Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Komercjalizacja twórczości krok po kroku

Komercjalizacja twórczości krok po kroku

Jedna z ostatnich nowelizacji przepisów prawa o szkolnictwie wyższym, potocznie funkcjonująca jako uwłaszczenie naukowców, otworzyła przed pracownikami naukowymi nieznane dotychczas możliwości. Polegają one przede wszystkim na wprowadzeniu możliwości skomercjalizowania przez pracownika naukowego opracowanych przez siebie rozwiązań, jeżeli macierzysta jednostka naukowa nie jest zainteresowana wdrożeniem tego rozwiązania we własnym zakresie. Jakie dobre praktyki powinny towarzyszyć działaniom podejmowanym przez pracownika naukowego, zamierzającego komercjalizować opracowane przez siebie rozwiązanie?

W pierwszej kolejności niezbędne jest zawarcie z uczelnią umowy o przeniesienie prac na naukowca. Pierwszeństwo w komercjalizacji rozwiązania przysługuje bowiem macierzystej jednostce naukowej, która w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania informacji o wynikach prac B + R powinna podjąć decyzję w sprawie komercjalizacji danych wyników badań naukowych czy prac rozwojowych. Jeżeli zaś zostanie podjęta decyzja o braku komercjalizacji rozwiązania lub w terminie tym nie zostanie podjęta żadna decyzja, to uczelnia powinna złożyć pracownikowi ofertę nabycia takich wyników prac B + R za wynagrodzeniem nie większym niż równowartość 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę (w chwili obecnej 175 zł). Przepisy nie rozstrzygają tego wprost, ale pracownikowi naukowemu przysługuje roszczenie o nabycie stworzonych przez siebie wyników prac B + R, które powstaje, jeżeli uczelnia, pomimo upływu ustawowych terminów, nie składa pracownikowi naukowemu oferty zawarcia umowy o przeniesienie praw. Oznacza to, że w razie sporu pracownik naukowy może dochodzić zawarcia umowy o przeniesienie na niego praw na drodze sądowej. Uprawnienie to przysługuje zaś pracownikowi niezależnie od tego, czy nadal pozostaje z uczelnią w stosunku pracy. Może być ono bowiem realizowane w razie ustania stosunku pracy.

Po nabyciu praw przed pracownikiem naukowym otwiera się możliwość samodzielnej komercjalizacji rozwiązania. W takiej sytuacji jest on jedynym uprawnionym do rozporządzania i dysponowania wynikiem prac B + R. Właściwą komercjalizację, czy to bezpośrednią (polegającą na sprzedaży wyników prac B + R lub know-how związanego z tymi wynikami, ewentualnie na ich licencjonowaniu, najmie czy dzierżawie) czy to pośrednią (polegającą na wniesieniu wyników prac B + R do spółki), powinny poprzedzać jednak pewne czynności przygotowawcze, mające na celu weryfikację oraz przygotowanie wyników prac B + R do czynności komercjalizacyjnych.

Dobrą i zalecaną praktyką powinno być podjęcie czynności zmierzających do sprawdzenia, czy opracowane rozwiązanie nie narusza praw osób trzecich. Działania te powinny być podejmowane na jak najwcześniejszym etapie, aby w razie stwierdzenia naruszeń praw osób trzecich uniknąć niepotrzebnych wydatków lub roszczeń ze strony uprawnionych osób.

Podczas tworzenia nowego rozwiązania zazwyczaj panuje przekonanie, że jest ono czymś zupełnie nowym na rynku, co jednak może okazać się złudne. Mianowicie to, że dane rozwiązanie nie funkcjonuje na rynku, nie daje pewności, że nie dojdzie do naruszenia uprawnień innych podmiotów. Nie zawsze bowiem rozwiązanie czy wyrób, podlegające już ochronie, muszą występować na rynku.

Weryfikując zatem rozwiązanie pod tym kątem, należy dokonać sprawdzenia nie tylko rynkowego, ale również pozarynkowego. Dobrym wyjściem może być śledzenie literatury patentowej charakterystycznej dla danej dziedziny naukowej, zapoznawanie się ze zgłoszeniami patentowymi konkurencji, a także współpraca z rzecznikami patentowymi. Śledzenie tych informacji jest bardzo ważne – należałoby wręcz rekomendować podejmowanie tych czynności nie tylko na etapie poprzedzającym wprowadzanie rozwiązania na rynek, ale również na etapie poprzedzającym rozpoczęcie prac nad rozwiązaniem, jak również w ich trakcie. Posiadanie tych informacji może pozwolić na podejmowanie koniecznych decyzji podczas pracy naukowej, w zależności od rozwoju sytuacji na rynku, a tym samym ukierunkować działania na te sfery, które wymagają wypełnienia pracą twórczą. Należyta staranność w tym zakresie pozwoli również uniknąć roszczeń przedsiębiorcy, który ewentualnie nabędzie prawa do wyników prac B + R, jeżeli się okaże, że nabyte przez niego rozwiązanie narusza w jakimś zakresie prawa osób trzecich.

W dalszej kolejności należy podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia przysługujących praw. Twórca dysponuje różnorodnymi środkami prawnymi służącymi do ochrony swoich rozwiązań, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym, zaś wybór konkretnych środków jest przede wszystkim uzależniony od rodzaju wyników prac B + R będących przedmiotem zamierzonej komercjalizacji. Najczęściej będziemy mieli do czynienia z patentami, które są udzielane na rozwiązania nowe, posiadające poziom wynalazczy i nadające się do przemysłowego stosowania. Innymi słowy, same koncepcje, założenia, pomysły, projekty czy plany, znajdujące się jedynie w początkowym stadium istnienia, nie będą co do zasady mogły być przedmiotem opatentowania.

Najważniejszym etapem ubiegania się o ochronę jest dokonanie zgłoszenia rozwiązania do ochrony. Od chwili bowiem dokonania prawidłowego zgłoszenia interesy zgłaszającego są w znacznej mierze zabezpieczone. Oczywiście nie oznacza ono udzielenia patentu (lub innego prawa ochronnego), a jedynie uruchamia procedurę, która może się takim pozytywnym rozwiązaniem zakończyć i to data zgłoszenia jest rozstrzygająca w razie konfliktu pomiędzy kilkoma zgłoszeniami.

Wydawać by się mogło, że uzyskanie ochrony prawnej bezpośrednio otwiera drogę do komercjalizacji wyników prac B + R. Niestety, komercjalizacja rozwiązania może okazać się bardzo kosztowną inwestycją, do której przeprowadzenia może być potrzebny znaczny kapitał. I na tym etapie przed naukowcem otwierają się różne możliwości, w tym polegające na prowadzeniu wspólnego przedsięwzięcia z inwestorem, który mógłby zainwestować swoje środki finansowe w rozwiązanie komercjalizowane przez pracownika naukowego. Na tym etapie należy z kolei zadbać o odpowiednie ukształtowanie stosunku prawnego pomiędzy inwestorem a pracownikiem naukowym w taki sposób, aby służył on obu zainteresowanym stronom.

Źródło: www.bsskancelaria.pl

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło