Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Instytuty naukowe PAN zawierają umowy o zarządzanie z uwzględnieniem PZP

Instytuty naukowe PAN zawierają umowy o zarządzanie z uwzględnieniem PZP

Jeśli chodzi o instytuty naukowe PAN, należy wskazać art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o PAN (Dz.U. Nr 96, poz. 619 ze zm.): Akademia i jej instytuty naukowe mogą, w celu komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych oraz prowadzenia działań z zakresu transferu technologii i promocji nauki, za zgodą ministra właściwego do spraw nauki, tworzyć spółki, obejmować lub nabywać i posiadać udziały oraz akcje spółek handlowych. Stosownie zaś do art. 54 ust. 2 ustawy o PAN, w brzmieniu ustalonym obowiązującą od dnia 1 października 2014 r. ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r. Nr 1198): Dyrektor rozporządza składnikami aktywów trwałych instytutu. Do czynności prawnych w zakresie rozporządzania składnikami aktywów trwałych instytutu o wartości rynkowej przekraczającej równowartość 50 000 euro, z wyłączeniem czynności w zakresie komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych, stosuje się przepisy art. 5a–5c ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa. Przed dniem 1 października 2014 r. przepis ten stanowił natomiast, że: Dyrektor rozporządza składnikami aktywów trwałych instytutu. Do czynności prawnych w zakresie rozporządzania składnikami aktywów trwałych instytutu o wartości rynkowej przekraczającej równowartość 50 000 euro stosuje się przepisy art. 5a–5c ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa.

W konsekwencji, przed dniem 1 października 2014 r., art. 5a ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa w zw. z art. 54 ust. 2 ustawy o PAN nakładał na instytut naukowy PAN obowiązek uzyskania zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na rozporządzenie składnikami aktywów trwałych instytutu, jeżeli ich wartość przekraczała równowartość w złotych kwoty 50 000 euro. Obowiązek ten dotyczył zatem również rozporządzenia mieniem poprzez jego wniesienie w charakterze aportu do spółki prawa handlowego. Ponadto, stosownie do art. 54 ust. 4 ustawy o PAN, zgody Prezesa PAN wymaga czynność prawna mająca za przedmiot mienie będące własnością instytutu, zaliczone zgodnie z przepisami o rachunkowości do aktywów trwałych o wartości rynkowej wyższej niż równowartość w złotych kwoty 20 000 euro, polegająca na m.in. na wniesieniu tego mienia do spółki lub fundacji.

Od dnia 1 października 2014 r., niezależnie od wartości mienia będącego przedmiotem danej czynności, czynności instytutu naukowego PAN w zakresie komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych są zwolnione z obowiązku uzyskania zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, z uwagi na nowelizację art. 54 ust. 2 ustawy o PAN. Znowelizowany art. 54 ust. 2 ustawy o PAN stanowi zatem odpowiednik „nowego” przepisu art. 86a ust. 3a ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym dodanego do tej ustawy również ustawą nowelizującą z dnia 11 lipca 2014 r., który jest adresowany do uczelni publicznych i który brzmi: Do utworzenia spółki celowej oraz do wykonywania czynności w zakresie komercjalizacji nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. z 2012 r. poz. 1224).

Nie oznacza to jednak, że instytuty naukowe PAN dysponują całkowitą swobodą tworzenia spółek prawa handlowego w celu komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych. Nadal aktualny jest bowiem obowiązek uzyskania zgody ministra właściwego do spraw nauki (art. 83 ust. 1 ustawy o PAN) oraz Prezesa PAN, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 54 ust. 4 ustawy o PAN. W tym zakresie nie nastąpiła żadna zmiana obowiązujących przepisów.

W zależności od danego stanu faktycznego, konieczne może być zatem uzyskanie tylko zgody ministra właściwego do spraw nauki lub obu powyższych zgód. W każdym przypadku tworzenia przez instytut PAN spółki, obejmowania w niej udziałów lub ich nabywania, konieczne będzie uzyskanie zgody ministra właściwego do spraw nauki. Dodatkowo może pojawić się konieczność uzyskania zgody Prezesa PAN, jeżeli przedmiotem wkładu instytutu naukowego PAN do spółki będzie mienie, o którym mowa w art. 54 ust. 4 ustawy o PAN (aktywa trwałe o wartości rynkowej wyższej niż równowartość w złotych kwoty 20 000 euro). Jeżeli więc przedmiotem wkładu do tworzonej spółki będzie na początek tylko gotówka, wówczas do utworzenia spółki wystarczające będzie uzyskanie zgody ministra właściwego do spraw nauki.

Wszystkie powyższe zasady obowiązują niezależnie od tego, czy na skutek czynności instytutu PAN instytut ten obejmie 100% udziałów w kapitale zakładowym spółki czy też ich część. Dla oceny, czy uzyskanie zgody ministra właściwego do spraw nauki jest konieczne, wystarczający jest sam fakt utworzenia spółki lub objęcia w niej udziałów, niezależnie od tego, czy odbywa się to samodzielnie czy z innymi osobami. Dodatkowo, dla oceny, czy konieczne jest uzyskanie zgody Prezesa PAN, istotny jest jedynie rodzaj oraz wartość mienia wnoszonego do spółki, niezależnie od tego, czy w zamian za to mienie instytut naukowy PAN otrzymuje całość czy część udziałów w kapitale zakładowym spółki.

Poza obowiązkiem uzyskania powyższych zgód, procedura tworzenia przez instytut naukowy PAN spółki prawa handlowego nie odbiega od zasad określonych w art. 151–173 kodeksu spółek handlowych (w przypadku tworzenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) oraz zasad określonych w art. 301–327 kodeksu spółek handlowych (w przypadku tworzenia spółki akcyjnej).

Jeśli chodzi o pytanie o interpretację art. 54 oraz 83 ustawy o PAN, wydaje się, że sposób rozumienia wyżej wymienionych przepisów został szczegółowo przedstawiony powyżej, przy ocenie trybu postępowania obowiązującego w razie tworzenia przez instytut naukowy PAN spółki prawa handlowego w celu komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych. Dokonując jednak podsumowania powyższych rozważań, z przepisów tych w obecnym kształcie można wyciągnąć następujące wnioski:

1)  w aktualnym stanie prawnym instytuty PAN mogą, w celu komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych oraz prowadzenia działań z zakresu transferu technologii i promocji nauki, tworzyć spółki, obejmować lub nabywać i posiadać udziały oraz akcje spółek handlowych; przepisy nie ograniczają instytutów PAN w zakresie ilości udziałów, jakie instytut może posiadać w takiej spółce; dlatego też instytut może utworzyć spółkę i objąć w niej 100% kapitału, jak i mniejszą ich ilość; w ustawie o PAN nie ma odpowiednika art. 86a ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, który co do zasady dopuszcza w przypadku uczelni publicznych możliwość tworzenia spółki wyłącznie jednoosobowej, chyba że spółka jest tworzona z inną uczelnią lub uczelniami (art. 86b ust. 1);
2) na utworzenie takiej spółki, jak również na objęcie w niej udziałów lub na ich posiadanie, konieczne jest uzyskanie w każdym przypadku uprzedniej zgody ministra właściwego do spraw nauki, niezależnie od tego, co jest wkładem uczelni do spółki, oraz niezależnie od jego wartości;
3) w obowiązującym stanie prawnym nie ma obowiązku uzyskiwania zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na żadne czynności w zakresie komercjalizacji wyników badań naukowych lub prac rozwojowych, o której mowa w ustawie o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, niezależnie od przedmiotu wkładu wnoszonego przez instytut PAN do spółki prawa handlowego oraz niezależnie od jego wartości;
4) dodatkowo, w związku z czynnościami polegającymi na tworzeniu spółki prawa handlowego czy obejmowaniu w niej udziałów, może pojawić się konieczność uzyskania zgody Prezesa PAN; wydarzy się tak, jeżeli przedmiotem wkładu instytutu naukowego PAN do spółki będzie mienie, o którym mowa w art. 54 ust. 4 ustawy o PAN (aktywa trwałe o wartości rynkowej wyższej niż równowartość w złotych kwoty 20 000 euro); jeżeli więc przedmiotem wkładu do tworzonej spółki będzie na początek tylko gotówka, wówczas do utworzenia spółki wystarczające będzie uzyskanie zgody ministra właściwego do spraw nauki.

W celu zaś udzielenia precyzyjnej odpowiedzi na pytanie, czy podpisanie przez instytut PAN umowy z utworzoną spółką celową na zarządzanie własnością intelektualną w celu jej komercjalizacji podlega PZP, należałoby w pierwszym rzędzie sięgnąć do treści planowanej do zawarcia umowy, ponieważ dla oceny skutków danej umowy na potrzeby stosowania odpowiednich przepisów prawa (w tym PZP) istotna jest treść danej umowy, a nie jej nazwa, która może mieć znaczenie jedynie interpretacyjne w razie wątpliwości co do charakteru prawnego zawieranej umowy.

Umowa o sprawowanie zarządu cudzą własnością intelektualną jest umową nienazwaną, zawieraną w oparciu o zasadę swobody umów, która nie jest zdefiniowana ani uregulowana w obowiązujących przepisach. W związku z tym, umowa o sprawowanie zarządu cudzą własnością intelektualną jest kwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o umowie zlecenia (art. 750 KC). Przedmiotem tego typu umowy są zazwyczaj kwestie związane z tzw. zwykłym zarządem własnością intelektualną, polegającym na podejmowaniu w imieniu uprawnionego czynności mających na celu przygotowanie rozwiązania do ochrony prawnej oraz uzyskanie tej ochrony, czynności przygotowujące własność intelektualną do komercjalizacji czy czynności polegające na zawieraniu w imieniu uprawnionego umów mających na celu komercjalizację rozwiązania, np. umów licencyjnych. Zazwyczaj umowa o sprawowanie zarządu nie narusza uprawnień właściciela danego rozwiązania, niemniej nie ma przeszkód, żeby w ramach omawianej umowy doszło do przejścia własności na zarządcę.

Tak zdefiniowana umowa, jeżeli jest odpłatna, wyczerpuje definicję zamówienia publicznego i powinny do niej znaleźć zastosowanie przepisy PZP, jeżeli wartość zamówienia przekracza progi obligujące do stosowania jej przepisów. Ani w ustawie o instytutach badawczych, ani w ustawie o PAN nie ma bowiem przepisu, który byłby odpowiednikiem art. 86a ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, który daje wprost kompetencje uczelni publicznej do powierzenia zarządzania własnością intelektualną spółce celowej w celu jej komercjalizacji bezpośredniej. Nie ma również innego przepisu, który zwalniałby powyższe podmioty spod obowiązku stosowania PZP.

Należy pamiętać, że obowiązek stosowania PZP dotyczy umów odpłatnych. Jeżeli miałoby miejsce zawarcie umowy nieodpłatnej o zarządzanie własnością intelektualną, wówczas nie ma konieczności stosowania przepisów PZP.

Ponadto, każdorazowo należy wziąć pod uwagę, czy z punktu widzenia treści planowanej umowy nie może mieć zastosowania do planowanego zamówienia któreś z wyłączeń wynikających z art. 4 PZP (w szczególności art. 4 ust. 2 lit. e, art. 4 ust. 5a, art. 4 ust. 8, art. 4 ust. 8a).

Warto również zaznaczyć, że w określonych okolicznościach osiągnięcie celów jednostki naukowej w zakresie komercjalizacji rozwiązania może być dokonane za pomocą innych instrumentów prawnych. Przykładowo, zamiast zawierania umowy o sprawowanie zarządu własnością intelektualną warto rozważyć zawarcie umowy dzierżawy prawa wyłącznego lub umowy o ustanowienie na prawie wyłącznym ograniczonego prawa rzeczowego w postaci użytkowania. Umowy te mogą bowiem służyć realizacji podobnych celów, co umowa o sprawowanie zarządu własnością intelektualną. W ich przypadku nie powinien jednak powstać obowiązek stosowania przepisów PZP.

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Zmiany w podatku PIT w 2018 roku w zakresie opodatkowania twórców i kwoty wolnej od podatku

W zakresie rozliczania podatku PIT umożliwiającego twórcom odliczenie 50% kosztów uzyskania przychodu nowe przepisy w pierwszej...

więcej
Zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji B+R w 2018 roku

Warte odnotowania zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji przyniesie ustawa o jawności, której projekt podlega w tej...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny