Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Opodatkowanie prac badawczych, czyli kiedy naukowiec stanie się podatnikiem VAT?

Opodatkowanie prac badawczych, czyli kiedy naukowiec stanie się podatnikiem VAT?

Nowelizacja przepisów o szkolnictwie wyższym, która weszła w życie 1 października 2014 r., przyniosła istotne zmiany dla pracowników naukowych zajmujących się pracą twórczą w ramach zatrudnienia w uczelni publicznej lub instytucie PAN.  Zmiany te, znane pod roboczą nazwą jako "uwłaszczenie naukowców", przyniosły pracownikom naukowym możliwość nabywania na preferencyjnych warunkach praw do wyników prac B + R opracowanych w ramach stosunku pracy. Ta zasada aktualizuje się w razie braku skomercjalizowania rozwiązania przez macierzystą jednostkę naukową.

Nadal aktualne pozostają jednak problemy związane z opodatkowaniem nabycia tych rozwiązań przez naukowca oraz opodatkowaniem prac badawczych w zakresie ich późniejszego obrotu, w szczególności w zakresie podatku od towarów i usług (VAT).

Pewne jest, że naukowiec nie stanie się podatnikiem VAT z tytułu samego nabycia praw od uczelni na podstawie umowy o przeniesienie praw do wyników badań naukowych lub prac rozwojowych, zawartej np. na podstawie art. 86e ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W tym stosunku prawnym nie jest on bowiem podmiotem świadczącym usługi lub dokonującym dostawy towarów, lecz jedynie beneficjentem tej czynności. Zawarcie takiej umowy może jednak skutkować powstaniem obowiązku podatkowego w VAT po stronie macierzystej jednostki naukowej, jeżeli umowa będzie zawierana w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez tę jednostkę.

Sytuacja jest jednak bardziej skomplikowana, jeżeli naukowiec dokonuje dalszego obrotu nabytymi wynikami prac B + R, co jest istotą komercjalizacji tych wyników. Nie każda czynność, nawet jeżeli ma za przedmiot wyniki prac B + R, stanowi bowiem przedmiot opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Czynność podlega temu podatkowi tylko wtedy, jeżeli stanowi ona dostawę towarów lub świadczenie usług w rozumieniu ustawy oraz jeżeli jest wykonywana przez podatnika tego podatku, który wykonuje samodzielnie działalność gospodarczą. Przez działalność gospodarczą należy zaś rozumieć wszelką działalność handlowców czy usługodawców, w szczególności zaś działalność polegającą na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Nie jest przy tym istotne, czy cel zarobkowy zostanie rzeczywiście osiągnięty, gdyż w tym zakresie podatnik powinien liczyć się ze zwykłym ryzykiem ekonomicznym.

Czynność naukowca może podlegać opodatkowaniu VAT wtedy, gdy towarzyszące jej okoliczności wskazują, że jest ona wykonywana w sposób stały, nieokazjonalny.

Większe wątpliwości nie istnieją w przypadku zawierania umów licencyjnych lub innych umów o czasowe korzystanie z praw własności intelektualnej, które stanowią usługi w rozumieniu ustawy o podatku VAT. Odpłatne udzielanie licencji lub odpłatne wydzierżawianie praw własności intelektualnej mieści się w definicji działalności gospodarczej, gdyż czynności te stanowią wykorzystywanie wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych (art. 15 ust. 2 zd. 2 ustawy o VAT). W konsekwencji, naukowiec przed przystąpieniem do zawarcia i wykonania umów o korzystanie w ten sposób z wyników swojej pracy naukowej powinien zarejestrować się jako podatnik VAT, szczególnie jeżeli zamierza w sposób ciągły wykorzystywać wyniki swoich prac B + R. Należy jednak pamiętać, że do chwili przekroczenia obrotu w kwocie 150.000 zł netto w roku kalendarzowym możliwe jest korzystanie ze zwolnienia od podatku od towarów i usług.

Nieco bardziej skomplikowana sytuacja pojawia się wówczas, gdy naukowiec zamierza odpłatnie zbyć wyniki prac B + R, np. na podstawie umowy sprzedaży. Również w tym przypadku decydujące znaczenie ma to, czy czynność ma charakter okazjonalny, czy też wskazuje na wolę stałego działania w celu gospodarczym. W zależności od okoliczności faktycznych dana czynność może zostać bowiem zakwalifikowana jako sprzedaż części majątku osobistego naukowca (nie podlegająca co do zasady VAT) lub jako czynność mająca związek z prowadzoną przez naukowca działalnością gospodarczą (co do zasady podlegająca VAT).

Przykłady czynności naukowca, które mogą być uznane za podlegające podatkowi  VAT:

1. zawarcie umowy odpłatnego przeniesienia prawa do patentu, który był wcześniej wykorzystywany do prowadzenia działalności opodatkowanej (np. był przedmiotem umów licencyjnych lub umów dzierżawy);

2. zawarcie umowy o przeniesienie prawa do patentu, poprzedzonej intensywnymi działaniami mającymi na celu jego zbycie (np. działaniami marketingowymi lub promocyjnymi),  w których były wykorzystywane środki podobne do środków wykorzystywanych przez podmioty zawodowo zajmujące się tego typu działalnością;

Powyższe przykłady nie stanowią zamkniętego katalogu czynności opodatkowanych w zakresie obrotu wynikami prac B + R. Z kolei czynność naukowca, stanowiąca jedynie sprzedaż jego prywatnego majątku, nie mająca związku z działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT, nie powinna podlegać opodatkowaniu tym podatkiem. Tak będzie w szczególności w sytuacji, w której naukowiec dokonuje sprzedaży jedynego rozwiązania znajdującego się w jego posiadaniu bez zamiaru czerpania dalszych korzyści z niego płynących. Wszystko zależy jednak od okoliczności danego przypadku - jeżeli bowiem podatnik podejmie jednorazowo czynność podlegającą opodatkowaniu i następnie zaprzestanie dalszego prowadzenia działalności z uwagi na jej nieopłacalność, wówczas nie można wykluczyć uznania go za podatnika VAT. Dla uznania czynności za opodatkowaną nie mają bowiem znaczenie jej ekonomiczne skutki.

Jak wynika z powyższego, przy zbywaniu przez naukowca praw do wyników prac B + R, każdy przypadek w kontekście podatku VAT powinien być rozpatrywany indywidualnie, co jest spowodowane bardzo nieostro sformułowanym zakresem przedmiotowym tego podatku. Przed podjęciem czynności, jeżeli istnieją wątpliwości co do jej skutków podatkowych, warto zaś rozważyć wystąpienie z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Wartości niematerialne i prawne w ujęciu ustawy o rachunkowości

Ujęcie nakładów poniesionych na prace rozwojowe w zakresie technologii czy produktu jako wartości niematerialne i prawne nie...

więcej
Umowa inwestycyjna towarzysząca zakładaniu spółek spin-off

Prezentujemy przykład umowy, która stanowi zobowiązanie umowne dla spółki technologicznej utworzonej w formie spółki z ograniczoną...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny