Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Model freemium w nauce i w komercjalizacji jej wyników

Model freemium w nauce i w komercjalizacji jej wyników

Sposób związany z zastosowaniem wyników badań w praktyce często przypomina model biznesowy. Wszak działalność naukowa to również działalność zarobkowa, czy to w formie pensji czy dywidend, czy sprzedaży wyników własnych odkryć. Jednym z najpopularniejszych modeli związanych z wdrożeniami - zwłaszcza nowych rozwiązań - jest model w którym część np. usługi jest udostępniana użytkownikom bezpłatnie (ang. free). Jednak pozostaje także część na której się zarabia (ang. premium). Połączenie obu części daje unikatowy model funkcjonowania biznesu freemium, zdobywający coraz większą popularność w Internecie. Tak na przykład promuje się kursy umiejętności informatycznych, językowych czy statystycznych, których podstawowe informacje są przekazywane nieodpłatnie.

Jednym z obowiązków naukowców, zwłaszcza działających w obszarze  badań podstawowych jest upowszechnianie wyników badań. W związku z tym, że wyniki mogą mieć również zastosowanie praktyczne, często przy przygotowywaniu publikacji mogą powstać wątpliwości czy publikowanie wykonywane jest we właściwym momencie i właściwym zakresie. Chodzi tutaj przede wszystkim o interes jednostki macierzystej i ewentualne dobra intelektualne (najczęściej prawa własności przemysłowej), które mogą powstać na bazie otrzymanych wyników badań i prac rozwojowych.

Warto zauważyć, że w bardzo wielu dziedzinach nauki trudno jest właściwie ochronić i w pewnym sensie zmonopolizować niektóre wyniki badań, które mogą mieć znaczenie dla praktyki gospodarczej. Publikacja wyników badań, które oparte są najczęściej na unikalnej wiedzy daje nieograniczony dostęp do tej wiedzy. Może  ona zostać wykorzystywana w praktyce. Wtedy jednak ani twórca, ani jednostka macierzysta nie czerpią z tego żadnych finansowych korzyści. Wykorzystanie takiej wiedzy przez inne osoby odbywa się w sposób legalny, ponieważ publikacje naukowe i wiedza w nich zawarta jest elementem domeny publicznej.

Pracownicy naukowi obok obowiązków publikacyjnych poddawani są także presji praktycznego wykorzystania wyników. Unikalna wiedza publikowana jako wynik badań, mimo iż nie stanowi kojarzonego z komercjalizacją wyników badań dobra intelektualnego  może zostać wykorzystywana w praktyce i stanowić wartość dodaną dla przedsiębiorcy. Taka sytuacja występuje w bardzo wielu obszarach i dziedzinach nauki tj. nauki społeczne, nauki przyrodnicze czy nauki humanistyczne. Tutaj praktycznie nie zgłasza się patentów, nie wytwarza oprogramowania, a mimo to powstają bardzo przydatne w praktyce metody  diagnostyczne lub analityczne mające często postać mniej lub bardziej zaawansowanych algorytmów.

Liczne obserwacje sposobu wykorzystania wyników wskazują, że ich wartość komercjalizacyjna dla twórców i dla jednostki macierzystej może pojawić się w sytuacji, kiedy uzyska się określoną masę krytyczną związaną z poziomem akceptacji (społecznej, branżowej, użytecznej itp.) danej metody (algorytmu). Dopiero bowiem zrozumienie, jak działa dana technologii w praktyce umożliwia pełne wykorzystanie wiedzy wypracowanej w danej jednostce. Dopiero odpowiedni poziom popularności danej metody lub algorytmu daje szansę na generowanie dochodów komercyjnych, a posiadana zaawansowana wiedza tworzy sama w sobie pewną barierę dla konkurencji.  Powstaje jednak pytanie – jak zbudować „masę krytyczną” tak, aby było możliwe zarabianie np. na dodatkowych, zaawansowanych usługach?

Jednym ze sposobów może być właśnie strategia konsekwentnego wsparcia dla łączenia funkcji nauki związanej z upowszechnianiem wyników badań poprzez umieszczenie ich w domenie publicznej, z podstawowym mechanizmem charakterystycznym dla komercjalizacji wyników badań czyli licencjonowaniem. Mechanizm ten powinien być  oparty na wspomnianej wcześniej filozofii modelu freemium. Z perspektywy użytkownika właściwie niewiele się zmienia. Wyniki badań nadal dostępne są praktycznie bezpłatnie. Jednak  aby uzyskać dostęp do treści niezbędna jest akceptacja warunków umowy licencyjnej (np. poprzez zapoznanie się z warunkami licencji i zaznaczenie odpowiedniego szablonu na portalu).

Mechanizm i filozofia dystrybucji treści przypomina amerykańskie licencje typu Creative Commons (CC), które dotyczą najczęściej różnego rodzaju utworów. Mechanizm ten jednak odnosi się do innego systemu prawnego, stąd warto go traktować jedynie jako punkt odniesienia. Klauzule w takiej umowie mogą bowiem być ściśle związane z przedmiotem licencjonowania i zawierać szerszy bądź węższy zakres wyłączenia odpowiedzialności (zależnie od warunków panujących w danej branży). Ponadto należy uwzględnić konieczność powiadomienia licencjodawcy o wykorzystaniu komercyjnym przedmiotu licencji, określony sposób cytowania czy wymagania dotyczące prezentacji publicznej. Obok strony formalnej warto zadbać również o stronę techniczną – odpowiednio przygotowany portal umożliwiający pobranie opracowania po uprzedniej akceptacji warunków umowy licencyjnej.

W praktyce przygotowanie elementów formalnych (tj. opracowanie umowy licencyjnej) oraz zaplecza technicznego może wymagać decyzji strategicznej dotyczącej przyjęcia modelu freemium. Zakłada on połączenie w procesie komercjalizacji wyników badań części nieodpłatnej z częścią odpłatną. To połączenie istotne jest również ze względów podatkowych. Przygotowanie takiej strategii może wymagać odgórnego określenia części, która będzie stanowić część związaną z upowszechnianiem wyników badań oraz części związanej z odpłatnym dobrem intelektualnym (utworem, know-how itp.) lub usługą związaną z zastosowaniem wyników tych badań. Usługą może być opieka autorska czy opieka związana z wdrożeniem tych wyników, a nawet konsultacje społeczne. Ten model może pomóc tym twórcom i jednostkom, którzy nie generują „typowych” dóbr intelektualnych, ale ich wyniki również mogą mieć zastosowanie praktyczne i jak najbardziej są związane z pojęciem komercjalizacji wyników badań.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Informacje o autorach:

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

Piotr Tryjanowski – profesor zwyczajny, Dyrektor Instytutu Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, ekolog, specjalista z zakresu zoologii i ekologii behawioralnej, autor i współautor kilkuset publikacji naukowych, cytowanych na całym świecie, stały ekspert i konsultant CoWinners Sp. z o.o.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło