Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Dokonywanie zmian w skomercjalizowanym utworze

Dokonywanie zmian w skomercjalizowanym utworze

Komercjalizacja utworów na gruncie prawa autorskiego polega na udostępnieniu utworu przez twórcę podmiotom trzecim do korzystania, głównie w celu osiągnięcia korzyści majątkowych. Takie udostępnienie może polegać na przeniesieniu majątkowych praw autorskich bądź na udzieleniu licencji, wyłącznej lub niewyłącznej, do korzystania z dzieła.

Pomimo skomercjalizowania utworu, twórcy w dalszym ciągu przysługują osobiste prawa autorskie, w tym przede wszystkim prawo do nienaruszalności treści i formy dzieła. W związku z tym dokonywanie zmian w utworze jest co do zasady zabronione.

Nienaruszalność treści i formy dzieła oznacza zakaz wprowadzania w nim zmian przez podmioty trzecie, nawet te, które nabyły prawo do korzystania z utworu. Zmiany takie mogą polegać na uzupełnieniach, pominięciach fragmentów utworu, dodatkach czy nawet uzupełnieniu utworu ilustracjami, które nie są zgodne z jego charakterem [1].

Zakres prawa do integralności utworu wyznacza art. 49 ust. 1 pr. aut., zgodnie z którym strony powinny w umowie ustalić sposób korzystania z utworu. Sposób ten może oznaczać wydanie utworu na błyszczącym papierze w twardej oprawie, niedopuszczalność wystawienia dzieła w określonym miejscu nielicującym z jego charakterem czy obowiązek zwrócenia się do autora w przypadku konieczności aktualizacji dzieła na skutek zmian legislacyjnych. Jeśli zaś w umowie nie został określony sposób korzystania z utworu, wówczas powinien on być zgodny z charakterem i przeznaczeniem utworu oraz przyjętymi zwyczajami.

Zakaz wyrażony w art. 16 pkt 3 pr. aut., zgodnie z opinią przyjętą zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie, nie powinien być jednak odczytywany w sposób literalny. W świetle stanowiska Sądu Apelacyjnego w Krakowie „nie każda zmiana dowolnego elementu treści lub formy utworu narusza prawo do jego integralności […], lecz tylko taka jego zmiana, która «zrywa» lub «osłabia» więź twórcy z utworem, usuwa lub narusza więź między utworem a cechami indywidualizującymi jego twórcę. Tak oznaczonych cech naruszenia prawa do integralności utworu nie spełniają drobne zmiany elementów jego treści lub formy, które nie uchylają atrybucji utworu” [2].

Taka interpretacja jest zgodna z brzmieniem art. 49 ust. 2 pr. aut., zgodnie z którym następca prawny, choćby nabył całość autorskich praw majątkowych, nie może, bez zgody twórcy, czynić zmian w utworze, chyba że są one spowodowane oczywistą koniecznością, a twórca nie miałby słusznej podstawy im się sprzeciwić. Przepis ten przewiduje wprost możliwość wprowadzania zmian w utworze w ściśle określonych przypadkach.

Prawo do integralności utworu należy oddzielić od zmian wprowadzanych w procesie tworzenia dzieła zależnego. Opracowanie dzieła stanowi bowiem dozwolone korzystanie z twórczości innego podmiotu we własnej twórczości. W świetle art. 2 ust. 1 pr. aut. do dzieł zależnych należy zaliczyć m.in. tłumaczenie, przeróbkę czy adaptację utworu. Warto podkreślić, że samo opracowanie dzieła nie wymaga żadnej zgody, jednak już rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego, chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. Wyjątek stanowią bazy danych, w przypadku których zezwolenie twórcy jest konieczne także na sporządzenie opracowania. Twórca utworu pierwotnego może cofnąć zezwolenie, jeżeli w ciągu pięciu lat od jego udzielenia opracowanie nie zostało rozpowszechnione. W takim przypadku wypłacone twórcy wynagrodzenie nie podlega zwrotowi.

Dzieło zależne samo w sobie również stanowi utwór w rozumieniu przepisów ustawy i jest chronione prawami autorskimi. Niemniej jego egzemplarze, jako egzemplarze dzieła zależnego, powinny być oznaczone nie tylko danymi autora, lecz również twórcy utworu pierwotnego i tytułem utworu pierwotnego (art. 2 ust. 5 pr. aut.). W praktyce jednak wielokrotnie się zdarza, że twórcy, w ramach wynikającego z art. 16 pr. aut. prawa do udostępniania utworu anonimowo, zezwalają na pominięcie ich nazwiska.

Tym samym w przypadku potrzeby przetłumaczenia np. wyników badania z języka angielskiego na język polski i wykorzystania tego tłumaczenia w prezentacji czy publikacji, powinno się od twórcy utworu pierwotnego otrzymać zgodę na korzystanie z takiego dzieła zależnego. Powyższa zgoda może być uzyskana także wraz z zawieraniem umowy przenoszącej prawa autorskie bądź umowy licencyjnej.

Katarzyna Kęska, Łukasz Sławatyniec, Deloitte Legal

www.deloittelegal.pl


[1] Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1973 r., sygn. akt: II CR 531/75.

[2] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 października 1997 r., sygn. akt: I ACa 477/97.

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło