Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Notyfikacje i pozwolenia na czynności związane z komercjalizacją wyników badań na uczelniach, w instytutach badawczych i w instytutach PAN w 2017 roku

Notyfikacje i pozwolenia na czynności związane z komercjalizacją wyników badań na uczelniach, w instytutach badawczych i w instytutach PAN w 2017 roku

1 stycznia 2017 roku weszły w życie dwie ustawy opublikowane 30 grudnia 2016 roku tj.: ustawa z 16 grudnia 2016 roku o zasadach zarządzania mieniem państwowym (dalej ustawa o zarządzaniu mieniem, Dz.U. z 2016 roku poz. 2259) oraz ustawa z 16 grudnia 2016 roku Przepisy wprowadzające ustawę o zasadach zarządzania mieniem państwowym (dalej ustawa wprowadzająca, Dz.U. z 2016 roku poz. 2260). Obie ustawy zmieniają w istotny sposób procedury związane z czynnościami w zakresie komercjalizacji oraz notyfikacji i pozwoleń z nimi związanych.

Zmiany dotyczą wszystkich trzech typów interesujących nas państwowych osób prawnych tj. uczelni publicznych, instytutów badawczych oraz instytutów Polskiej Akademii Nauk. Ustawa wprowadzająca (art. 54, 77 i 78) zmienia w sposób istotny przepisy ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 poz. 572, z późn. zm. – dalej PoSW), ustawy z 30 kwietnia 2010 roku o instytutach badawczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1095 – dalej ustawa o instytutach badawczych) oraz ustawy z 30 kwietnia 2010 roku o Polskiej Akademii Nauk (DZ. U. z 2015 r. poz. 1082 i 1268 – dalej ustawa o PAN), ale konsekwencje tych zmian dla zagadnień komercjalizacji są różne dla poszczególnych kategorii podmiotów. Warto podkreślić, że wprowadzone przepisy nie są już tak jednoznaczne, jak te, które wynikały chociażby z „małej ustawy o innowacyjności” z 4 listopada 2016 roku.

 W przypadku uczelni publicznych utrzymano obowiązywanie przepisu art. 86ba PoSW,  który wszedł  w życie 31 grudnia 2016 brzmiącego: „Do wykonywania czynności w zakresie komercjalizacji oraz do wniesienia wkładu do spółki celowej, w tym w celu jej utworzenia, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 154, 888 i 1933)”. Przypomnijmy, że ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego przepisu ze względu na toczące się spory o to, czy własność intelektualna wytworzona przez uczelnie zalicza się do aktywów trwałych, wobec których obowiązywał reżim uzyskiwania zgody MSP, czyli konieczne było uzyskanie zgody MSP na rozporządzanie nimi. Wspomniane wątpliwości miały ten skutek, że uczelnie ubiegały się o taką zgodę prewencyjnie. Ustawodawca miał na uwadze, że konieczność uzyskiwania zgody Ministra Skarbu Państwa w przypadku rozporządzania majątkiem przez uczelnie komplikuje i wydłuża procedurę transferu technologii. Jak wynika z pkt. 2.4.1. uzasadnienia projektu tzw. małej ustawy o innowacyjności wprowadzenie przepisu art. 86ba PoSW miało jednoznacznie przesądzić, że dla dokonania czynności z zakresu komercjalizacji (zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej), bez względu na to, czy przedmiot tej czynności jest czy nie jest zaliczany do aktywów majątku trwałego, nie jest konieczne uzyskanie zgody MSP.

Ustawą wprowadzającą dodano do wspomnianej regulacji nowy przepis art. 86a ust. 3a PoSW w brzmieniu: „Do wykonywania czynności w zakresie komercjalizacji oraz do wniesienia wkładu do spółki celowej, w tym w celu jej utworzenia, nie stosuje się przepisów art. 38-41 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. poz. 2259)”.

Ustawodawca dokonał również zmiany dotychczasowego brzmienia art. 90 ust. 4 PoSW, które obecnie jest następujące: „Na zasadach określonych w art. 38-41 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym dokonanie przez uczelnię publiczną czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych, w rozumieniu przepisów o rachunkowości oraz dokonanie przez uczelnię publiczną czynności prawnej w zakresie oddania tych składników do korzystania innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, wymaga zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadkach gdy wartość rynkowa tych składników albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej, przekracza kwotę 2 000 000 złotych. Do wniosku o wyrażenie zgody dołącza się zgodę senatu uczelni”. W uzasadnieniu projektu ustawy wprowadzającej wskazuje się, że zmiany w art. 90 ust. 4 ustawy są konsekwencją zmian wprowadzanych ustawą o zasadach zarządzania mieniem państwowym, przy czym przewidują odrębne zasady zarządzania mieniem uczelni publicznych uwzględniające ich specyfikę.

Rozważenia wymaga natomiast nowa regulacja zawarta w art. 86a ust. 3a PoSW. Gdyby założyć, że ustawodawcą kierowała ta sama intencja, jak w przypadku wcześniej wprowadzonego przepisu art. 86ba, czyli:

a) nie uważa (w przypadku tej regulacji) za istotne wdawanie się w spór, czy własność intelektualna wytworzona przez uczelnie zalicza się do aktywów trwałych,

b) nie chce, aby czynności w zakresie w zakresie komercjalizacji oraz wniesienie wkładu do spółki celowej, w tym w celu jej utworzenia, były uzależnione od konieczności uzyskiwania dodatkowej zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż komplikuje i wydłuża procedurę transferu technologii,

wówczas uprawniony jest wniosek, że dla dokonania czynności z zakresu komercjalizacji (zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej) oraz do wniesienia wkładu do spółki celowej, w tym w celu jej utworzenia, nie jest konieczne uzyskanie zgody tegoż Prezesa  bez względu na to, czy przedmiot tej czynności jest, czy nie jest zaliczany do aktywów majątku trwałego i bez względu na jego wartość rynkową (ewentualne przekroczenie kwoty 2 000 000 złotych przy szacowaniu wartości takiego dobra). Niestety w uzasadnieniu projektu ustawy wprowadzającej brak jest jednoznacznego wskazania powodów, dla których przepis art. 86a ust.3a wprowadzono.

Gdyby jednak założyć, że przyczyną dla której wprowadzono do ustawy art. 86a ust. 3a, był wyłącznie zamiar wyłączenia uczelni publicznych z zakresu zastosowania ustawy z dnia 16 grudnia 2016 roku o zasadach zarządzania mieniem państwowym ze względu na to, że zarówno użyta w tej ustawie terminologia, jak i wskazane w art. 38 ust.1 granice kwotowe, czy też wreszcie – organy właściwe do wyrażenia zgody na dokonanie czynności prawnej, nie przystają do statusu prawnego i praktyki działania szkół wyższych, wówczas należałoby przyjąć, że niektóre (pytanie – jakie?) czynności z zakresu komercjalizacji (zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej) oraz polegające na wniesieniu wkładu do spółki celowej są zarazem czynnościami, o których mowa w art. 90 ust.4 PoSW, a zatem konieczne jest dla nich uzyskanie zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Szkoda, że ustawodawca w odniesieniu do art. 90 ust. 4 PoSW nie zastosował zabiegu legislacyjnego, takiego jak w przypadku nowego brzmienia art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 roku o Polskiej Akademii Nauk, którego zdanie ostatnie jednoznacznie reguluje kwestię czynności prawnych dotyczących aktywów trwałych w zakresie komercjalizacji. Ten ostatni przepis budzi z kolei wątpliwość z innych względów otóż z niewiadomych powodów jego dyspozycja zawarta w zdaniu pierwszym dotyczy nie tylko Akademii, ale także … uczelni publicznych. Na dodatek, granica kwotowa wyznaczona w tym przepisie to nie 2 000 000 złotych, lecz 1 000 000 złotych.

W przypadku instytutów badawczych ustawa wprowadzająca uchyla i zmienia część przepisów (m.in. art. 17 ustawy o instytutach badawczych), co stwarza instytutom większą swobodę w zakresie gospodarowania mieniem i przez to również większą swobodę w realizacji zadań związanych z komercjalizacją. Nowy przepis art. 17 ust. 1 podobnie jak w przypadku uczelni przewiduje, iż do czynności prawnych dotyczących składników aktywów trwałych, w zakresie komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych, nie stosuje się przepisów art. 38-41 ustawy o zarządzaniu mieniem. Jednocześnie uchylono art. 17 ust. 3 i 4, co zwalnia instytuty badawcze z obowiązku zgłoszenia ministrowi nadzorującemu zamiaru dokonania czynności prawnej (m.in. wniesienia tego mienia do spółki lub fundacji), mającej za przedmiot mienie zaliczone zgodnie z przepisami o rachunkowości do aktywów trwałych o wartości rynkowej wyższej niż równowartość w złotych 134 000 euro, natomiast utrzymano w mocy ust. 2 oraz 5-8, które wymagają zgody ministra nadzorującego dany instytut w przypadku, kiedy ten w celu komercjalizacji wyników badań i prac rozwojowych chce utworzyć spółkę kapitałową, objąć lub nabyć akcje i udziały w takiej spółce oraz osiągać przychody z tego tytułu niezależnie od wartości rynkowej przedmiotu tych czynności. Przedmiot działalności takiej spółki musi być związany z prowadzonymi przez dany instytut badawczy badaniami naukowymi. W przypadku sprzedaży składników aktywów trwałych (w tym dóbr intelektualnych) instytut jest zobowiązany do organizacji publicznego przetargu na zasadach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1384 oraz z 2015 r. poz. 1322). Czynności prawne wykonane z naruszeniem tych przepisów są nieważne (zgodnie z art. 17 ust. 8 ustawy o instytutach badawczych).

W przypadku instytutów Polskiej Akademii Nauk ustawa wprowadzająca, podobnie jak w przypadku uczelni publicznych i instytutów badawczych, statuuje zasadę, że do czynności prawnych dotyczących składników aktywów trwałych instytutu, w zakresie komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych, nie stosuje się przepisów art. 38-41 ustawy o zarządzaniu mieniem (nowe brzmienie art. 54 ust. 2 ustawy o PAN). Jednocześnie ust. 3 tego artykułu stanowi iż „przed wystąpieniem o zgodę w trybie wskazanym w ust. 2, dyrektor instytutu jest obowiązany uzyskać zgodę Prezesa i Prezydium Akademii”.  Problem polega na tym, że w ust.2 nie ma mowy o obowiązku o uzyskania jakiejkolwiek zgody na jakąkolwiek czynność. Albo więc pierwotnie w ust. 2 przewidywano obowiązek uzyskania zgody na jakieś czynności, ale potem – w toku procesu legislacyjnego z zamiaru tego zrezygnowano; albo też – w treści ust.3 jest błąd, i ustęp ten powinien się odnosić do czynności prawnych, o których mowa w art. 24 ust.3.

Ustawa wprowadzająca uchyliła jednocześnie ust. 4 art. 54 ustawy o PAN co powoduje, że czynności prawne mające za przedmiot mienie będące własnością instytutu, zaliczone do aktywów trwałych o wartości rynkowej wyższej niż równowartość w złotych kwoty 134 000 euro, wg kursu NBP w którym rozporządzenie ma być dokonane (m.in. polegające na zbyciu, wydzierżawieniu, wynajmie, przeniesieniu mienia, wniesieniu tego mienia do spółki lub fundacji) nie wymagają już zgody Prezesa Akademii, chyba, że założymy, że w art. 54 ust. 3 jest błąd, o jakim była mowa w akapicie poprzednim.

Utrzymano zapis, że Instytuty PAN (art. 83 ust. 1 ustawy o PAN) w celu komercjalizacji wyników badań i prac rozwojowych mogą tworzyć spółki, obejmować lub nabywać i posiadać udziały oraz akcje spółek handlowych, ale każda z tych czynności wymaga uprzedniego zgłoszenia ministrowi właściwemu do spraw nauki. Minister właściwy do spraw nauki w terminie 30 dni od dnia doręczenia może sprzeciwić się (w drodze decyzji administracyjnej) takiej czynności.

Wymienione przepisy odnoszą się do składników aktywów trwałych w rozumieniu ustawy o rachunkowości. Nie zawsze jednak wytworzone dobra intelektualne stanowić będą tego typu majątek czyli wartości niematerialne i prawne. W praktyce może się bowiem okazać, że dane dobro intelektualne nie stanowi aktywa trwałego, ponieważ nie spełnia wymagań ustawowych – szerzej opisano ten problem w drugiej części artykułu:

bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/niezbedne-notyfikacje-i-pozwolenia-na-dokonywanie-czynnosci-z-zakresu-wynikow-badan-i-aktywacja-w-bilansie-wytworzonych-wartosci-niematerialnych-i-prawnych/

Ustawodawca również przewiduje taką sytuację, zaznaczając w ustawie o zarządzaniu mieniem, że gospodarowanie mieniem państwowym obejmuje nie tylko składniki majątku trwałego czy ruchomego, ale również prawa na dobrach niematerialnych (art. 5 ust. 2). Warto zaznaczyć przy tym, że czynności prawne związane z komercjalizacją  muszą uwzględniać wymagania dotyczące procedur zarządzania majątkiem państwowym.

Procedury związane z komercjalizacją muszą również uwzględniać przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego sposobu gospodarowania składnikami rzeczowymi majątku ruchomego oraz prawami na dobrach niematerialnych, ich sprzedaży, dzierżawy, wynajmu, przekazywania i darowizny, a także likwidacji przez organy administracji publicznej oraz kierowników jednostek. Projekt tego rozporządzenia przewiduje, że państwowa jednostka badawcza (uczelnia publiczna, instytut badawczy lub instytut PAN) sprzedaje składniki rzeczowe majątku ruchomego oraz prawa na dobrach niematerialnych o wartości jednostkowej przekraczającej równowartość w złotych 300 euro w trybie przetargu publicznego, publicznego zaproszenia do rokowań albo aukcji.  

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska – Partner Zarządzający CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w analizach potencjału rynkowego dóbr intelektualnych oraz analizie uwarunkowań niezbędnych do przygotowywania wycen nowych technologii, przygotowuje również scenariusze i strategie komercjalizacji, posiada doświadczenie regionalnego brokera technologicznego oraz koordynatora projektów wspierających instytucje otoczenia biznesu.

Piotr Gabriel – radca prawny, stały konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., koordynator zespołu radców prawnych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, specjalista w zakresie prawa autorskiego, prawa zamówień publicznych, prawa finansów publicznych, autor wielu regulacji wewnętrznych z zakresu zarządzania własnością intelektualną stosowanych w jednostkach badawczych,  praktyk z wieloletnim doświadczeniem.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Propozycje zwiększenia roli spółek celowych

Nowe propozycje ustwodawcy zmierzają do poszerzenia zakresu zadań spółek celowych oraz do zwiększenia znaczenia tego typu...

więcej
Najnowsze interpretacje organów podatkowych w zakresie ulgi badawczo-rozwojowej

Interpretacja poszczególnych przepisów ulgi badawczo-rozwojowej może sprawiać podatnikom pewne trudności.

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny