Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Przy wycenie wskazane stosowanie różnych metod szacowania IP

Przy wycenie wskazane stosowanie różnych metod szacowania IP

Wartości niematerialne i prawne są istotnym składnikiem aktywów danej jednostki. Niejednokrotnie decydują one o rentowności prowadzonej przez nią działalności, a tym samym możliwości rozwoju i podejmowania praw badawczo-rozwojowych w nowych kierunkach. Jednocześnie jednak z uwagi na niematerialny charakter są one trudne do identyfikacji, a tym bardziej do prawidłowej wyceny.

Kiedy wyceniamy?

Odpowiednia wycena wartości niematerialnych i prawnych powinna stanowić jeden z głównych elementów procesu zarządzania strategicznego. Precyzyjne oszacowanie posiadanego przez jednostkę kapitału niematerialnego umożliwia właściwe określanie zamierzonych celów oraz ułatwia podejmowanie strategicznych decyzji w zakresie inwestycji i rozwoju. Z uwagi na duży stopień skomplikowania zagadnień związanych z wyceną, w praktyce jednostki rzadko poświęcają jej dostateczną uwagę. Konieczność dokonania wyceny pojawia się również w związku z zamiarem komercjalizacji opracowanych przez jednostkę rozwiązań poprzez ich sprzedaż, licencjonowanie lub wniesienie jako aportu do spółki. Bez oszacowania, ile wart jest przedmiot sprzedaży (aportu), bądź na jakim poziomie powinny być ustalane opłaty licencyjne, nie jest bowiemmożliwe określenie warunków transakcji. Potrzeba dokonania wyceny wiąże się niekiedy z naruszeniem praw własności intelektualnej jednostki, w tym praw do know-how objętego tajemnicą przedsiębiorstwa, przez nieuczciwych konkurentów. Aby dochodzić odszkodowania od naruszyciela konieczne jest wykazanie poniesionej szkody, co wymaga oszacowania jej wysokości. To z kolei co do zasady jest niemożliwe bez określenia wartości naruszonych praw.

Identyfikacja wartości

Pierwszorzędną kwestią w procesie zarządzania kapitałem niematerialnym jest jego właściwa identyfikacja. Wymaga ona ustalenia, które składniki mogą stanowić wartości niematerialne i prawne oraz czy i ewentualnie w jakich okolicznościach posiadają one zdolność bilansową, tj. mogą być ujawnione w majątku jednostki. Zgodnie z ustawą o rachunkowości przez wartości niematerialne i prawne rozumie się nabyte przez jednostkę, zaliczane do aktywów trwałych, prawa majątkowe nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, przeznaczone do używania na potrzeby jednostki. Przepisy wskazują, że należą do nich na przykład: autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje, koncesje, prawa do wynalazków, patenty, prawa do znaków towarowych, wzorów użytkowych i przemysłowych oraz know-how. Zalicza się do nich również nabytą wartość jednostki oraz koszty zakończonych prac rozwojowych. Oczywiście dokonanie jednorazowej identyfikacji wartości niematerialnych i prawnych nie jest wystarczające. Z czasem wskutek starzenia się technologii część wartości przestaje istnieć. Natomiast w wyniku zakończenia prac rozwojowych nad nowymi technologiami pojawiają się nowe wartości. Zmianie może ulegać również wycena wartości, na przykład marka komercjalizowanej przez jednostkę technologii może zyskać na wartości w związku z uzyskaną wskutek długotrwałego i intensywnego używania renomą; patent może utracić część swojej wartości, gdy objęta nim technologia nie jest już wykorzystywana przez uprawnionego, a samo prawo jest utrzymywane wyłącznie w celu blokowania konkurencji itp. Dlatego też należy regularnie weryfikować i aktualizować spis posiadanych wartości.

W czym tkwi problem?

Wycena wartości niematerialnych i prawnych na użytek rachunkowości wymaga zastosowania metod umożliwiających jej pomiar w wartościach pieniężnych. Zastosowanie jednoznacznego miernika wartości (pieniądza) dla wyceny praw własności intelektualnej jest niewątpliwie przydatne dla celów transakcyjnych, sprawozdawczych, przy porównywaniu wartości technologii opracowanych przez różne przedsiębiorstwa, czy też przy przekształceniach. Jednocześnie jednak jest ono zazwyczaj oparte na wielu sztucznych założeniach i prowadzi do uproszczeń, które nie odzwierciedlają wszystkich informacji o specyfice danego prawa.

Wartość praw własności intelektualnej zależy od wielu czynników. Specyfika danego rynku, w tym zwłaszcza tempo postępu technologicznego determinuje długość okresu, w którym możliwe jest uzyskanie przewagi konkurencyjnej za pomocą nowej technologii. Wybrany sposób i zakres geograficzny ochrony (ochrona patentowa lub ochrona jako know-how) ma wpływ na egzekwowalność roszczeń w przypadku ewentualnych naruszeń. Istotne znaczenie odgrywa również faza, w której znajduje się wynalazek w swoim cyklu życia. Ta sama technologia będzie miała inną wartość w fazie wzrostu, a inną w fazie schyłku, w której następuje spadek sprzedaży produktu i schodzenie z rynku. Jako że większość powyższych czynników ma charakter jakościowy, niełatwo jest wyrazić je za pomocą wartości pieniężnych. Co więcej, w ramach rachunkowości finansowej, również w kontekście wyceny, preferowane jest ujęcie historyczne (ex post). Wycena wartości niematerialnych i prawnych realizowana jest zaś zwykle w podejściu dochodowym a rzadziej kosztowym. Wymaga ona zatem ujęcia futurystycznego (ex ante) polegającego na oszacowaniu wartości przyszłych przepływów finansowych i zdyskontowania ich w celu określenia ich bieżącej wartości. Wycena wartości niematerialnych i prawnych powinna dążyć do ustalenia ich wartości rynkowej. Najlepszym wyznacznikiem wartości rynkowej byłaby cena, za którą odbywa się obrót daną technologią. Zazwyczaj jednak wycena przygotowywana jest przed dokonaniem transakcji. Jednocześnie rzadko kiedy dostępne są dane dotyczące porównywalnych transakcji, bowiem wartość praw do technologii wynika zwykle z jej unikalności.     

Dobre praktyki

Wybór metody wyceny wartości niematerialnych i prawnych powinien przede wszystkim uwzględniać specyfikę przedmiotu wyceny, przy czym nie bez znaczenia jest cel samej wyceny. Istotną rolę powinny odgrywać również zakres i kompletność informacji dotyczących przedmiotu wyceny lub uciążliwość ich pozyskania. Pewien wpływ mają również koszty związanez przygotowaniem wyceny. Najbardziej optymalne jest stosowanie równolegle kilku różnych metod wyceny, a następnie porównywanie ich wyników. Niemniej jednak należy pamiętać, że ostateczna wartość wyceny nie może w żadnym razie być ustalana jako średnia wartości osiągniętych za pomocą poszczególnych metod. Wyniki osiągnięte różnymi metodami powinny być interpretowane przez pryzmat specyfiki określonej metody oraz wykorzystywanych przez nią narzędzi. Pewną wskazówką mogą być również wartości transakcji dotyczących podobnych technologii, o ile dane takie są dostępne.

Marta Koremba - Associate w Bird & Bird

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło