Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Modele opłat licencyjnych

Modele opłat licencyjnych

Licencja zgodnie z definicją ustawową - art. 2 ust. 1 pkt 35 ustawy z dnia  27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym – dalej ustawa PoSW (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1842, 1933, 2169, 2260, z 2017 r. poz. 60) – jest jednym z podstawowych narzędzi komercjalizacji bezpośredniej obok sprzedaży wyników badań, najmu lub dzierżawy (te ostatnie bardziej pewnie dotyczą specjalistycznej aparatury). Modelowe rozwiązania w tym zakresie prezentowano na tym forum już wielokrotnie m.in. w artykule pod adresem: http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/-f79a35d9e1/ - wciąż jednak ten temat wywołuje emocje, a praktyka dostarcza coraz ciekawszych rozwiązań.

Bardzo dużym problemem w praktyce komercjalizacji może być jednak właściwy dobór opłat licencyjnych tak, aby zaproponowany model był zarówno atrakcyjny dla potencjalnego licencjobiorcy, jak i umożliwiał elastyczne przygotowanie do zawarcia umowy (np. zgodnej z wcześniejszymi wycenami oraz wymaganiami formalnymi dotyczącymi sprzedaży wytworzonych ze środków publicznych dóbr intelektualnych, w tym również wartości niematerialnych i prawnych) oraz zarządzanie tą umową (np. rozliczanie opłat w zależności od przyjętych wskaźników).

Generalnie model przyjętych opłat można podzielić na następujące główne kategorie:

  • opłaty ex ante – jednorazowe opłaty stałe z góry, pobierane przed lub niezależnie od wdrożenia technologii,
  • opłaty ex post – jednorazowe opłaty stałe z dołu, z reguły po udanym wdrożeniu lub osiągnięciu zakładanego wskaźnika,
  • opłaty okresowe – opłaty wielokrotne stałe lub zmienne wypłacane w ustalonych terminach,
  • opłaty mieszane – łączące w jednym modelu ideę opłaty stałej (z reguły ex ante) i zmiennej opłaty okresowej uzależnionej od wybranego wskaźnika.

Opłaty ex ante najczęściej stosowane są w systemach o zamkniętym algorytmie, ukończonej technologii, które nie wymagają ani opieki autorskiej, ani specjalnej ingerencji osób trzecich (choć w praktyce opieka autorska może być również rozliczana oddzielnie). Tego typu opłaty są stosunkowo łatwe w określeniu wartości (wycenie technologii) oraz obarczone mniejszym ryzykiem z punktu widzenia licencjodawcy. Na pewno ten typ umowy jest najprostszy w zarządzaniu.

Opłaty ex post rzadko się spotyka w praktyce, ale mogą one towarzyszyć szczególnie ryzykownym przedsięwzięciom, gdzie samo wdrożenie wymaga dużych nakładów, a nie do końca są znane jego efekty. Ten typ opłat może towarzyszyć również licencjom próbnym – więcej na temat tego typu licencji można przeczytać w artykule pod adresem: http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/-ff9378ede4/ lub różnego typu klauzulom opcyjnym związanym z udzielaniem licencji. Ten typ umowy wymaga przyjęcia jasnych kryteriów weryfikujących rozliczenie pomiędzy licencjodawcą i licencjobiorcą.

Bardzo często spotyka się opłaty okresowe w umowach licencyjnych – jest to model korzystny dla licencjobiorcy, choć licencjodawca może uwzględnić również zmienną wartość pieniądza w czasie, co ostatecznie może wiązać się z nominalnie wyższą opłatą sumaryczną. Najczęściej są to opłaty zmienne uzależnione od wskaźnika, który licencjodawca jest w stanie zweryfikować. Najprostszą do weryfikacji opłatą okresową są opłaty stałe płatne w ustalonych terminach, ale w praktyce najczęściej mamy do czynienia z okresowymi opłatami zmiennymi. Tego typu opłata uzależniona może być np. od wysokości przychodu ze sprzedaży produktu, który opiera się na komercjalizowanej technologii, dochodu (zysku) czerpanego z określonej grupy produktów lub usług, ilości sprzedanych sztuk lub udzielonych usług przy wykorzystaniu danego rozwiązania, czasu działania danego rozwiązania w okresie rozliczeniowym, oszczędności wygenerowanych w okresie rozliczeniowym lub ilości zdarzeń niepożądanych, przed którymi zabezpiecza wdrożone rozwiązanie (systemy detekcji tego typu zdarzeń muszą być systemami transparentnymi). Ze względu na ryzyko związane z rozliczaniem kosztów raczej nie zaleca się stosowania wskaźnika dochodu (zysku), choć jeżeli mechanizm rozliczeniowy jest transparentny również ten model można jak najbardziej brać pod uwagę. Oczywiście zawsze istnieje ryzyko, że wysokość opłaty zmiennej zostanie zaniżona, dlatego kluczowy w relacji licencjobiorca-licencjodawca jest wzajemny szacunek i zaufanie.

Najczęściej w praktyce spotykane są jednak różnego typu modele mieszane, łączące opłatę stałą (z reguły ex ante tj. przed wdrożeniem) oraz opłatę zmienną uzależniającą wysokość opłaty od przyjętego wskaźnika. Wysokość opłaty stałej wówczas powinna uwzględniać przynajmniej koszty transakcyjne związane z przygotowaniem danej technologii do wdrożenia. Wysokość tej opłaty też powinna być przedmiotem wyceny (niezależnie od tego czy będzie to wycena wewnętrzna czy zewnętrzna) czyli jej odpowiedniego uzasadnienia. Wysokość opłaty zmiennej najczęściej ustalana jest jako procent zmiennej wartości wybranego wskaźnika.

W konstruowaniu modelu opłat licencyjnych, zwłaszcza w przypadku publicznych jednostek naukowych trzeba również wziąć pod uwagę kwestie proceduralne. Wytworzone ze środków publicznych dobra intelektualne wymagają również specjalnej procedury związanej z ich oferowaniem na rynku. W takim przypadku często w praktyce następuje zamiana ról: oferent staje się oblatem, a oblat oferentem. Oznacza to, że jednostka naukowa nie jest formalnie oferentem nowej technologii, ale zapraszającym do złożenia oferty. Jest to również postępowanie publiczne i procedura może wymagać również podania zakresu możliwości jeżeli chodzi o model opłat.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska – Partner Zarządzający CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w analizach potencjału rynkowego dóbr intelektualnych oraz analizie uwarunkowań niezbędnych do przygotowywania wycen nowych technologii, przygotowuje również scenariusze i strategie komercjalizacji, posiada doświadczenie regionalnego brokera technologicznego oraz koordynatora projektów wspierających instytucje otoczenia biznesu.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji B+R w 2018 roku

Warte odnotowania zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji przyniesie ustawa o jawności, której projekt podlega w tej...

więcej
Zarządzanie bazą technologii przygotowanych do komercjalizacji w jednostkach naukowych

Państwowe jednostki badawcze coraz częściej prezentują wyniki swoich prac w formie zwartego katalogu technologii, często...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny