Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Deregulacja procedury nabywania przez pracowników naukowych praw do wypracowanych wyników badań w praktyce uczelni i instytutów PAN – uwarunkowania decyzyjne

Deregulacja procedury nabywania przez pracowników naukowych praw do wypracowanych wyników badań w praktyce uczelni i instytutów PAN – uwarunkowania decyzyjne

Już 31 grudnia 2016 roku wchodzą w życie przepisy ustawy z dnia 4 listopada 2016 roku o zmianie niektórych ustaw określających warunki prowadzenia działalności innowacyjnej. Jedną z głównych zmian tej ustawy jest modyfikacja o charakterze deregulacyjnym odnosząca się do procedury przekazywania praw do wyników badań pracownikom (twórcom) przez jednostki badawcze (uczelnie i instytuty Polskiej Akademii Nauk).

W aktualnym stanie prawnym tj. przed wejściem w życie nowych przepisów (art. 86e ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym Dz.U. z 2012 poz. 572 z późn. zm. – dalej PoSW oraz art. 94c ustawy z dnia 30 kwietnia o Polskiej Akademii Nauk Dz.U. z 2016 . pz. 572 i 1311 – dalej ustawa o PAN) jednostki badawcze tj. uczelnie publiczne i instytuty Polskiej Akademii Nauk są zobowiązane do uruchamiania pełnej procedury związanej z podjęciem decyzji o komercjalizacji bądź niekomercjalizacji zgłoszonego przez pracowników wyniku badań naukowych i prac rozwojowych. Decyzja powinna być podjęta w ciągu 3 miesięcy od dnia zgłoszenia, przy czym jeżeli zostanie podjęta decyzja o niekomercjalizacji przez jednostkę badawczą lub w tym czasie nie zostanie podjęta żadna decyzja, jednostka badawcza ma obowiązek złożenia pracownikowi w terminie trzydziestu dni, oferty zawarcia bezwarunkowej i odpłatnej umowy o przeniesienie praw do wyników badań naukowych lub prac rozwojowych oraz know-how związanego z tymi wynikami, łącznie z informacjami, utworami wraz z własnością nośników, na których utwory te utrwalono oraz niezbędnymi doświadczeniami technicznymi. Umowa powinna zostać zawarta w formie pisemnej, pod rygorem nieważności.

W związku z tym, że przypadki „uwłaszczania” naukowców w praktyce zdarzały się niezmiernie rzadko (również ze względu na niewielkie zainteresowanie samych twórców) nowe przepisy przewidują, że procedura podejmowania decyzji w sprawie komercjalizacji będzie opcjonalna – tzn. będzie stosowana jedynie wtedy, kiedy pracownik naukowy poinformuje swoją jednostkę w formie pisemnego oświadczenia o zainteresowaniu nabyciem tych praw. Takie (pisemne) oświadczenie pracownik powinien złożyć w terminie 14 dni od przekazania jednostce, w której pracuje (uczelni publicznej lub instytutowi PAN) informacji o wynikach badań i prac rozwojowych oraz związanym z nimi know-how, przy czym jest to jego prawo, a nie obowiązek tzn. może to zrobić, ale nie musi. W przypadku, kiedy tego nie zrobi we wskazanym terminie, pełna procedura podejmowania decyzji o komercjalizacji bądź niekomercjalizacji nie będzie konieczna, gdyż jednostce badawczej (uczelni publicznej lub instytutowi PAN) przysługiwać będą wszystkie prawa do wyników badań i prac rozwojowych.

Choć decyzja skutkująca przyporządkowaniem własności dobra intelektualnego nie będzie potrzebna, to jednak może być konieczne podjęcie decyzji o komercjalizacji pozwalającej na przyporządkowanie kosztów związanych bezpośrednio z komercjalizacją w rozumieniu art. 86f  ust.3 PoSW – w szczególności kosztów ochrony prawnej, ekspertyz, wyceny wartości przedmiotu komercjalizacji i opłat urzędowych, które uczelnia lub pracownik (pracownicy) dokonujący komercjalizacji poniesie i odliczy przy rozliczeniu środków uzyskanych z komercjalizacji. Procedury wewnętrzne powinny wówczas przewidywać uproszczoną formę podejmowania (kolegialnej lub indywidualnej) decyzji o komercjalizacji, tak, aby wyznaczyć moment, od którego możliwe jest uwzględnianie kosztów związanych bezpośrednio z komercjalizacją w rozliczeniu przedstawionym przez stronę komercjalizującą wyniki badań.

Jest to również istotne, ze względu na fakt, iż nowelizacja ustawy PoSW znosi od dnia 31 grudnia 2016 roku istniejące dotychczas ograniczenie, wynikające z art. 86f ust.4 PoSW, zgodnie z którym udział w środkach z komercjalizacji przysługujący pracownikowi (w przypadku komercjalizacji wyników dokonanej przez Uczelnię) albo przysługujący Uczelni (w przypadku komercjalizacji dokonanej przez pracownika), przysługiwało nie dłużej niż przez pięć lat od dnia uzyskania pierwszych środków.

Dodatkową zmianą jest zmiana wskaźnika maksymalnego wynagrodzenia przysługującego jednostce badawczej z tytułu przekazania praw do wyniku badań z 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego na dzień zawarcia umowy na wskaźnik 5% przeciętnego wynagrodzenia za pracę w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Nowe przepisy uchylają również ograniczenie czasowe (do pięciu lat od dnia uzyskania pierwszych środków), w jakim twórcom (pracownikom uczelni publicznych i instytutów PAN) – w przypadku komercjalizacji przez jednostkę lub jednostce w przypadku komercjalizacji przez twórców przysługiwały udziały w korzyściach z komercjalizacji.

Powyższe zmiany powodują, że w bardzo wielu przypadkach konieczna będzie aktualizacja regulaminów i procedur wewnętrznych stosowanych na uczelniach publicznych i w instytutach PAN. Zgodnie z PoSW i ustawą o PAN jednostki badawcze miały obowiązek wprowadzenia takich regulacji już w 2015 roku. W związku z tym, że procedura podejmowania decyzji w sprawie komercjalizacji była dość dokładnie opisana w każdym regulaminie zarządzania własnością intelektualną (zgodnie z art. 86c PoSW i art. 94a ustawy o PAN) konieczna będzie zmiana treści samego regulaminu, a tym samym konieczne będzie uruchomienie pełnej procedury tj. zatwierdzenie zmian w regulaminie przez senat w przypadku uczelni publicznej lub radę naukową w przypadku instytutu PAN. Dlatego w przypadku projektowania wspomnianych zmian warto rozważyć taką docelową konstrukcję regulaminu, gdzie duża część modułów, które mogą podlegać zmianom w następstwie zmian ustawy zostanie przeniesiona do regulacji  wykonawczych wymaga jedynie zarządzenia rektora (w przypadku uczelni publicznej) lub dyrektora (w przypadku instytutu PAN).

Z oczywistych względów procedura uchwalenia zmian w regulaminie przez senat uczelni wyższej albo radę naukową instytutu PAN jest czasochłonna. Trudno więc założyć, że większość jednostek wprowadzi zmiany do 31 grudnia 2016 roku. Dlatego wysoce pożądanym jest, aby pracownicy uczelni lub instytutu zostali wcześniej poinformowani o zmianach wprowadzonych przez ustawodawcę. Chodzi przede wszystkim o to, aby na skutek nieświadomości zmiany przepisów nie utracili prawa do złożenia wspomnianego już oświadczenia o zainteresowaniu przeniesieniem praw do wyników i związanego z nimi know-how. Informacja taka może być przekazana pracownikom np. w formie komunikatu odpowiednio rektora albo dyrektora instytutu.

Na pewno takim przykładem procedur o charakterze wykonawczym są wzorce formularzy i pism. Dla większej przejrzystości i ułatwienia w stosowaniu nowej procedury warto rozważyć włączenie nowego przepisu w formularze aktów wykonawczych. Są tutaj co najmniej 2 możliwości:

  • oświadczenie pracownika/pracowników składane na formularzu zgłoszeniowym wyniku badań, co na pewno ułatwi to procedury zbierania i obróbki dokumentów, jednak niezłożenie takiego oświadczenia na tym formularzu nie może wykluczać realizacji ustawowej możliwości złożenia takiego oświadczenia w ciągu 14 dni od zgłoszenia wyniku badań,
  • odrębne oświadczenie pracownika/pracowników składane na oddzielnym formularzu bez jakichkolwiek zmian dotychczasowego formularza zgłoszeniowego, ale nawiązujące do wcześniej dokonanego zgłoszenia wyników badań, prac rozwojowych i towarzyszącego im know-how (istotna tu będzie data dokonanego zgłoszenia).

Przykładowy formularz zgłoszeniowy i formularz oświadczenia przedstawiono w załączeniu. Oczywiście nie jest to formularz uniwersalny – każda jednostka ma bowiem indywidualnie ustalony obieg dokumentów, sposób ich oznaczania oraz informacje istotne z punktu widzenia poszczególnych komórek organizacyjnych.

Zapoczątkowuje pobieranie plikuKomunikaty w sprawie komercjalizacji – formularz zgłoszeniowy i formularz oświadczenia

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza prawna. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Informacje o autorach:

Piotr Gabriel – radca prawny, stały konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., koordynator zespołu radców prawnych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, specjalista w zakresie prawa autorskiego, prawa zamówień publicznych, prawa finansów publicznych, autor wielu regulacji wewnętrznych z zakresu zarządzania własnością intelektualną stosowanych w jednostkach badawczych,  praktyk z wieloletnim doświadczeniem.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło