Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Wykładnia

Wykładnia Twórca jako pracownik w rozumieniu kodeksu pracy

Twórca jako pracownik w rozumieniu kodeksu pracy

Zgodnie z ogólną zasadą wszelkie prawa autorskie, zarówno osobiste jak i majątkowe, przysługują twórcy, którym jest osoba, która dzieło stworzyła. Ustawa wprowadza domniemanie, że autorem jest ten, czyje nazwisko uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub którego autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób. Autorskie prawa majątkowe, zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: pr. aut. lub ustawa), mogą przejść na inne osoby m.in. na podstawie umowy, w której należy wymienić wyraźnie pola eksploatacji, których licencja dotyczy.

Ustawa wprowadza jednak kilka wyjątków od wskazanej powyżej zasady; jednym z nich są tzw. utwory pracownicze. Mianowicie zgodnie z brzmieniem art. 12 ust. 1 pr. aut. jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Wynagrodzenie z umowy o pracę stanowi tym samym wynagrodzenie z tytułu przeniesienia autorskich praw majątkowych do powstałych utworów.

Aby powyższy wyjątek znalazł zastosowanie, muszą zostać spełnione trzy warunki:

1) twórcę z pracodawcą łączy stosunek pracy,
2) utwór powstał w ramach świadczenia stosunku pracy,
3) warunki zawiązania stosunku pracy (np. umowa o pracę) nie zawierają innych ustaleń w zakresie kwestii autorskoprawnych.

Stosunek pracy

Stosunek pracy powstaje na podstawie:

1) umowy o pracę,
2) powołania,
3) mianowania

lub

4) spółdzielczej umowy o pracę.

Wyjątek dotyczący utworów pracowniczych nie będzie miał w związku z tym zastosowania do utworów powstałych na podstawie umów cywilnoprawnych, czyli umowy zlecenia i umowy o dzieło, czy też różnego rodzaju kontraktów menedżerskich.

Wykonywanie

Ponadto aby wskazany powyżej wyjątek miał zastosowanie, utwór powinien powstać w wyniku wykonywania obowiązków pracy, a zatem jego wykonanie powinno wchodzić w zakres obowiązków pracownika wyrażonych bądź w samej umowie o pracę, bądź w regulaminach wewnątrzzakładowych. Zakres obowiązków jest bardzo istotny dla określenia, do których utworów pracodawca może z mocy ustawy nabyć prawo. Nie ma znaczenia, jak podkreśla się w orzecznictwie, czy pracownik posłużył się przy wykonywaniu dzieła infrastrukturą zakładu pracy czy też naruszył przy tym swoje obowiązki służbowe [1]. Nie ma również znaczenia, czy pracownik stworzył dzieło w godzinach pracy czy poza nimi, jeżeli świadczył w tym czasie pracę na rzecz pracodawcy.

Istotnym elementem jest także przyjęcie utworu przez pracodawcę – jeżeli utwór nie został przez niego przyjęty, nie przechodzą na niego prawa autorskie. Dla zobrazowania tej sytuacji można wskazać przykład ulotki stworzonej przez pracownika, która jednak nie została zaakceptowana i pracodawca ją odrzucił. Ponadto ustawa wprowadza domniemanie przyjęcia utworu w przypadku niewypowiedzenia się w tej kwestii przez pracodawcę przez 6 miesięcy od dnia przedstawienia utworu. Jeżeli zaś pracodawca przyjmie utwór, ale w ciągu dwóch lat od jego przyjęcia nie rozpocznie jego rozpowszechniania, wówczas pracownik może wyznaczyć mu dodatkowy termin na rozpowszechnienie utworu. Jeżeli nie nastąpi ono i w tym terminie, prawa do utworu wracają do pracownika.

Względne obowiązywanie

Należy również podkreślić, że wyjątek dotyczący utworów pracowniczych należy traktować jako względnie obowiązujący. A zatem przepis art. 12 pr. aut. znajdzie zastosowanie tylko w przypadku braku odmiennego uregulowania kwestii autorskoprawnych np. w umowie o pracę twórcy. W efekcie strony mogą ukształtować aspekty dotyczące korzystania z utworów pracowniczych w sposób dowolny, a jednocześnie odmienny od wynikających z powołanego przepisu. Swobodne ukształtowanie stosunku prawnego może dotyczyć zwłaszcza kwestii wynagrodzenia za przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu bądź opłaty licencyjnej za korzystanie przez pracodawcę z utworu. Umowa może również w sposób odmienny od art. 12 ust. 3 pr. aut. określić własność przedmiotu, na którym utwór został utrwalony.

Niezależnie od powyższego należy mieć na względzie, że osobiste prawa autorskie (np. co do nadzoru nad korzystaniem z dzieła czy ochrony jego integralności) przysługują twórcy zawsze, niezależnie od podstawy prawnej powstania utworu, a zatem również wtedy, gdy utwór powstał w ramach stosunku pracy. Zasada ta ma charakter bezwzględny. Nie można jednak wykluczyć porozumienia pomiędzy pracodawcą a pracownikiem w kwestii wykonywania takich praw.

Katarzyna Kęska, Deloitte Legal
Łukasz Sławatyniec, Deloitte Legal
www.deloittelegal.pl


[1] Wyrok SN z dnia 15 lipca 1957 r., sygn. I CR 643/56 oraz wyrok SN z dnia 23 lipca 1971 r., sygn. II Cr 244/71.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło