Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Komercjalizacja a badania zlecone

Komercjalizacja a badania zlecone

Państwowe jednostki badawcze bardzo często współpracują z przemysłem lub z biznesem w oparciu o mechanizmy badań (prac) zleconych. W myśl tej idei przedsiębiorca zleca państwowej jednostce badawczej wykonanie określonego zakresu prac o charakterze badawczym. Badania te mogą być również połączone z pracami rozwojowymi. Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki – dalej ustawa o ZFN (Dz.U. 2010 Nr 96 poz. 615 z późniejszymi zmianami) przewiduje 3 definicje prac badawczych: badania podstawowe, badania stosowane oraz badania przemysłowe. W art. 2 pkt 3 ustawy o ZFN zdefiniowano je następująco:

  • badania podstawowe – oryginalne prace badawcze eksperymentalne lub teoretyczne podejmowane przede wszystkim w celu zdobywania nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne,
  • badania stosowane – prace badawcze podejmowane w celu zdobycia nowej wiedzy, zorientowane przede wszystkim na zastosowanie w praktyce,
  • badania przemysłowe – badania mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz umiejętności w celu opracowywania nowych produktów, procesów i usług lub wprowadzania znaczących ulepszeń do istniejących produktów, procesów i usług; badania te uwzględniają tworzenie elementów składowych systemów złożonych, budowę prototypów w środowisku laboratoryjnym lub w środowisku symulującym istniejące systemy, szczególnie do oceny przydatności danych rodzajów technologii, a także budowę niezbędnych w tych badaniach linii pilotażowych, w tym do uzyskania dowodu w przypadku technologii generycznych.

Z kolei prace rozwojowe (art. 2 pkt 4 ustawy o ZFN) zdefiniowano następująco:

  • prace rozwojowe - nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności z dziedziny nauki, technologii i działalności gospodarczej oraz innej wiedzy i umiejętności do planowania produkcji oraz tworzenia i projektowania nowych, zmienionych lub ulepszonych produktów, procesów i usług, z wyłączeniem prac obejmujących rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do produktów, linii produkcyjnych, procesów wytwórczych, istniejących usług oraz innych operacji w toku, nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń.

Elementem, który odróżnia np. badania przemysłowe od prac rozwojowych jest charakterystyka prototypowania. Badania przemysłowe zakładają prototypowanie w środowisku laboratoryjnym lub w środowisku symulującym istniejące systemy. Prace rozwojowe natomiast przewidują (art. 2 pkt 4 a i b):

  • opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych oraz demonstracje, testowanie i walidację nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług w otoczeniu stanowiącym model warunków rzeczywistego funkcjonowania, których głównym celem jest dalsze udoskonalenie techniczne produktów, procesów lub usług, których ostateczny kształt nie został określony,
  • opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych, które można wykorzystać do celów komercyjnych, w przypadku gdy prototyp lub projekt pilotażowy stanowi produkt końcowy gotowy do wykorzystania komercyjnego, a jego produkcja wyłącznie do celów demonstracyjnych i walidacyjnych jest zbyt kosztowna;

To rozróżnienie w praktyce może mieć znaczenie, ze względu na to, iż często istotnym motywatorem do przeprowadzenia takich prac jest pozyskanie dofinansowania unijnego – poziom dofinansowania jest często zależny od rodzaju badań (lub stopnia ich zaawansowania). Ważne zatem w umowach na badania zlecone może być określenie jaka część stanowi część badawcza, a jaka dotyczy np. prac rozwojowych.

Z kolei komercjalizacja wyników badań zdefiniowana jest jako komercjalizacja bezpośrednia i pośrednia (art. 2 ust. 1 pkt 35  36 ustawy z dnia  27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym – dalej ustawa PoSW (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1842, 1933, 2169, 2260, z 2017 r. poz. 60). Komercjalizacja pośrednia dotyczy sprzedaży wyników badań naukowych, prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami albo oddawanie do używania tych wyników lub know-how, w szczególności na podstawie umowy licencyjnej, najmu oraz dzierżawy. Natomiast komercjalizacja pośrednia dotyczy tworzenia nowych podmiotów (spółek) obejmowania lub nabywania udziałów lub akcji w spółkach w celu wdrożenia lub przygotowania do wdrożenia wyników badań naukowych, prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami. Art. 86d ustawy PoSW wskazuje, że wynikami badań mogą być zarówno wyniki badań naukowych (np. prawa własności przemysłowej) jak i wyniki prac rozwojowych (tych ustawodawca dokładnie nie precyzuje).

Na pierwszy rzut oka może wydawać się, że badania zlecone, które w swojej istocie są (zaawansowaną) usługą mają niewiele wspólnego z komercjalizacją wyników badań. Praktyka pokazuje jednak, że mimo, iż w przypadku badań zleconych nie mamy do czynienia bezpośrednio z wynikami badań to jednak można znaleźć punkty wspólne:

  • w umowach na badania zlecone również mogą znaleźć się klauzule dotyczące komercjalizacji wyników prowadzonych badań np. klauzule licencyjne lub warunki wyodrębnienia nowej działalności na bazie otrzymanych wyników,
  • często pretekstem do zawarcia umowy na badania zlecone jest pozycja naukowa danego ośrodka, liczona nie tylko liczbą prestiżowych publikacji, ale coraz częściej liczbą dóbr intelektualnych np. patentów – w takim przypadku badania zlecone mogą również wykorzystywać posiadane przez jednostkę badawczą dobra intelektualne,
  • definiowanie pól eksploatacji dotyczących posiadanych (i planowanych) dóbr intelektualnych – dotyczy to zwłaszcza takich sytuacji, w których np. wytworzony patent (nowe dobro intelektualne) jest wspólną własnością jednostki badawczej i przedsiębiorcy.

Problem oczywiście jest bardziej złożony, natomiast pragniemy zwrócić jedynie uwagę na to, że mimo, iż często badania zlecone są traktowane odrębnie w stosunku do komercjalizacji wyników badań (np. w Stanfordzie zajmuje się tym Industrial Contracts Office, w MIT zajmuje się Office of Sponsored Programs). W bardziej złożonych projektach jest możliwe (a nawet wskazane) połączenie kompetencji jednostek odpowiedzialnych za badania zlecone oraz jednostek odpowiedzialnych za komercjalizację.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach. Uczestnik i moderator dyskusji nt. doktoratów przemysłowych w ramach seminariów i spotkań organizowanych m.in. w FNP w 2015 roku.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Modele opłat licencyjnych

Bardzo dużym problemem w praktyce komercjalizacji może być jednak właściwy dobór opłat licencyjnych tak, aby zaproponowany model...

więcej
Modele umów konsorcjum w komercjalizacji wyników badań

Opierając się na praktyce opracowano trzy modelowe rozwiązania dla współpracy w ramach projektowanego konsorcjum.

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny