Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Doktoraty wdrożeniowe i ich rola w komercjalizacji

Doktoraty wdrożeniowe i ich rola w komercjalizacji

W dniu 21 kwietnia 2017 roku uchwalono, a 27 kwietnia uzyskała formalną akceptację Prezydenta ustawa o zmianie ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz niektórych innych ustaw. Kluczową kwestią będącym przedmiotem tych zmian jest wprowadzenie pojęcia tzw. doktoratu wdrożeniowego, czyli tytułu naukowego uzyskanego na podstawie dysertacji, której przedmiotem jest nie tylko oryginalny problem naukowy zdefiniowany i rozwiązany na podstawie studiów literaturowych oraz wybranej metodyki badawczej, ale przede wszystkim rozwiązanie problemu praktycznego. Zgodnie z tą ideą rozprawa doktorska może być przygotowywana nie tylko pod opieką promotora naukowego posiadającego stosowne uprawnienia, ale również pod opieką promotora (opiekuna) pomocniczego – np. praktyka posiadającego na swym koncie odpowiednie doświadczenia i osiągnięcia wdrożeniowe.

Poza stworzeniem uwarunkowań prawnych dotyczących możliwości organizacji tego typu dualnego programu studiów doktoranckich w uczelniach ustawa wprost zakłada utworzenie programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pn. „Doktorat wdrożeniowy”, który szczegółowo określa zakres wsparcia finansowego ze środków publicznych na tego typu działania. Zgodnie z nowelą ustawy środki finansowe w ramach programu Ministra mogą być przyznane w drodze corocznego konkursu ogłaszanego przez Ministra na dofinansowanie kosztów wykorzystania infrastruktury badawczej w celu realizacji badań naukowych prowadzonych w ramach stacjonarnych studiów doktoranckich oraz na finansowanie stypendium doktoranckiego w okresie odbywania studiów doktoranckich przewidzianych w ich programie, nie dłużej jednak niż na 4 lata.

Bardzo istotną kwestią jest również fakt, iż wniosek o przyznanie środków finansowych w ramach programu Ministra może złożyć wyłącznie jednostka naukowa, która posiada kategorię A+ lub A i prowadzi studia doktoranckie oraz posiada udokumentowaną i systematyczną współpracę z przedsiębiorcami lub innymi podmiotami w zakresie działalności badawczo-rozwojowej. Korzyścią dla jednostek badawczych może być tutaj nie tylko możliwość pozyskania najlepszych kandydatów, dzięki zapewnieniu dobrych warunków, ale również dofinansowanie kosztów utrzymania infrastruktury.

Pierwszy program Ministra ogłoszono już w tym roku. Przewiduje on wypłatę stypendium z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego – obecnie jest to 2450 zł. Poza tym doktorant będzie zatrudniony w pełnym wymiarze godzin przez pracodawcę – partnera programu. Jednostka badawcza może uzyskać miesięcznie ryczałtową dotację w wysokości kwoty stypendium na utrzymanie infrastruktury niezbędnej do przeprowadzenia badań.

Program związany z przygotowaniem wdrożeniowej rozprawy doktorskiej jest programem dualnym, wymagającym dużego zaangażowania zarówno ze strony jednostki naukowej, jak i zaangażowania ze strony partnera programu – przedsiębiorcy lub innego podmiotu działającego w otoczeniu społeczno-gospodarczym. Korzyści z uczestnictwa w programie dla jednostki naukowej to przede wszystkim poszerzenie i uatrakcyjnienie oferty edukacyjnej, pozyskanie drobnej dotacji na utrzymanie infrastruktury oraz w perspektywie długofalowej możliwość uzyskania dodatkowych punktów w ocenie parametrycznej.

Program „Doktorat wdrożeniowy” może być realizowany jako nowe studia doktoranckie, bądź też jako ścieżka w ramach już istniejących studiów doktoranckich. W praktyce będzie to zatem „biznesowa ścieżka kariery” dla nowych doktorantów – z programu mogą bowiem skorzystać jedynie osoby, które rozpoczynają studia doktoranckie. Nie jest jednak możliwe przyznawanie stypendiów dla pojedynczych osób – musi to być systemowe rozwiązanie w danej jednostce. Sam proces organizacji takiego programu składa się z kilku etapów:

1. Etap I: złożenie wniosku w ramach programu Ministra – zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania, przekazywania oraz rozliczania środków finansowych na naukę, trybu wyznaczania opiekuna pomocniczego i przyznawania stypendium doktoranckiego w ramach programu „Doktorat wdrożeniowy” (Dz. U. poz. 873), zwanego dalej „rozporządzeniem”. W tym roku wnioski składano do 8 czerwca, do końca czerwca planowane jest wydanie decyzji przyznającej bądź odmawiającej przyznania dofinansowania, ale konkurs ma być realizowany co roku.

2. Etap II: przeprowadzenie rekrutacji na uczestników takiego studium przez jednostkę naukową, której przyznano dofinansowanie.

3. Etap III: Trzeci etap obejmuje, zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia, złożenie w terminie do 20 września w roku, w którym ogłoszono konkurs informacji niezbędnych do przekazania środków finansowych. Szczegółowy zakres wymaganych informacji określa załącznik nr 2 do rozporządzenia. Dopiero na tym etapie jednostka przekazuje m.in. wykaz osób przyjętych na studia. W ramach tego etapu jednostka naukowa organizująca taki program powinna również dołączyć kopię dokumentu potwierdzającego, że osoba przyjęta na studia doktoranckie w ramach programu jest lub zostanie zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy przez przedsiębiorcę albo inny podmiot, który wyraził zgodę na jej udział w studiach doktoranckich w ramach programu, program nie obejmuje osób samozatrudnionych.

Warto podkreślić, że jest to zupełnie nowatorska konstrukcja w polskich warunkach i może w sposób bardziej efektywny zastąpić (lub uzupełnić) programy stażowe realizowane przez pracowników naukowych w przedsiębiorstwach. Program wzorowany jest na doświadczeniach innych państw europejskich (tj. Francja czy Dania) oraz nowych programów realizowanych na poziomie Unii Europejskiej np. programu European Industrial Doctorate.

Rozwiązania przyjęte w naszym kraju nieznacznie różnią się od już działających programów. Jednym z elementów jest rola przedsiębiorcy w całym programie. Przyjęte rozwiązania dają swobodę jednostkom naukowym (wnioskodawcom) w kształtowaniu relacji z przedsiębiorcami uczestniczącymi w programie – kluczową kwestią jest tutaj rozwiązanie problemu technologicznego pracodawcy przez doktoranta. Przedsiębiorca jest zobowiązany zatrudnić takiego doktoranta oraz zapewnić mu Opiekuna pomocniczego. Opiekun pomocniczy (zgodnie z rozporządzeniem) musi posiadać stopień naukowy doktora lub co najmniej pięcioletnie doświadczenie w prowadzeniu działalności badawczo-rozwojowej lub znaczące osiągnięcia w zakresie opracowania i wdrożenia w sferze gospodarczej lub społecznej oryginalnego rozwiązania projektowego, konstrukcyjnego, technologicznego lub artystycznego, o ponadlokalnym zakresie oraz trwałym i uniwersalnym charakterze. Opiekun pomocniczy nie jest finansowany ze środków programu.

Program zakłada, że główną korzyścią dla przedsiębiorcy będzie wypracowanie oryginalnego rozwiązania i (w związku z tym, że będą one wypracowane w ramach stosunku pracy) nabycie do nich praw tak, aby to rozwiązanie mogło być skomercjalizowane i wdrożone. Można zaryzykować stwierdzenie, że jest to właściwie istota całego programu – wypracowanie rozwiązania, które później może znaleźć swoje zastosowanie praktyczne i pomóc zbudować przewagę konkurencyjną danemu przedsiębiorcy.

Spojrzenie z tej perspektywy skłania jednak do refleksji, że w proponowanym kształcie programu nie nadano tej kwestii odpowiedniego znaczenia. Skoro bowiem przedsiębiorca ma być ostatecznym beneficjentem wszystkich efektów tego programu jego rola w całym programie powinna być znacznie większa. Oczywiście formy tego zaangażowania mogą być różne – na pewno jednak po stronie przedsiębiorcy powinna być inicjatywa zgłaszania problemów, które można rozwiązać w drodze długofalowych, wieloletnich badań pod okiem osób z praktycznym doświadczeniem badawczym i wdrożeniowym. Może to wymagać również rozwiązań zapewniających niezbędny poziom poufności.

Pierwsze lata działania programu dadzą na pewno odpowiedź na pytanie, czy program w przyszłości wymagać będzie korekty systemowej czy wystarczą oddolnie wypracowane rozwiązania i relacje z uprawnioną jednostką naukową.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach. Uczestnik i moderator dyskusji nt. doktoratów przemysłowych w ramach seminariów i spotkań organizowanych m.in. w FNP w 2015 roku.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Modele opłat licencyjnych

Bardzo dużym problemem w praktyce komercjalizacji może być jednak właściwy dobór opłat licencyjnych tak, aby zaproponowany model...

więcej
Modele umów konsorcjum w komercjalizacji wyników badań

Opierając się na praktyce opracowano trzy modelowe rozwiązania dla współpracy w ramach projektowanego konsorcjum.

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny