Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Umowa licencyjna (autorskie prawa majątkowe) z komentarzem

I. Uwagi ogólne

Charakter prawny umowy licencyjnej budzi wątpliwości w doktrynie w zakresie, czy umowa licencyjna stanowi umowę zobowiązującą, rozporządzającą[1], czy też umowę o charakterze zobowiązująco-upoważniającym.

Regulacje dotyczące umowy licencyjnej (umowy o „korzystanie” z utworu) zostały umieszczone w PrAut w rozdziale „Przejście autorskich praw majątkowych.[2] Przepisy prawa autorskiego stanowią jednak przepisy szczególne wobec przepisów Kodeksu Cywilnego. Wskazać również należy, że ustawodawca zrezygnował z określania essentialia negotii umów w PrAut, co powoduje, że umowy te są umowami nienazwanymi.

Jak wskazuje J. Barta, R. Markiewicz formuła umowy licencyjnej w polskiej praktyce umów autorskich była używana, przez dłuższy czas, w niewielkim tylko zakresie. Nawet umowy mające charakter licencyjny nosiły inne nazwy (np. umowa teatralna, umowa o dystrybucję filmu, o wystawienie dzieła). Dopiero wprowadzenie regulacji o prawie autorskim z 1994 r. zmieniło sytuację, gdyż umowy szczegółowe zostały w tekście ustawy zastąpione szeregiem przepisów o przejściu praw autorskich (art. 53–65 KC) oraz o umowach licencyjnych (art. 65–68 KC).

Umowa licencyjna jest umową dwustronnie zobowiązującą, lecz nie zawsze wzajemną. Przepisy o umowie licencyjnej nie mogą być natomiast stosowane do licencji ustawowych, pod którymi rozumieć należy sytuacje, w której zezwala się na korzystanie z utworu w pewnym zakresie, zobowiązując jednak do zapłacenia twórcy wynagrodzenia (np. art. 25 ust. 2, art. 29 ust. 3, art. 30 ust. 2, art. 33 pkt 3 PrAut). W tych przypadkach bowiem brak jest umowy jako źródła prawa korzystania z praw autorskich.

II. Zakres terytorialny i czasowy umowy licencyjnej

Umowa licencyjna zgodnie z art. 66 ust. 1 PrAut uprawnia do korzystania z utworu na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę.

Mniejsze zastrzeżenia powoduje ustawowe zakreślenie granic czasowych licencji autorskich. Są one ustalone na pięć lat z możliwością odmiennej regulacji umownej. Jeżeli zatem w umowie nie ma wyraźnie wytyczonych granic czasowych licencji, to licencja wiąże strony przez pięć lat od chwili zawarcia umowy. Postanowienie to znajduje pełne zastosowanie na terytorium Polski, a jego wpływ na losy licencji za granicą zależy od reguł prawa międzynarodowego prywatnego, prawa autorskiego w kraju licencjobiorcy i prawa zobowiązań tam obowiązującego.

Jeżeli skutkiem upływu terminu wygasa umowa licencyjna, to wygasają również prawa licencjobiorcy z tej umowy (art. 66 ust. 2 PrAut). Zauważyć można, że sformułowanie o „wygaśnięciu praw” nie załatwia wielu kwestii, które strony powinny ewentualnie ustalić umownie.

Przepis o wygaśnięciu licencji z upływem pięcioletniego terminu nie jest w pełni zharmonizowany z art. 68 PrAut. Można zatem stwierdzić, że ramy czasowe umów licencyjnych wyznaczają poza tekstem umowy przepisy art. 66 i 68 PrAut. Na ich podstawie można wyróżnić następujące sytuacje: umowa na czas oznaczony do 5 lat (art. 66 PrAut), umowa na czas oznaczony powyżej 5 lat (art. 68 ust. 2 PrAut), umowa na czas nieoznaczony.

W pierwszym przypadku umowa wygasa z chwilą upływu wyznaczonego terminu. Jest pożądane bliższe uregulowanie konsekwencji wygaśnięcia licencji w umowie. Umowy takiej nie można wypowiedzieć, chyba że strony postanowiły co innego. W tej kwestii musi umowa zawierać wyraźne postanowienia, bo brak jest ich w prawie autorskim. Możliwe jest natomiast wypowiedzenie w trybie szczególnym. W drugim przypadku umowa przekształca się po upływie terminu 5 lat w umowę zawartą na czas nieoznaczony. Oznaczać to będzie także możliwość stosowania ustawowego rocznego terminu wypowiedzenia, skoro wypowiedzenie nie było umową przewidziane. W trzeciej sytuacji umowa zawarta na czas nieoznaczony, jak każdą umów charakterze ciągłym (art. 365 KC), może być wypowiedziana przez każdą ze stron z zachowaniem umownych terminów wypowiedzenia. W razie ich braku ustawodawca przewiduje roczny termin wypowiedzenia na koniec roku kalendarzowego.

III. Licencja wyłączna

Podstawowym skutkiem licencji wyłącznej jest zobowiązanie do nieudzielania upoważnienia innym osobom poza wyłącznie uprawnionym. Jednocześnie powstaje również kwestia korzystania z utworu przez samego licencjodawcę we własnym zakresie. Formuła ustawowa licencji wyłącznej z art. 67 ust. 2 PrAut nie jest w tym zakresie precyzyjna i pozwala na wykładnię w obu kierunkach.

Pozycja licencjobiorcy wyłącznego jest szczególnie silna, gdyż uzyskuje on prawo dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych w zakresie objętym umową licencji. Wskazuje to na występowanie w związku z udzieleniem licencji wyłącznej skutków erga omnes charakterystycznych dla ustanowienia praw rzeczowych, lecz występujących także w przypadku niektórych umów obligacyjnych (np. art. 690 i 910 KC). Wyłączna umowa licencyjna powinna być zawarta w formie pisemnej ad solemnitatem. Jeżeli zatem forma ta nie jest zachowana, strony mogą co najwyżej dowodzić udzielenia licencji niewyłącznej.

III. Orzecznictwo

1. Wyrok SN z dnia 15.10.2004 r., II CK 51/2004

„Zawarte w art. 68 ust. 2 stwierdzenie, iż licencję udzieloną na okres dłuższy niż lat pięć uważa się, po upływie tego terminu, za udzieloną na czas nieoznaczony, należy traktować jako odesłanie do przewidzianego w ustępie pierwszym tego przepisu rocznego terminu wypowiedzenia takiej umowy.”

2. Wyrok SN z dnia 15.10.2004, II CK 51/04

Przepis art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2000 r., Nr 80, poz. 904, ze zm.) o wygaśnięciu umowy licencyjnej nie ma zastosowania do umowy zawartej na czas nieoznaczony ani do umowy na czas przekraczający pięć lat.

3.  Wyrok SN z dnia 24.03.2011 r., I CK 450/10

Sąd Najwyższy uznał, że udzielenie licencji przez twórcę na wykorzystanie fotografii powinno zawierać wynagrodzenie i sposób eksploatacji.

4. Wyrok SA Warszawa z dnia 17.12.2015, VI ACa 1735/14

W sytuacji gdy po wygaśnięciu umowy, w której autor zobowiązywał się dostarczać zamawiającemu zdjęcia, równocześnie odpłatnie przenosząc majątkowe prawa autorskie do tych zdjęć, strony faktycznie kontynuują współpracę na zasadach określonych w wygasłej umowie, można przyjąć - z uwagi na treść art. 53 ustawy z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) - że dostarczający zdjęcia przekazując je udzielił zamawiającemu nieodwołalnej licencji niewyłącznej na korzystanie z tych zdjęć na polach eksploatacji wskazanych w pierwotniej umowie o przeniesieniu majątkowych praw autorskich.

5. Wyrok SA Warszawa z dnia 10.07.2014, I ACa 145/14

W razie milczenia kontraktu co do charakteru umowy domniemywać należy, że jest to umowa licencyjna. Tylko w przypadku wyraźnego wprowadzenia do umowy, w formie pisemnej, odpowiedniego postanowienia co do wyłącznego charakteru licencji bądź postanowienia wyraźnie sprzeciwiającego się udzielaniu dalszych licencji przez licencjodawcę, dopuszczalne jest zakwalifikowanie danej umowy jako umowy licencyjnej wyłącznej.

6. Wyrok SA Łódź z dnia 28.08.2015, I ACa 287/15

Wskazanie utworu będącego przedmiotem umowy licencyjnej należy do essentalia negotii takiej umowy. Przedmiotu ochrony nie sposób domniemywać czy określać na podstawie jakiś dodatkowych dokumentów nieobjętych umową licencji. Innymi słowy, przedmiot ochrony musi być w umowie zindywidualizowany. Identyfikacji poddają się jedynie te utwory, które zostały enumeratywnie wyliczone w umowie.

7. Wyrok SA Warszawa z dnia 28.05.2014, I ACa 1798/13

Świadome przesyłanie przez powoda plików pdf w wersji do Internetu dowodzi jego zgody na takie wykorzystywanie jego utworów, co jest równoznaczne z udzieleniem w sposób dorozumiany niewyłącznej licencji.

8. Wyrok SA Poznań z dnia 16.01.2014, I ACa 1166/13

Na podstawie umowy licencyjnej o korzystanie z utworu licencjobiorca uzyskuje prawo do wykorzystywania utworu objętego majątkowymi prawami autorskimi w określony sposób (na określonych polach eksploatacji) za wynagrodzeniem. Nie jest natomiast istotne, z punktu widzenia praw i obowiązków stron tej umowy, czy uprawniony z licencji rzeczywiście z nabytych praw autorskich korzysta. Jeżeli w umowie przewidziano, że licencjobiorca będzie korzystał z majątkowych praw autorskich na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, to samo zaprzestanie prowadzenia takiej działalności nie powoduje wygaśnięcia po jego stronie obowiązku wykonywania umowy, w szczególności poprzez uiszczanie należnego twórcy wynagrodzenia, o ile nie zachodzą okoliczności skutkujące wygaśnięciem zobowiązania z mocy prawa.


[1] Charakter prawny umowy licencyjnej jako umowy o charakterze rozporządzającym przyjmuje M. Kępiński, wskazując, że jej: „bezpośrednim skutkiem jest obciążenie praw wyłącznych. Obciążenie takie polega na uchyleniu możliwości występowania z roszczeniami z tytułu naruszenia praw wyłącznych. M. Kępiński, SysPrPrywat, T. 14.

[2] Jak słusznie zauważa J. Barta, R. Markiewicz [w:] System Prawa Prywatnego, umieszczenie przepisów dotyczących umów licencyjnych (umów o „korzystanie” z utworu) w rozdziale „Przejście autorskich praw majątkowych jest niezbyt poprawne. Jednocześnie ustawodawca w ustawie PrAut z 1994 r. zrezygnował z wyróżniania typów umów autorskich, przez co zerwał z tradycją polskiego prawa autorskiego wyrażoną zarówno w PrAut z 1926 r., jak i w PrAut z 1952 r. W obu tych ustawach mieliśmy wyróżnioną zarówno umowę wydawniczą, jak i inne umowy prawa autorskiego.

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Pliki do pobrania

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło