Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Komercjalizacja nanotechnologii z punktu widzenia bezpieczeństwa

Komercjalizacja nanotechnologii z punktu widzenia bezpieczeństwa

Nanotechnologia dzięki niewątpliwym korzyściom wynikającym za stosowania produktów nano wykorzystywana jest już nie tylko w świecie nauki i przemysłu, ale stała się obecna w codziennym życiu. Należy jednak mieć na uwadze, że ze względu na ciągle dość niski poziom wiedzy ogólnej dotyczącej nanoproduktów, przy jednoczesnym rozwoju ich zastosowania na coraz to nowszych rynkach, pojawia się wiele pytań dotyczących ich bezpieczeństwa w najszerszym tego słowa znaczeniu. Wątpliwości związane z ich właściwościami fizykochemicznymi i bezpieczeństwem obecne były w zasadzie od początku prowadzenia prac nad nanomateriałami. Do dzisiaj spotykane są pytania czy nanomateriały to np. nowoczesna „radioaktywność”.

Niejednokrotnie sceptyczne podejście do nowych rozwiązań „nano” wymaga wprowadzenia odpowiednich procedur, które to pozwolą na przeprowadzenie oceny ryzyka.  Niezbędne staje się zapewnienie bezpieczeństwa na każdym etapie wytwarzania nanoproduktu od momentu definiowania wstępnych założeń przez prototypowanie, aż po sam proces produkcji.

W praktyce komercjalizacji nanoproduktów widoczne są dwa skrajne podejścia. Z jednej strony brak jest wiarygodnych informacji odnośnie produktu w zamian za to komunikowany jest jedynie przekaz o innowacyjności, z drugiej strony równie skrajne podejście - w miejsce rzetelnych odpowiedzi wprowadza się nieuzasadniony lęk. Jak zatem wygląda na dzisiaj stan świadomości społecznej i czy oferenci nanotechnologii i jej unikalnych właściwości mogą powiedzieć, że są to rozwiązania w pełni bezpieczne?

Aby odpowiedzieć na to pytanie należy zastanowić się, jakie czynniki wpływają na bezpieczeństwo nanocząstek. Tu ze względu na złożoność problemu odpowiedź nie jest oczywista. Na pewno rozmiar nanocząstek ma kolosalne znaczenie. Jednak zidentyfikowano również szereg innych parametrów wpływających na ich potencjalną toksyczność. Do podstawowych należą niejednorodność szarż produkcyjnych, obecność dodatkowych atomów lub grup atomów na powierzchni (tzw. funkcjonalizacja), stopień aglomeracji (aglomeracja może zawyżać długość nanocząstek), czystość (zanieczyszczenia toksycznymi metalami z syntezy) itd. I tak na przykład pokrycie nanorurki „płaszczem” hydrofilowym może całkowicie zneutralizować jej toksyczność – praca Ali-Boucetta i współpracowników demonstrująca potencjał tych modyfikacji ukazała się w Angewandte Chemie w 2013 r.

Istniejące regulacje prawne nie umożliwiają konsumentom zapoznania się z rzeczywistą budową i ryzykiem związanym z operowaniem nanomateriałami. Do podstawowych informacji, które powinny być dodawane do produktów może należeć np. stosunek długości do średnicy podłużnych nanocząstek oraz precyzyjny obraz chemii ich powierzchni.

Jako stosunkowo nowa dziedzina o wciąż jeszcze niezbadanych możliwościach, nanotechnologia jest czynnikiem sprawczym rozwiązań innowacyjnych powstałych w ramach prac B&R. Aby skutecznie skomercjalizować nanoprodukt jako bezpieczny należy przede wszystkim pamiętać o następujących kwestiach:

1) stworzyć go jako ‘bezpieczny-przez-zaprojektowanie’ (ang. safe-by-design), czyli już na etapie projektowania jego kluczowych właściwości, formy i złożenia w układ makroskopowy (półprodukt, kompozyt, etc.) należy – posiłkując się analizą korelacji pomiędzy budową atomową a ich właściwościami – prześledzić cały cykl życia produktu; obok kosztów i jakości bezpieczeństwo powinno stanowić warunek sine qua non sprzedaży nanoproduktu,

2) zweryfikować, jeśli to tylko możliwe eksperymentalnie, wszystkie właściwości fizykochemiczne materii mając na uwadze mogące skokowo zmienić się właściwości przy przejściu z mikro- do nanoskali (z jednej strony np. wybuchowość czy łatwopalność z drugiej wnikanie wgłąb układu oddechowego)

3) przeprowadzić analizę i ocenę ryzyka, np. na podstawie ISO/TC 229 = zminimalizować ryzyko wystąpienia negatywnego wpływu na człowieka (pracownik linii produkcyjnej, sprzedawca, odbiorca, etc.) i środowisko naturalne (ekotoksykologia) – minimalizacja wynikać powinna ze znajomości stanu wiedzy i technologii (liczba publikacji i patentów naukowych rośnie lawinowo stąd konieczność i oczywistość aktualizacji informacji!),

4) zdefiniować ewentualne obszary niewiedzy w kwestii produkcji, operowania (transport i logistyka), użytkowania i utylizacji i zapoznać z nimi wszystkich ludzi na każdym etapie kontaktu dostosowując odpowiednie środki ochrony osobistej,

5) możliwie wdrożyć certyfikację nanoproduktów (TUV SUD, Tanida, IOM, Nanotec, i in.),

6) prezentować karty charakterystyk produktów zgodną ze stanem faktycznym, tj. nie tylko budową chemiczną, ale morfologią i stanem aglomeracji nanocząstek; przedstawiane właściwości fizykochemiczne muszą dotyczyć nanocząstek o ściśle definiowanym rozmiarze.

W celu osiągnięcia optymalizacji korzyści ze stosowania nanomateriałów wydaje się być niezbędne uzyskanie szeroko pojętej akceptacji społecznej nowych rozwiązań, co możliwe jest m.in. poprzez zniwelowanie odczucia lęku przed ewentualną toksycznością struktur „nano” i wprowadzenie ustrukturyzowanych rozwiązań zarządzających ryzykiem czy dostarczanie zrozumiałej, opartej na wynikach badań rzetelnej informacji.

Więcej informacji odnośnie problematyki nanozagrożeń można również znaleźć na stronach International Alliance for Nano-Environmental Health and Safety Harmonization.

Tematyka związana z komercjalizacją nanotechnologii jest bardzo złożona. Wydaje się, że wciąż jest to wyzwania dla świata nauki, ale również dla przemysłu. Chodzi o to, aby zarówno badania naukowe, jak i prace rozwojowe związane z przygotowaniem nowych produktów pozwoliły na właściwą ocenę ryzyka związanego z wykorzystaniem takich produktów, odpowiedniego zarządzania takim ryzykiem, tak, aby każdy konsument miał jego świadomość. Wymaga to wciąż dużej otwartości, odpowiedniego sprawdzenia potencjalnego negatywnego wpływu oraz rzetelnej informacji dla końcowych użytkowników.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Sławomir Boncel – doktor habilitowany inżynier nauk chemicznych, profesor Politechniki Śląskiej, stały ekspert firmy CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w fizykochemii nanostruktur węglowych oraz wprowadzaniu nowych produktów na rynek. Posiada duże doświadczenie w przygotowywaniu skutecznych strategii wdrożeniowych – w swojej pracy miał okazję kierować zarówno projektami badawczo-rozwojowymi z obszaru nanotechnologii jak i wdrażać nowe rozwiązania do przemysłu.  

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Propozycje zwiększenia roli spółek celowych

Nowe propozycje ustwodawcy zmierzają do poszerzenia zakresu zadań spółek celowych oraz do zwiększenia znaczenia tego typu...

więcej
Najnowsze interpretacje organów podatkowych w zakresie ulgi badawczo-rozwojowej

Interpretacja poszczególnych przepisów ulgi badawczo-rozwojowej może sprawiać podatnikom pewne trudności.

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny