Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Komercjalizacja prac B+R z udziałem twórców

Komercjalizacja prac B+R z udziałem twórców

Twórcy wyników prac B+R mogą je komercjalizować wraz ze swoją jednostką (uczelnia, jednostka naukowa PAN, instytut badawczy). W szczególności dotyczy to sytuacji, w których twórcy są uprawnionymi lub współuprawnionymi do wyników prac B+R. Co do zasady jednostka nabywa wszelkie prawa do wyników prac B+R stworzone przez swoich pracowników, jednak twórcy mogą być współuprawnionymi do tych praw, jeżeli umowa pomiędzy twórcą a jednostką tak stanowi. Mogą również być jedynymi uprawnionymi do takich rozwiązań, w szczególności w następujących sytuacjach:

1. Jeżeli rozwiązanie zostanie stworzone poza wykonywaniem przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy (w przypadku rozwiązań, które mogą być chronione jako prawa własności przemysłowej również poza umową cywilnoprawną).
2. Jeżeli pomimo stworzenia rozwiązania w ramach wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy lub z innej umowy cywilnoprawnej, jednostka ustaliła w umowie z twórcą, że prawa do wyników prac B+R będą przysługiwały wyłącznie twórcy.
3. Jeśli jednostka nie zdecyduje się na komercjalizowanie rozwiązania twórcy i przeniesie na niego prawa do tego rozwiązania.
4. Jeżeli twórcy przysługują prawa autorskie do utworu, a jednostka nie przystąpi do rozpowszechniania wyników prac B+R stanowiących utwory w terminie 2 lat od ich przyjęcia oraz po upływie dodatkowego terminu wyznaczonego przez twórcę.

Naszym zdaniem

Jeżeli uprawnionymi do danego rozwiązania są twórca oraz jednostka, jak również inne podmioty, np. inni twórcy lub inne jednostki, mamy do czynienia ze współwłasnością praw do danego wyniku prac B+R. Jest to pewnego rodzaju utrudnienie dla danej jednostki w komercjalizacji takich wyników, gdyż nie może ona samodzielnie rozporządzać całością wyników prac B+R bez zgody pozostałych współuprawnionych. Jednak paradoksalnie wybór takiej formy komercjalizacji może przyczynić się do wzrostu liczby komercjalizowanych przez jednostkę rozwiązań. Jeżeli bowiem twórca ma świadomość, że będzie mógł brać czynny udział w komercjalizowaniu rozwiązań, które stworzy, będzie miał większą motywację do dokonywania rozwiązań, które nadają się do zastosowania w praktyce. Przyczyni się to również do lepszej współpracy twórcy przy komercjalizacji jego wyników.

Metody komercjalizacji

Komercjalizacja bezpośrednia wyników prac B+R z ich twórcą. Współuprawnieni z prac B+R mogą poddać je komercjalizacji bezpośredniej, czyli je sprzedać lub udzielić na nie licencji. Należy jednak pamiętać, aby umowa przeniesienia praw lub umowa licencyjna była zawarta z wszystkimi podmiotami posiadającymi prawa do danego rozwiązania. Jednym z rozwiązań jest zawarcie umowy wielostronnej, tj. z jednej strony z nabywcą (licencjobiorcą), a z drugiej – ze wszystkimi współuprawnionymi działającymi jako zbywcy (licencjodawcy). Innym rozwiązaniem, dużo prostszym, jest udzielenie jednemu ze współuprawnionych lub osobie trzeciej pełnomocnictwa do działania w imieniu wszystkich współuprawnionych. Jedna osoba będzie wówczas reprezentować współuprawnionych przy czynnościach prawnych, w tym przy podpisywaniu umów przeniesienia praw do wyników prac B+R lub ich licencjonowaniu.

Komercjalizacja pośrednia z udziałem twórcy. Twórca rozwiązania B+R może zawiązywać spółkę z PJB w celu komercjalizacji prac badawczo-rozwojowych. W zamian za udziały lub akcje w danej spółce, twórca (twórcy) oraz jednostka mogą wnieść wspólne prawo.

Prawa autorskie i umowa

Uregulowania prawne dotyczące korzystania i rozpowszechniania wyników prac B+R, do których prawa przysługują więcej niż jednemu podmiotowi, różnią się nieco w zależności od tego, czy wyniki te są chronione jako prawa własności przemysłowej czy jako prawa autorskie.

Prawo autorskie wprowadza domniemanie równości udziałów współtwórców. Współtwórcy mogą odmiennie uregulować wielkość udziałów poszczególnych twórców w drodze pisemnej umowy. Każdy z twórców może również żądać określenia wielkości udziałów przez sąd, na podstawie wkładów pracy twórczej. W przypadku praw własności przemysłowej takiego domniemania nie ma i o wielkości udziałów decyduje rzeczywisty wkład wniesiony przez twórcę w dane rozwiązanie. Aby uniknąć wszelkich wątpliwości, najlepiej uregulować tę kwestię w drodze pisemnej umowy.

Każdy ze współtwórców może wykonywać prawo autorskie do swojej części utworu mającej samodzielne znaczenie bez uszczerbku dla praw pozostałych współtwórców, chyba że umowa stanowi inaczej. Podobnie jest w przypadku praw własności przemysłowej, gdzie każdy współuprawniony może, bez zgody pozostałych współuprawnionych, korzystać z rozwiązania we własnym zakresie. W obu sytuacjach, każdy z nich może również samodzielnie dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia praw do wytworu. Natomiast do wykonywania prawa do całości wytworu potrzebna jest zgoda wszystkich współtwórców. Również prawo do uzyskania patentu na wynalazek, prawa ochronnego na wzór użytkowy lub prawa z rejestracji wzoru przemysłowego przysługuje współtwórcom wspólnie.

Ważną kwestią jest podział korzyści uzyskanych z rozwiązania, na które zostało udzielone prawo własności przemysłowej, np. patent przez jednego ze współuprawnionych. W takiej sytuacji każdy z pozostałych współuprawnionych ma prawo, o ile umowa nie stanowi inaczej, do odpowiedniej części z jednej czwartej tych korzyści po potrąceniu nakładów. Jeśli twórców jest wielu, przysługującą twórcy jedną czwartą korzyści (po potrąceniu nakładów) należy podzielić pomiędzy twórców, proporcjonalnie do ich udziałów we wspólnym dziele.

Naszym zdaniem

Jeśli dana jednostka zamierza komercjalizować wyniki praw B+R, zalecane jest, aby jasno uregulowała kwestię wkładów wniesionych przez nią w dane rozwiązanie, dzięki czemu uniknie wątpliwości i sporów, jakie mogą wyniknąć na tym tle. Warto również wyłączyć w umowie uprawnienie twórcy do uzyskania jednej czwartej korzyści, jakie jednostka uzyska z danego rozwiązania.

Aspekty księgowe i podatkowe

Obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych

Twórcy prowadzący działalność gospodarczą, zarejestrowaną na osoby fizyczne lub w formie spółek cywilnych osób fizycznych bądź innych spółek osobowych, mają obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz stosowania przepisów ustawy o rachunkowości, jeśli przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro (słownie: jeden milion dwieście tysięcy euro).

Status twórców jako podatników podatku dochodowego od osób fizycznych

Twórcy, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Polski, podlegają co do zasady w Polsce opodatkowaniu od całości uzyskiwanych dochodów podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Aport wyników prac B+R przez twórców

W przypadku wniesienia przez twórcę wkładu niepieniężnego w postaci praw własności intelektualnej do spółki mającej osobowość prawną, będzie on zobowiązany rozpoznać przychód w nominalnej wartości udziałów (akcji) objętych w spółce w zamian za wkład niepieniężny.

Warto pamiętać, że...

Wniesienie praw do wyników prac B+R (wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub zorganizowana część przedsiębiorstwa) do spółki mającej osobowość prawną skutkuje powstaniem po stronie twórcy przychodu. Wartość tego przychodu określa się jako nominalną wartość udziałów (akcji) objętych w spółce w zamian za aport.

Wniesienie wkładu do spółki osobowej jest czynnością neutralną na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to, że samo wniesienie wkładu do spółki osobowej nie będzie skutkować po stronie twórcy powstaniem przychodu w ujęciu podatku dochodowego od osób fizycznych.

Twórca będzie natomiast uczestniczyć, proporcjonalnie do swego udziału, w przychodach i kosztach, stanowiących rezultat podejmowanych przez spółkę osobową przedsięwzięć w danym okresie rozliczeniowym

Status twórców jako podatników VAT.

Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o VAT podatnikami podatku od towarów i usług są między innymi osoby fizyczne wykonujące wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców są między innymi osoby fizyczne wykonujące wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Status twórcy jako podatnika VAT zależy od charakteru podejmowanej przez niego działalności. Jedynie w przypadku, gdy czynności badawcze prowadzone są na zlecenie zewnętrznych podmiotów lub w celu późniejszego zbycia efektów tych prac, powinny one stanowić czynność opodatkowaną VAT w ramach działalności gospodarczej.

Komercjalizacja, polegająca na wniesieniu wyników prac B+R aportem w zamian za objęcie udziałów lub akcji w spółce komercjalizującej na gruncie ustawy o VAT, może stanowić działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu a w efekcie wniesienie aportu przez twórcę traktowane będzie jak działalność podlegająca opodatkowaniu VAT.

Warto pamiętać, że ...

Z perspektywy podatku od towarów i usług czynność polegająca na wniesieniu aportem prac B+R przez twórców w zamian za objęcie udziałów lub akcji wymaga za każdym razem indywidualnej weryfikacji, czy nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Sama realizacja projektu badawczego przez twórcę nie stanowi działalności gospodarczej (i w konsekwencji nie łączy się z czynnościami opodatkowanymi VAT), jeśli twórca nie ma zamiaru skomercjalizowania wyników badań przepisy ustawy o VAT zwalniają z opodatkowania podmioty, które nie osiągają znaczących przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej („zwalnia się od podatku podatników, u których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w po- przednim roku podatkowym kwoty 150 000 zł.

Zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku VAT

Twórca, który wcześniej nie był zarejestrowany jako podatnik VAT, dokonując czynności podle- gających opodatkowaniu VAT, zobowiązany jest do rejestracji w urzędzie skarbowym jako tzw. podatnik VAT czynny. Twórca zobowiązany będzie również do wystawienie faktury i wykazania transakcji w sporządzonym rozliczeniu z tytułu podatku VAT.

Gdy twórca będzie objęty zakresem zwolnienia podmiotowego, powyższe zgłoszenie rejestracyjne nie jest obowiązkowe. Należy jednak pamiętać, że brak rejestracji jako podatnika VAT wiąże się z niemożnością odliczenia podatku naliczonego przy dokonywanych zakupach. Stąd też uzasadnione jest przeprowadzenie kalkulacji, które rozwiązanie (tj. skorzystanie/ nieskorzystanie ze zwolnienia z VAT ze względu na nieprzekroczenie limitu sprzedaży) jest bardziej opłacalne, zarówno pod względem ekonomicznym, jak i ze względu na związane z rejestracją obciążenia administracyjne.

Wniesienie aportu w postaci wyników prac B+R jest świadczeniem usług

Zgodnie z przepisami o VAT, przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, niestanowiące dostawy towarów. Przez świadczenie usług rozumie się również przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej.

Powyższe oznacza, że w obrocie krajowym, komercjalizacja wyników prac B+R polegająca na wniesieniu ich aportem w zamian za udziały lub akcje na gruncie ustawy o VAT zasadniczo będzie stanowić świadczenie usług.

Warto pamiętać, że ...

Wniesienie aportu w postaci wyników prac B+R przez twórców w zamian za objęcie udziałów lub akcji w przypadku uznania czynności za działalność opodatkowaną zasadniczo podlega 23% stawce podatku VAT.

Moment powstania obowiązku podatkowego

Zgodnie z ogólną zasadą, obowiązek podatkowy z tytułu komercjalizacji wyników prac B+R powstaje z chwilą wystawienia faktury, nie później niż 7 dnia od wykonania tej usługi (w rozumieniu ustawy o VAT) przez twórcę uzyskującego status podatnika VAT.

Jeżeli przed wykonaniem usługi (np. przed wniesieniem aportu w postaci patentu) twórca otrzyma część należności (w charakterze zaliczki, przedpłaty raty itp.), obowiązek podatkowy w tej części powstaje z chwilą otrzymania zaliczki. Ustawa o VAT przewiduje szczególny moment powstania obowiązku podatkowego w zakresie:

  • usług sprzedaży praw lub udzielania licencji i sublicencji;
  • przeniesienia lub cesji praw autorskich, patentów, praw do znaków towarowych (usługowych);
  • oddania do używania wspólnego znaku towarowego albo wspólnego znaku towarowego gwarancyjnego;
  • albo innych pokrewnych praw.

W przypadku tych usług, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż z upływem terminu płatności określonego w umowie lub fakturze.

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Zmiany w podatku PIT w 2018 roku w zakresie opodatkowania twórców i kwoty wolnej od podatku

W zakresie rozliczania podatku PIT umożliwiającego twórcom odliczenie 50% kosztów uzyskania przychodu nowe przepisy w pierwszej...

więcej
Zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji B+R w 2018 roku

Warte odnotowania zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji przyniesie ustawa o jawności, której projekt podlega w tej...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny