Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Komercjalizacja wyników prac B+R przez instytuty badawcze

Komercjalizacja wyników prac B+R przez instytuty badawcze

Działalność instytutów badawczych reguluje ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych [1], która zastąpiła ustawę o jednostkach badawczo-rozwojowych z 1985 r.

Zgodnie z ustawową definicją instytutem badawczym jest państwowa jednostka organizacyjna, wyodrębniona pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, która prowadzi badania naukowe i prace rozwojowe ukierunkowane na ich wdrożenie i zastosowanie w praktyce.

Instytut badawczy może zostać utworzony, jeżeli zostanie zidentyfikowana potrzeba prowadzenia badań naukowych i prac rozwojowych w danej dziedzinie nauki. Konieczne dla jego powstania jest również zapewnienie wykwalifikowanej kadry oraz odpowiedniej infrastruktury badawczej i innych niezbędnych warunków materialno-technicznych.

Rada Ministrów tworzy instytut w drodze rozporządzenia, na wniosek ministra właściwego ze względu na planowaną działalność instytutu. Złożenie wniosku jest poprzedzone przez zasięgnięcie opinii ministra właściwego do spraw nauki. Rozporządzenie o utworzeniu instytutu określa przedmiot i zakres jego działalności, jego nazwę i siedzibę oraz składniki majątkowe, w tym tytuł prawny do gruntów oraz budynków i urządzeń trwale z nimi związanych. Instytuty badawcze nabywają osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Ich działalnością kierują organy – dyrektor oraz rada naukowa.

Jako podstawowe obszary działalności instytutów badawczych ustawa wymienia prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych, przystosowywanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych do potrzeb praktyki oraz wdrażanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych.

Instytuty badawcze, jeżeli posiadają uprawnienia do nadawania stopni naukowych oraz odpowiednie zaplecze i warunki materialno-techniczne, mogą również prowadzić studia podyplomowe i doktoranckie, związane z prowadzonymi przez instytut badaniami naukowymi i pracami rozwojowymi.

Ustawa dopuszcza także możliwość podejmowania przez instytuty badawcze działalności innej niż ta wskazana wprost w ustawie. Jeżeli dany instytut zdecyduje się na podjęcie takiej „innej działalności”, będzie na nim spoczywać obowiązek wyodrębnienia tej działalności pod względem finansowym i rachunkowym z działalności instytutu wskazanej wprost przez ustawę. Taką „inną działalnością” będzie np. działalność gospodarcza prowadzona na zasadach określonych przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej [2].

Współpraca z podmiotami gospodarczymi

Instytuty badawcze mają możliwość podejmowania współpracy z podmiotami gospodarczymi w ramach centrów naukowo-przemysłowych. Dla utworzenia centrum konieczne jest nawiązanie współpracy naukowo-gospodarczej w celu realizacji ściśle określonych zadań [3] przez co najmniej jeden instytut badawczy oraz co najmniej jedną jednostkę sektora gospodarczego. Oprócz instytutów badawczych i podmiotów gospodarczych w skład centrum naukowo-przemysłowego mogą wchodzić również uczelnie i instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk oraz zagraniczne instytucje naukowe.

Podstawę działalności centrum naukowo-przemysłowego daje umowa zawarta pomiędzy wszystkimi podmiotami wchodzącymi w jego skład. Współpraca między tymi podmiotami może przybrać formę klastrów, parków technologicznych, platform technologicznych bądź inną formę organizowania się, która będzie odpowiadała celom i przedmiotowi działalności.

Możliwość utworzenia spółki w celu komercjalizacji

Instytut badawczy może utworzyć spółkę kapitałową (spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółkę akcyjną), jak również obejmować lub nabywać akcje/udziały w takiej spółce oraz osiągać przychody z tego tytułu w celu:

1) komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych,
2) prowadzenia działań z zakresu transferu technologii i upowszechniania nauki
oraz
3)   pozyskiwania środków finansowych na działalność statutową.

Warunkiem utworzenia takiej spółki jest związanie jej działalności z prowadzonymi przez instytut badaniami naukowymi i pracami rozwojowymi.

Utworzenie spółki kapitałowej, lub odpowiednio nabycie w niej akcji czy udziału, może nastąpić po uzyskaniu zgody ministra nadzorującego dany instytut. Uzyskanie zgody nadzorującego ministra będzie również konieczne dla wykonywania praw z tytułu posiadanych przez instytut akcji lub udziałów.

Ograniczenia

Ustawa o instytutach badawczych wprowadza pewne ograniczenia dla swobodnej działalności tych instytutów oraz rozporządzania przez nie składnikami posiadanego majątku. W szczególności instytut badawczy może sprzedawać innym podmiotom składniki aktywów trwałych, na podstawie umów prawa cywilnego, jedynie w drodze publicznego przetargu na zasadach określonych w przepisach wydanych w oparciu o ustawę o przedsiębiorstwach państwowych [4].

Instytut badawczy ma również obowiązek zgłosić ministrowi nadzorującemu działalność tego instytutu zamiar dokonania czynności prawnej, której przedmiotem jest mienie zaliczone zgodnie z odrębnymi przepisami do aktywów trwałych o wartości rynkowej wyższej niż równowartość w złotych kwoty 20 000 euro, polegającej na:

1) wniesieniu tego mienia do spółki lub fundacji,
2) dokonaniu darowizny,
3) nieodpłatnym oddaniu do używania innym podmiotom w drodze umów prawa cywilnego.

Zmiany po nowelizacji prawa o szkolnictwie wyższym

Tegoroczna nowelizacja [5] prawa o szkolnictwie wyższym [6] wprowadziła liczne zmiany w odniesieniu do publicznych i niepublicznych szkół wyższych, regulując m.in. zasady podziału praw do wyników badań naukowych i prac rozwojowych oraz związanego z tymi wynikami know-how, a także sposobu prowadzenia przez uczelnie procesu komercjalizacji. Nowelizacja wprowadziła również pewne zmiany w odniesieniu do instytutów badawczych. Nowe przepisy weszły w życie 1 października 2014 r.

Nowelizacja wprost wyłączyła stosowanie ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa [7] w stosunku do czynności prawnych dokonywanych przez instytut badawczy w zakresie komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych. Oznacza to, że nie będzie konieczne uzyskanie zgody Ministra Skarbu dla czynności dokonywanych przez instytut badawczy w tym zakresie.

Nowością jest również nałożenie na dyrektora instytutu badawczego obowiązku ustalenia regulaminu zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz prawami własności przemysłowej, a także zasad komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych. Regulamin wymaga zaopiniowania przez radę naukową instytutu.

Nowelizacja wprowadziła również możliwość przyznania przez ministra nadzorującego działalność danego instytutu (na wniosek jego dyrektora zaopiniowany przez radę naukową) stypendium za wybitne osiągnięcia, uczestnikowi studiów doktoranckich prowadzonych przez instytut badawczy, posiadającemu wybitne osiągnięcia naukowe.

Opracowanie:

Małgorzata Darowska, Partner
Natalia Żebrowska, Junior Associate
Bird & Bird
Maciej Gawroński sp.k.
http://www.twobirds.com/pl


[1] Dz.U. z 2010 r. Nr 96, poz. 618 ze zm.
[2] Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.).
[3] Wskazanych w art. 38 ust. 5 ustawy o instytutach badawczych.
[4] Art. 46 ust. 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.).
[5] Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r., poz. 1198).
[6] Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.).
[7] Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1224).

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło