Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Rzeczywista rola spółek osobowych w komercjalizacji wyników badań

Rzeczywista rola spółek osobowych w komercjalizacji wyników badań

Nowelą z dnia 11 lipca 2014 roku ustawodawca wprowadził do ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (dalej PoSW) definicję komercjalizacji pośredniej (art. 2 ust. 1 pkt 36). Według tej definicji uczelnie wyższe mogą obejmować lub nabywać udziały lub akcje w spółkach zarówno w celu wdrożenia wyników badań, prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami (i np. sprzedaży produktów/usług na bazie wdrożenia) jak i w celu ich przygotowania do wdrożenia, czyli przeprowadzenia często zaawansowanych prac rozwojowych (tj. np. badania kliniczne). Zgodnie z ustawą za komercjalizację pośrednią (czyli obejmowanie lub nabywanie udziałów lub akcji w spółkach) na uczelniach odpowiadają spółki celowe (mogą to być wyłącznie jednoosobowe spółki kapitałowe). Od 2017 roku jasnym jest, że uczelnie mogą tworzyć więcej niż jedną spółkę celową (zmiana PoSW wprowadzona  tzw. „małą ustawę o innowacyjności”).

Przepisy zawarte w ustawie z 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym  (art. 86a) oraz w ustawie z dnia 30 kwietnia 2010 roku o instytutach badawczych (art. 17 ust. 5 ustawy) jednoznacznie wskazują, że podmioty te mogą tworzyć wyłącznie spółki kapitałowe.

Nieco inaczej jest w przypadku instytutów PAN. Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 roku o PAN (dalej UoPAN) w art. 83 ust. 1 stanowi, że: „Akademia i jej instytuty mogą, w celu komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych oraz prowadzenia działań z zakresu transferu technologii i promocji nauki, tworzyć spółki, obejmować lub nabywać i posiadać udziały oraz akcje spółek handlowych. Każda z tych czynności wymaga uprzedniego zgłoszenia ministrowi właściwemu do spraw nauki”. Instytuty PAN mogą zatem teoretycznie rozważyć także bezpośrednie utworzenie spółki handlowej będącej spółką osobową, tj. spółki jawnej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej.

W odniesieniu do uczelni wyższych i instytutów badawczych możliwe jest (teoretycznie) tworzenie wymienionych spółek osobowych przez spółki celowe uczelni lub spółki utworzone przez instytuty badawcze na podstawie art. 17 ust. 5 wzmiankowanej wyżej ustawy o instytutach badawczych. W praktyce jednak nie spotyka się tego typu rozwiązań. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest kilka.

W pierwszej kolejności, obok bezpośrednich zapisów ustawowych ograniczających możliwości kreowania i funkcje spółek osobowych w procesie komercjalizacji, w polskim systemie prawnym spotykamy również przepisy, które w istotny sposób mogą wpływać na decyzję o formie prawnej spółki komercjalizującej wyniki badań ze względu posiadanie przez (potencjalnego) założyciela statusu jednostki finansów publicznych. Należy mieć na uwadze, że decyzja o utworzeniu spółki osobowej może bowiem oznaczać potencjalną odpowiedzialność za zobowiązania takiej spółki, która różni się w zależności od rodzaju spółki:

  • W przypadku spółki jawnej, wspólnik spółki jawnej odpowiada za działania spółki bez ograniczenia, całym swoim majątkiem solidarnie z innymi wspólnikami, choć wierzyciele spółki mogą dochodzić roszczeń od wspólnika dopiero, kiedy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
  • W przypadku spółki komandytowej występują dwie kategorie wspólników: komandytariusz i komplementariusz. Komplementariusz odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia, komandytariusz natomiast odpowiada za zobowiązania tylko do określonej w umowie spółki kwoty – tzw. sumy komandytowej, jeżeli wniesie do spółki wkład o wartości co najmniej równej sumie komandytowej wówczas wolny jest od osobistej odpowiedzialności.
  • W przypadku spółki komandytowo-akcyjnej występują dwie kategorie wspólników: komplementariusz i akcjonariusz. Podobnie jak w przypadku spółki komandytowej komplementariusz ponosi pełną odpowiedzialność za zobowiązania spółki, natomiast akcjonariusz nie odpowiada za zobowiązania spółki komandytowo-akcyjnej.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2009 nr 157 poz. 1240) jednostki sektora finansów publicznych, z wyjątkiem Skarbu Państwa, nie mogą zaciągać pożyczek lub kredytów, emitować papierów wartościowych oraz udzielać poręczeń i gwarancji, których wartość nominalna należna do zapłaty w dniu wymagalności, wyrażona w złotych, nie została ustalona w dniu zawierania transakcji. Ten zapis można również zinterpretować szerzej jako zakaz zaciągania zobowiązań, których wysokości nie da się do końca przewidzieć.

Potwierdzenie takiej woli ustawodawcy można również spotkać w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. 2009 Nr 19 poz. 100), której art. 14 ust. 1 stanowi, iż w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego, którego efektem jest utworzenie spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, podmiot publiczny nie może być komplementariuszem.

W świetle powyższych przepisów wydaje się zasadny wniosek, iż podmioty publiczne jakimi są instytuty PAN, mimo iż ustawa o PAN zezwala im na tworzenie spółek handlowych, w tym spółek osobowych, nie powinny tworzyć spółek jawnych oraz nie powinny występować w roli komplementariusza w spółkach komandytowych i komandytowo-akcyjnych.

O stosunkowo niewielkiej popularności spółek osobowych w komercjalizacji wyników badań decydują również względy praktyczne. Doświadczenie pokazuje, iż spółki osobowe mają głównie charakter usługowy, w ich działalność z reguły zaangażowane są konkretne osoby fizyczne, dla których taka forma może być po prostu prostsza ze względu na rozliczenia podatku dochodowego. Spółki technologiczne (w tym większość spółek typu spin-off) natomiast to najczęściej spółki, które przez bardzo długi okres czasu mogą nie przynosić zysków – głównie ze względu na nakłady związane z pracami rozwojowymi – w związku z tym uproszczenie wynikające z rozliczania podatku dochodowego przez bardzo długi okres czasu może nie być przez wspólników dostrzegane.

Bardzo wiele spółek technologicznych jest również tworzonych z myślą o inwestorach kapitałowych –np. funduszach seed lub venture capital. Współpraca z tego typu inwestorem (np. za pośrednictwem spółki celowej) może oznaczać, że główną korzyścią dla wszystkich udziałowców (w tym np. spółki celowej reprezentującej interesy państwowej jednostki badawczej) jest wzrost wartości udziałów, a nie bieżące zyski i wynikająca z nich dywidenda.

Powyższe argumenty oraz praktyka komercjalizacji (np. popularność, prostota i niewielkie nakłady przy tworzeniu spółek z o.o.) wskazują zatem, że wciąż rola spółek osobowych w procesach związanych z komercjalizacją wyników badań będzie niewielka.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska – Partner Zarządzający CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w analizach potencjału rynkowego dóbr intelektualnych oraz analizie uwarunkowań niezbędnych do przygotowywania wycen nowych technologii, przygotowuje również scenariusze i strategie komercjalizacji, posiada doświadczenie regionalnego brokera technologicznego oraz koordynatora projektów wspierających instytucje otoczenia biznesu.

Piotr Gabriel – radca prawny, stały konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., koordynator zespołu radców prawnych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, specjalista w zakresie prawa autorskiego, prawa zamówień publicznych, prawa finansów publicznych, autor wielu regulacji wewnętrznych z zakresu zarządzania własnością intelektualną stosowanych w jednostkach badawczych,  praktyk z wieloletnim doświadczeniem.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Propozycje zwiększenia roli spółek celowych

Nowe propozycje ustwodawcy zmierzają do poszerzenia zakresu zadań spółek celowych oraz do zwiększenia znaczenia tego typu...

więcej
Najnowsze interpretacje organów podatkowych w zakresie ulgi badawczo-rozwojowej

Interpretacja poszczególnych przepisów ulgi badawczo-rozwojowej może sprawiać podatnikom pewne trudności.

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny