Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Plik Regulamin racjonalizacji przedsiębiorcy

Regulamin racjonalizacji przedsiębiorcy

I. Uwagi ogólne

Niniejszy regulamin stanowi przykład regulaminu racjonalizacji przedsiębiorcy przewidzianego w art. 7 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1410) (PWP), zgodnie z którym przedsiębiorcy mogą przewidzieć przyjmowanie projektów racjonalizatorskich na warunkach określonych w ustalanym przez siebie regulaminie racjonalizacji.

Obecnie regulacja przyjmowania przez przedsiębiorców projektów racjonalizatorskich jest bardzo szczątkowa. Ustawa odsyła do regulaminu jedynie w dwóch przepisach, tj. w art. 7 i 8 PWP.

W związku z powyższym przedsiębiorcom pozostawiona jest bardzo szeroka swoboda wyboru i kształtowania modelu racjonalizacji w swoim przedsiębiorstwie. Przyjęcie regulaminu racjonalizacji przez danego przedsiębiorcę ma charakter fakultatywny – przepisy PWP nie nakładają na niego żadnego obowiązku w tym zakresie. Regulamin racjonalizacji należy do aktów wewnątrzzakładowych i może być przyjęty przez przedsiębiorcę na mocy decyzji lub uchwały odpowiedniego organu przedsiębiorcy albo w drodze układów zbiorowych pomiędzy pracodawcą i pracownikami [1].

Do podstawowych i koniecznych elementów regulaminu – zgodnie z art. 7 ust. 3 PWP – należy określenie:

1) definicji projektu racjonalizatorskiego, tj. jakie rozwiązania w danym przedsiębiorstwie uważa się za projekty racjonalizatorskie;
2) kręgu osób uprawnionych do dokonania zgłoszenia projektów;
3) procedury rozpatrywania zgłoszonych projektów;
4) zasad wynagradzania twórców projektów.

Wszystkie powyższe elementy regulaminu zostaną omówione poniżej.

II. Projekty racjonalizatorskie

Ustawa – Prawo własności przemysłowej określa projekt racjonalizatorski jako rozwiązanie nadające się do wykorzystania, niebędące wynalazkiem podlegającym opatentowaniu, wzorem użytkowym, wzorem przemysłowym lub topografią układu scalonego. Z powyższego wynika, że za projekt racjonalizatorski może zostać uznane tylko rozwiązanie, co do którego nie jest możliwe uzyskanie praw wyłącznych we właściwym urzędzie patentowym. Znamienne jest to, że bez regulaminu nie ma formalnie racjonalizacji, o której mowa w PWP. W granicach ustawowych przedsiębiorca ma pełną swobodę w określeniu w regulaminie, jakie rozwiązania będzie uznawał za projekty racjonalizatorskie.

Pojęcie projektu racjonalizatorskiego należy wyraźnie odróżnić od zdefiniowanego w PWP pojęcia projektu wynalazczego, który obejmuje oprócz projektów racjonalizatorskich również wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe i topografie układów scalonych.

III. Zakres rozwiązań stanowiących projekt racjonalizatorski

Przedsiębiorca – zgodnie z art. 7 ust. 3 PWP – powinien w regulaminie przede wszystkim określić, jakie rozwiązania w danym przedsiębiorstwie uważa się za projekty racjonalizatorskie. Biorąc pod uwagę brak definicji projektu racjonalizatorskiego, PWP pozostawia przedsiębiorcy znaczą swobodę w tej kwestii. Oprócz wyłączeń wskazanych w poprzednim punkcie, jedynym ograniczeniem przedsiębiorcy jest fakt, że projektem racjonalizatorskim może być tylko rozwiązanie nadające się do wykorzystania (a więc rozwiązanie twórcze mające określone zastosowanie).

Przedsiębiorca może uznać za projekt racjonalizatorski m.in. rozwiązania i koncepcje dotyczące określonych maszyn i urządzeń, sposobów produkcji czy też oferowanych przez przedsiębiorcę produktów oraz usług, mogą to być również wystarczająco skonkretyzowane pomysły i idee o charakterze technicznym, organizacyjnym czy logistycznym, prowadzące do „ulepszenia, usprawnienia, ułatwienia, podniesienia wydajności, polepszenia jakości, zwiększenia oszczędności w jakiejkolwiek dziedzinie działalności konkretnego przedsiębiorstwa” [2] czy też poprawienia bezpieczeństwa w przedsiębiorstwie.

Projekt musi być rozwiązaniem nadającym się do wykorzystania w przedsiębiorstwie, a zatem nie może być jedynie abstrakcyjną ideą czy pomysłem, ale skonkretyzowanym rozwiązaniem, przynajmniej potencjalnie nadającym się do zastosowania w danym przedsiębiorstwie.

Konkretny zakres rozwiązań, jakie są uznawane przez danego przedsiębiorcę za projekty racjonalizatorskie, zawsze będzie zależał od profilu działalności i zapotrzebowania konkretnego przedsiębiorcy.

IV. Krąg osób uprawnionych do zgłoszenia projektu racjonalizatorskiego

Oprócz określenia typów projektów racjonalizatorskich uznawanych i przyjmowanych przez przedsiębiorcę, regulamin powinien również określać krąg osób uprawnionych do dokonywania zgłoszeń projektów racjonalizatorskich. Mogą to być np. wyłącznie pracownicy przedsiębiorcy zatrudnieni u niego w ramach stosunku pracy. Krąg takich podmiotów może być jednak szerszy i obejmować również osoby świadczące usługi na rzecz przedsiębiorcy w ramach zlecenia czy umowy o dzieło. Ustawodawca pozostawił przedsiębiorcy w tym zakresie znaczną swobodę. Należy pamiętać, że takie różnicowanie pracowników (o ile jest dopuszczalne w określonym stanie faktycznym) powinno być poparte obiektywnymi przesłankami, aby przedsiębiorca nie narażał się na ryzyko uznania postanowień regulaminu za dyskryminujące niektórych pracowników.

V. Procedura zgłoszeń

Przedsiębiorca w regulaminie powinien również określić procedurę przyjmowania i rozpatrywania zgłoszeń projektów racjonalizatorskich. W tym zakresie należy uregulować kwestię, w kompetencji której jednostki organizacyjnej lub stanowiska w danym przedsiębiorstwie leży załatwianie spraw związanych z projektami racjonalizatorskimi oraz określanie organów wyższego stopnia i ciał opiniodawczych w zakresie przyjmowania i rozpatrywania projektów racjonalizatorskich, a także określanie terminów i sposobu załatwiania spraw.

VI. Wynagrodzenie

Ostatnim koniecznym elementem regulaminu racjonalizatorskiego są zasady wynagradzania twórców projektów racjonalizatorskich. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 2 PWP twórca projektu racjonalizatorskiego przyjętego przez przedsiębiorcę do wykorzystania ma prawo do wynagrodzenia określonego w regulaminie obowiązującym w dniu zgłoszenia projektu, chyba że wydany później regulamin jest dla twórcy korzystniejszy. Wynagrodzenie to przysługuje twórcy tylko w przypadku przyjęcia projektu racjonalizatorskiego przez przedsiębiorcę, a nie za samo stworzenie lub zgłoszenie projektu. Na gruncie obecnych przepisów powstało pytanie, czy możliwe jest pozbawienie twórcy projektu racjonalizatorskiego prawa do wynagrodzenia, jednakże biorąc pod uwagę przepisy PWP i ich wykładnię, taka możliwość wydaje się wykluczona [3].

VII. Zastosowanie w komercjalizacji

Regulamin racjonalizacji może być stosowany przez każdego przedsiębiorcę, w tym spółkę celową utworzoną przez uczelnię w celu prowadzenia wdrożenia wyników prac badawczo-rozwojowych. Wspiera on innowacyjne projekty pracowników w ramach przedsiębiorstwa i może wspomóc oraz przyspieszyć wprowadzenie określonych rozwiązań. Poniżej przedstawiamy wzór regulaminu racjonalizacji, który wykorzystuje uwagi wskazane w niniejszym komentarzu.

[1] A. Szewc, Racjonalizacja w zakładzie pracy, poradnik dla racjonalizatorów i przedsiębiorców, Warszawa 2007, s. 51.

[2] K. Czub, Prawne aspekty twórczości racjonalizatorskiej, „Państwo i Prawo” 6/2014, s. 42.

[3] A. Szewc, op.cit., s. 103.

Źróło: DENTONS

Pliki do pobrania

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Zmiany w podatku PIT w 2018 roku w zakresie opodatkowania twórców i kwoty wolnej od podatku

W zakresie rozliczania podatku PIT umożliwiającego twórcom odliczenie 50% kosztów uzyskania przychodu nowe przepisy w pierwszej...

więcej
Zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji B+R w 2018 roku

Warte odnotowania zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji przyniesie ustawa o jawności, której projekt podlega w tej...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny