Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Rola prototypu w badaniach, pracach rozwojowych i komercjalizacji

Rola prototypu w badaniach, pracach rozwojowych i komercjalizacji

Budowa prototypu w praktyce pozwala sprawdzić wiele przyjętych w badaniach założeń oraz zweryfikować poprawność zaplanowanego procesu, produktu gotowego czy nawet usługi. Prototypowanie to jednak proces dość skomplikowany i często złożony z wielu elementów i wielu etapów. Można śmiało zaryzykować tezę, że od rozpoczęcia badań do stworzenia wizji produktu gotowego trzeba wykonać co najmniej kilkadziesiąt mniej lub bardziej zaawansowanych prototypów lub instalacji weryfikujących postawione na etapie badań hipotezy badawcze. Sprawdzenie wykonalności (ang. proof of concept) – zarówno laboratoryjne jak i w środowisku zbliżonym do rzeczywistego – to obecnie nieodłączny element zarówno badań o charakterze stosowanym jak i prac rozwojowych.

Oczywiście każda dziedzina badań i praktycznie każdy projekt zakłada inną postać prototypu oraz jego funkcje: w takich dziedzinach jak nauki przyrodnicze, biotechnologia, chemia prototyp ma bardziej postać procesu (algorytmu), receptury, wyizolowania nowego mikroorganizmu lub zaprojektowania nowego związku (molekuły), w przypadku nauk inżynieryjnych prototypowanie polega najczęściej na konstruowaniu części lub całości urządzenia, algorytmu, fragmentu lub całości oprogramowania, w przypadku technik audiowizualnych prototyp dotyczy sprawdzenia fragmentu nowatorskiej wizualizacji tj. techniki animacji czy projekcji, w przypadku nowych wyrobów medycznych i środków leczniczych prototypowanie ma bardzo zaawansowany charakter: dotyczy wielu etapów tj. badania przedkliniczne (sprawdzenie mechanizmu działania – modele zwierzęce), faza zerowa badań klinicznych, faza I i II badań klinicznych (sprawdzenie koncepcji działania na małych próbach osób) oraz faza III (w dużym uproszczeniu sprawdzenie bezpieczeństwa i mechanizmu działania na dużej grupie osób).

Warto podkreślić, że prototypowanie znalazło również swój wyraz w definicjach ustawowych, zarówno w definicjach dotyczących badań jak i definicjach dotyczących prac rozwojowych. Oczywiście funkcja prototypowania w badaniach o charakterze aplikacyjnym oraz pracach rozwojowych jest inna, choć często te zadania są ze sobą w praktyce łączone. Opis dotyczący prototypowania spotykamy w definicji badań przemysłowych oraz w definicji prac rozwojowych. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki – dalej ustawa o ZFN (Dz.U. 2010 Nr 96 poz. 615 z późniejszymi zmianami) badania przemysłowe to badania mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz umiejętności w celu opracowywania nowych produktów, procesów i usług lub wprowadzania znaczących ulepszeń do istniejących produktów, procesów i usług; badania te uwzględniają tworzenie elementów składowych systemów złożonych, budowę prototypów w środowisku laboratoryjnym lub w środowisku symulującym istniejące systemy, szczególnie do oceny przydatności danych rodzajów technologii, a także budowę niezbędnych w tych badaniach linii pilotażowych, w tym do uzyskania dowodu w przypadku technologii generycznych.

Powyższa definicja wyraźnie wskazuje, że prototyp pełni ważną rolę również na etapie badań – w przypadku badań przemysłowych ma on funkcję weryfikacyjną w stosunku do scenariusza aplikacyjnego samej technologii, co ważne przedmiotem testowania mogą być również rozwiązania pilotażowe, czyli wstępne uruchomienie linii mające z reguły ograniczony zakres. Przytoczona definicja wskazuje na to, że prototyp powstaje w warunkach laboratoryjnych lub w warunkach symulujących warunki rzeczywiste – na 9-stopniowej skali gotowości technologicznej (ang. TRL – Technology Readiness Levels) będzie to więc najprawdopodobniej poziom 4-6.

Prace rozwojowe z kolei zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 4 ustawy o ZFN jako nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności z dziedziny nauki, technologii i działalności gospodarczej oraz innej wiedzy i umiejętności do planowania produkcji oraz tworzenia i projektowania nowych, zmienionych lub ulepszonych produktów, procesów i usług, z wyłączeniem prac obejmujących rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do produktów, linii produkcyjnych, procesów wytwórczych, istniejących usług oraz innych operacji w toku, nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń. Biorąc pod uwagę poziom gotowości technologicznej we wspomnianej już skali TRL w przypadku prac rozwojowych będzie to poziom 5-8.

Zgodnie z art. 2 pkt 4 ust. a i b ustawy o ZFN w ramach prac rozwojowych przewidziano:

· opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych oraz demonstracje, testowanie i walidację nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług w otoczeniu stanowiącym model warunków rzeczywistego funkcjonowania, których głównym celem jest dalsze udoskonalenie techniczne produktów, procesów lub usług, których ostateczny kształt nie został określony,

oraz

· opracowywanie prototypów i projektów pilotażowych, które można wykorzystać do celów komercyjnych, w przypadku gdy prototyp lub projekt pilotażowy stanowi produkt końcowy gotowy do wykorzystania komercyjnego, a jego produkcja wyłącznie do celów demonstracyjnych i walidacyjnych jest zbyt kosztowna.

Z powyższych definicji wyraźnie wynika, że prototypowanie w ramach badań i prac rozwojowych może mieć podobną funkcję tj. testowanie prototypu i projektów pilotażowych, ale różny poziom zaawansowania: w przypadku badań przemysłowych bardziej dotyczyć to będzie prototypów umożliwiających weryfikację hipotez w zakresie samej technologii, obarczonych wyższym stopniem ryzyka, ze względu na to, że rozwiązanie bazuje na nowatorskich pracach badawczych, w przypadku natomiast prac rozwojowych bardziej dotyczyć to będzie prototypów odnoszących się do produktów gotowych, bazujących na sprawdzonych wcześniej rozwiązaniach (technologiach) nawet jeżeli ostateczny kształt produktu gotowego nie został jeszcze określony.

W przypadku komercjalizacji poza weryfikacją kolejnych poziomów rozwoju prototyp ma jeszcze dodatkową, ważną funkcję. Stanowi on wizualizację specyficznego produktu jakim jest wypracowane dobro intelektualne będące przedmiotem komercjalizacji. Dzięki posiadaniu prototypu możliwa jest graficzna, fotograficzna lub multimedialna prezentacja przedmiotu komercjalizacji. Praktyka pokazuje, że taka prezentacja znacznie ułatwia zawieranie umów z potencjalnymi kontrahentami, zarówno w zakresie komercjalizacji bezpośredniej jak i pośredniej. W tym ostatnim przypadku jest wręcz koniecznością – zwłaszcza w rozmowach z potencjalnymi inwestorami.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska – Partner Zarządzający CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w analizach potencjału rynkowego dóbr intelektualnych oraz analizie uwarunkowań niezbędnych do przygotowywania wycen nowych technologii, przygotowuje również scenariusze i strategie komercjalizacji, posiada doświadczenie regionalnego brokera technologicznego oraz koordynatora projektów wspierających instytucje otoczenia biznesu.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Zmiany w podatku PIT w 2018 roku w zakresie opodatkowania twórców i kwoty wolnej od podatku

W zakresie rozliczania podatku PIT umożliwiającego twórcom odliczenie 50% kosztów uzyskania przychodu nowe przepisy w pierwszej...

więcej
Zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji B+R w 2018 roku

Warte odnotowania zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji przyniesie ustawa o jawności, której projekt podlega w tej...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny