Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Umowa spółki spin-off z komentarzem

łI. Uwagi ogólne

Spółka spin-off[1] nie posiada w prawie polskim definicji legalnej, ani odrębnej regulacji prawnej zawartej w ustawie. Tworzona jest ona głównie w celu ochrony i komercjalizacji dóbr intelektualnych uczelni. Jak wskazuje P. Tamowicz nazwy spin-off używa się  w celu określenia podmiotu powstającego w drodze wydzielenia (oddzielenia) się od jednostki (korporacji) macierzystej w celu podjęcia działalności, która w ramach tejże jednostki była trudna do zrealizowania lub wręcz niemożliwa”.[2]

Jako elementy charakterystyczne spółki spin-off wskazuje się odrębność organizacyjną wobec uczelni, jak i wskazane powiązania organizacyjnoprawne z uczelnią, polegające na tym, że wspólnikami spółki spin-off są pracownicy uczelni, a zarazem twórcami dóbr intelektualnych oraz przedmiotem działania spółki spin-off są uczelniane dobra intelektualne oddane spółce w zarząd, jednocześnie spółka spin-off korzysta ze wsparcia rzeczowego i kadrowego uczelni.[3]

Spółka spin-off może zajmować się komercjalizacją dóbr intelektualnych, których twórcami są wspólnicy spółki, jak i komercjalizacją dóbr intelektualnych, których twórcami są inni pracownicy (nie będący wspólnikami spółki spin-off).[4]

II. Powstanie  spółki spin-off

Spółka spin-off, z uwagi na brak odrębnych regulacji, tworzone są w sposób przewidziany dla spółek prawa handlowego, zgodnie z przepisami KSH. Spółka spin-off może występować w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która zgodnie z KSH jest spółka kapitałową. Jak stanowi art. 151 KSH spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być utworzona przez jedną albo więcej osób w każdym celu prawnie dopuszczalnym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Wskazać należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością  może być utworzona nie tylko w celu gospodarczym jak to ma miejsce w przypadku spółki cywilnej, o której mowa w art. 860 § 1 KC, lecz również w innym celu jak w szczególności w celu charytatywnym, sportowym, politycznym.

Wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki, o czym stanowi art. 151 § 4 KSH, natomiast odpowiedzialność za zobowiązania spółki ponosi organ spółki (zarząd).

Kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinien wynosić co najmniej 5 000 złotych. Może on dzielić się na udziały o równej i nierównej wartości nominalnej. Wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 50 złotych. W umowie spółki  powinno zostać wskazane, czy wspólnik może posiadać tylko jeden czy więcej udziałów.

III. Treść umowy spółki

Zgodnie z art. 163 KSH, aby doszło do powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wymagane jest zawarcie umowy spółki, wniesienia przez wspólników wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego, a w razie objęcia udziału za cenę wyższą od wartości nominalnej, także wniesienia nadwyżki (z uwzględnieniem art. 158 § 11), powołania zarządu, ustanowienia rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, jeżeli wymaga tego ustawa lub umowa spółki oraz wpisu do rejestru.

Wszystkie wskazane powyżej czynności muszą zostać dokonane, aby powstała osoba prawna w postaci spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.[5]

Zawarcie umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością inicjuje proces jej powstania. Umowa bowiem obejmuje zgodny zamiar stron nakierowany na doprowadzenie do wywołania powstania, zmiany lub ustania skutków prawnych.[6]  Zgodnie z art. 157 §  1 i 2 KSH w umowa spółki powinna być zawarta w formie aktu notarialnego i  powinna określać firmę i siedzibę spółki, przedmiot działalności spółki, wysokość kapitału zakładowego, czy wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, liczbę i wartość nominalną udziałów objętych przez poszczególnych wspólników, czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.

IV. Wniesienie wkładów do spółki

Umowa spółki powinna zawierać postanowienia w zakresie wkładów wspólników wnoszonych do spółki. Wkłady wnoszone są przez wspólników spółki. Do wniesienia wkładów zobowiązani są również wspólnicy spółki spin-off. Przepisy KSH nie definiują pojęcia wkładu. Mając na uwadze przedmiot wkładu możemy podzielić go w szczególności na wkład pieniężny oraz wkład niepieniężny (aport). Przedmiotem wkładu pieniężnego jest oznaczona wartość ekonomiczna wyrażona w postaci sumy pieniężnej, natomiast wkładem niepieniężnym są aktywa, które nie stanowią wkładów pieniężnych.[7]

Zgodnie z postanowieniem SN z dnia 19 września 1990 r. wskazać należy, że: „aportem w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością mogą być wszelkie przedmioty majątkowe (rzeczy i prawa), o ile są zbywalne i mogą jako aktywa wejść do bilansu spółki, przy czym muszą być one wymienione w umowie ze wskazaniem osoby wnoszącej i przyznanych za ten aport udziałów (art. 166 KH)”.[8]

Do spółki spin-off wnoszone są głównie wkłady niepieniężne (aporty) w postaci komercjalizowanych dóbr intelektualnych. W tym kontekście wskazać należy, że zdolność aportową mają prawa własności przemysłowej o charakterze zbywalnym. Uznaje się, że zdolność aportową mają następujące prawa:

1. prawa wyłączne: patent, prawo ochronne na znak towarowy, prawo ochronne na wzór użytkowy, prawo z rejestracji wzoru przemysłowego, prawo z rejestracji topografii układu scalonego, dodatkowe prawo ochronne,

2. prawa służące do uzyskania ochrony: prawo do patentu, prawo do prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawo do rejestracji,

3. uprzednie pierwszeństwo do uzyskania patentu, prawa ochronnego lub prawa do rejestracji,

4. prawo do dokonanego w Urzędzie Patentowym zgłoszenia znaku towarowego, na który jeszcze nie udzielono prawa ochronnego.[9]

Wynikające z licencji na korzystanie z praw własności przemysłowej uprawnienia mają również zdolność aportową jeśli można je przenieść w drodze przelewu wierzytelności i przejęcia długu za zgodą licencjodawcy. Dodatkowo przedmiotem aportu może być know-how, który rozumiany jest jako wiadomości i doświadczenia o charakterze technicznym, handlowym, administracyjnym i finansowym, nadające się do stosowania w działalności przedsiębiorstwa lub w wykonywaniu zawodu.[10]

V. Organy spółki

Spółka spin-off (spółka z o.o.) działa przez organy, którymi są zarząd, rada nadzorcza lub komisja rewizyjna oraz zgromadzenie wspólników. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinna zawierać szczegółowe uregulowania w zakresie funkcjonujących w spółce organów oraz ich kompetencji. 

Zarząd jest organem odpowiedzialnym za prowadzenie spraw spółki oraz reprezentowanie spraw spółki.[11] Zajmuje się bieżącą działalnością spółki we wszystkich jej aspektach.

Zarząd stanowi organ obligatoryjny spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zarząd składa się z jednego albo większej liczby członków, powoływanych i odwoływanych uchwałą wspólników. Członkami zarządu mogą być osoby spośród wspólników lub spoza ich grona. Jak wskazano w art. 18 KSH, członkiem zarządu może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Dodatkowo osoba fizyczna, o której mowa powyżej nie może być skazana za przestępstwa, o których mowa w art. 18 § 2 KSH.

Kolejnym organem spółki, któremu przysługuje prawo nadzoru spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest rada nadzorcza lub komisja rewizyjna. Co do zasady rada nadzorcza oraz komisja rewizyjna jest organem fakultatywnym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jednak w art. 213 § 2 KSH wskazano przypadki gdy powołanie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej jest obligatoryjne. Obligatoryjne ustanowienie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością powinno nastąpić w przypadku gdy kapitał zakładowy przewyższa kwotę 500 000 złotych, a wspólników jest więcej niż dwudziestu pięciu.

Rada nadzorcza składa się co najmniej z trzech członków powoływanych i odwoływanych uchwałą wspólników. W umowie spółki może zostać przewidziany również inny sposób powoływania i odwoływania członków rady nadzorczej. Jeśli postanowienia umowy spółki nie stanowią inaczej członków rady nadzorczej powołuje się na rok. Mogą być oni odwołani w każdym czasie uchwałą wspólników[12]

Zgodnie z art. 219 KSH rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności. Rada nadzorcza spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może badać wszystkie dokumenty spółki, żądać od zarządu i pracowników sprawozdań i wyjaśnień oraz dokonywać rewizji stanu majątku spółki. Nie może ona jednak wydawać zarządowi spółki wiążących poleceń co do prowadzenia spraw spółki.

Zauważyć należy, że członkowie komisji rewizyjnej powoływani i odwoływani są według zasad przewidzianych dla członków zarządu.[13]

Organów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest również zgromadzenie wspólników. Jest to organ obligatoryjny, w skład którego wchodzą wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wskazać należy, że w spółce jednoosobowej jedyny wspólnik wykonuje odpowiednio wszystkie uprawnienia zgromadzenia wspólników. Zgodnie z art. 228 KSH podjęcie uchwały zgromadzenia wspólników wymaga:

1. rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki, sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy oraz udzielenie absolutorium członkom organów spółki z wykonania przez nich obowiązków;

2. postanowienie dotyczące roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przy zawiązaniu spółki lub sprawowaniu zarządu albo nadzoru;

3. zbycie i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na nich ograniczonego prawa rzeczowego;

4. nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej;

5. zwrot dopłat;

6. zawarcie umowy, o której mowa w art. 7.

Dodatkowo wskazać należy w art. 229 i 230 KSH, przewidziano przypadki w których wymagane jest podjęcie uchwały wspólników, jeśli umowa spółki nie stanowi inaczej w tym zakresie tj.:

1. umowa o nabycie dla spółki nieruchomości albo udziału w nieruchomości lub środków trwałych za cenę przewyższającą jedną czwartą kapitału zakładowego, nie niższą jednak od 50 000 złotych, zawarta przed upływem dwóch lat od dnia zarejestrowania spółki;

2. rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego.

Uchwały wspólników podejmowane są na zgromadzeniach wspólników, które mogą być zwyczajne – art. 231 KSH, albo nadzwyczajne – art. 232 KSH. Prawo głosu związane jest ściśle z posiadanymi przez wspólnika udziałami w spółce. Zgodnie z regułami przejętymi w art. 242 KSH, na każdy udział o równej wartości nominalnej przypada jeden głos, dodatkowo wskazać należy, że na każde 10 zł wartości nominalnej udziału o nierównej wysokości przypada jeden głos.

Od opisanych reguł mogą występować odstępstwa między innymi poprzez tworzenie udziałów uprzywilejowanych w zakresie prawa głosu, które ustalane są w umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Każdorazowe uprzywilejowanie bądź uszczuplanie prawa głosu musi być rozpatrywane  z uwzględnieniem zasady równouprawnienia wspólników, o której mowa w art. 20 KSH.

VI. Rozwiązanie umowy spółki

Spółka spin-off utworzonej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będzie ulegała rozwiązaniu z przyczyn przewidzianych dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością polega na zakończeniu bytu prawnego i następuje po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego.[14] Rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może nastąpić na podstawie art. 270 KSH, który wskazuje przyczyny rozwiązania i zalicza do nich przyczyny przewidziane w umowie spółki, uchwałę wspólników o rozwiązaniu spółki lub o przeniesieniu siedziby spółki za granicę stwierdzoną protokołem notarialnym, ogłoszenie upadłości spółki – z uwagi na wprowadzenie dwojakiego rodzaju trybów postępowania upadłościowego oraz odpowiednio stosując art. 543 PrUpadNapr, należy przyjąć, że chodzi tu o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika, a nie o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, z powodu innych przyczyn przewidzianych prawem.

W umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą zostać przewidziane okoliczności w których wystąpienie powodowało będzie rozwiązanie spółki (upływ czasu na jaki spółka została utworzona, osiągnięcie celu spółki, utrata lub upływ ważności koncesji i zezwoleń, czy też śmierć określonego wspólnika.[15]

Dokonanie rozwiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w drodze uchwały wspólników o rozwiązaniu spółki  powinna być powzięta zgodnie z art. 246 § 1 KSH większością 2/3 głosów. Umowa spółki może przewidywać surowsze warunki w tym zakresie.

Zaznaczenia wymaga fakt, że wystąpienie przyczyny rozwiązania spółki uruchamia proces, który kończy się z chwilą utraty bytu prawnego przez spółkę.[16] Proces ten ma na celu ostateczne uregulowanie relacji spółki w szczególności w stosunku do jej kontrahentów.

Orzecznictwo

1. Wyrok NSA z dnia 28.03.2002 r., II SA 2971/01

Stosunków pomiędzy wspólnikami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określonych umową spółki oraz przepisami prawa regulującymi ustrój i działanie takich podmiotów nie można utożsamiać ze stosunkami łączącymi je jako niezależne przedsiębiorstwa działające w sferze gospodarczej.

2. Uchwała SN  z dnia 7.07.2016 r., III CZP 32/16

Jeżeli wkład wniesiony do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy do majątku wspólnego wspólnika i jego małżonka, również udział w spółce objęty przez wspólnika wchodzi w skład tego majątku.

3. Wyrok SN z dnia 19.10.2006 r., V CSK 215/06

Oświadczenia wspólników spółki jawnej o objęciu udziałów w spółce z o.o. i pokryciu go wkładem oraz uchwała spółki z o.o. o podwyższeniu kapitału zakładowego nie stanowią jednej czynności prawnej o skutku zobowiązującym i rozporządzającym. Do przeniesienia na spółkę z o.o. jako aportu użytkowania wieczystego konieczne jest zawarcie umowy rozporządzającej.

4. Wyrok SN z dnia 2.08.2007 r., III PK 24/07, OSNAPiUS 2008 nr 17-18, poz. 256

1. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w zakresie odnoszącym się do praw i obowiązków pracowników będących wspólnikami jest źródłem prawa pracy (art. 9 KP).

2. Umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może stanowić, że wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi będącemu wspólnikiem jest dopuszczalne tylko w przypadku okoliczności uzasadniających rozwiązanie umowy na podstawie art. 52 KP.

5. Wyrok SA w Warszawie z  dnia 25.01.2013 r., I ACa 933/12

Jeżeli w akcie notarialnym zawierającym umowę spółki z o.o. postanowiono, że wspólnik wniesie do kapitału zakładowego środki trwałe w postaci obiektów maszyn i urządzeń, nie określono jednak szczegółowo przedmiotu tego wkładu, nie wskazano miejsca położenia obiektów ani nie opisano tych obiektów, to wymieniony wyżej akt notarialny nie jest wystarczający do przyjęcia, że doszło do wniesienia wskazanych środków trwałych (nieruchomości) do kapitału zakładowego spółki z o.o.

6. Wyrok NSA z dnia 8.04.2010 r., II FSK 1920/08

Zawyżenie wartości aportu ma miejsce wówczas, gdy dla określenia wartości pokrytego kapitału zakładowego przyjęto wyższą wartość aportu niż ma on w rzeczywistości i przyznano za to nieadekwatną wartość udziałów w kapitale zakładowym. Ustalając wartość aportu należy mieć na uwadze jego wartość zbywczą, tj. cenę jaką można by uzyskać przy zbyciu przedmiotu aportu w dniu zawarcia umowy spółki (zmiany umowy spółki, podjęcia uchwały o podwyższaniu kapitału zakładowego).

7. Wyrok SA w Warszawie z dnia 31.10.2013 r., I ACa 639/13

Powołanie do zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest zdarzeniem prawnym, które prowadzi do nawiązania stosunku organizacyjnego pomiędzy spółką a członkiem zarządu, tj. wywołuje skutek w postaci uzyskania przez daną osobę statusu członka organu spółki, a tym samym uprawnienia (mandatu) do pełnienia określonej funkcji. Stosunek organizacyjny stanowi wystarczającą podstawę do pełnienia funkcji członka zarządu, nie jest zatem konieczne nawiązywanie pomiędzy spółką a członkiem zarządu innego stosunku prawnego. Pełnienie funkcji członka zarządu na podstawie stosunku organizacyjnego może mieć zarówno charakter odpłatny, jak i nieodpłatny. Nie można jednak wykluczyć, że powołanie do zarządu spółki wiązać się będzie z nawiązaniem odrębnego od stosunku organizacyjnego stosunku prawnego o charakterze obligacyjnym. Stosunek ten ma charakter wtórny wobec stosunku organizacyjnego i jego podstawowym celem jest ustalenie wynagrodzenia oraz doprecyzowanie praw i obowiązków wynikających z pełnienia funkcji członka zarządu. Źródło stosunku obligacyjnego stanowi najczęściej umowa o pracę, umowa zlecenia lub kontrakt menedżerski (umowa o zarządzanie).

8. Wyrok SA w Warszawie z dnia 7.07.2006 r., I ACa 188/06, OSA 2008 nr 2, poz. 9

1. W razie powzięcia uchwały przez zgromadzenie wspólników z naruszeniem bezwzględnie jak i względnie obowiązujących przepisów prawnych pomimo wadliwości uchwały (jako podjętej z naruszeniem prawa) obowiązuje ona dopóty sąd wyrokiem konstytutywnym nie orzeknie o jej nieważności (tzw. nieważność względna uchwały).

2. Skoro przepis art. 615 § 2 KSH dotyczy wygaśnięcia mandatu członka organu wskutek upływu czasu, a zarówno pod rządami kodeksu handlowego jak i obecnie obowiązującego kodeksu spółek handlowych (art. 202 KSH) dopuszczalna była i jest możliwość powołania członka zarządu spółki z o.o. na czas nieoznaczony i obydwa te akty prawne regulują kwestię terminu wygaśnięcia mandatu wskutek upływu czasu, to zgodnie z powołanym przepisem, do terminu wygaśnięcia mandatu członka zarządu powołanego przed wejściem w życie kodeksu spółek handlowych, stosować należy przepisy dotychczasowe, a więc art. 196 KH.

9. Postanowienie SN z dnia 16.10.2014 r., III CZ 40/14

Znaczący i długotrwały konflikt między wspólnikami przesądza o niemożności osiągnięcia celu spółki i uzasadnia żądanie wspólnika rozwiązania spółki, którego zasadność ocenia sąd. To zaś wymaga poznania okoliczności przedstawianych przez obie strony sporu. Jeżeli orzeczenie o rozwiązaniu spółki opiera się tylko na twierdzeniach i dowodach jednej strony, a drugiej odmawia się wystarczającego zaprezentowania swoich racji i ich dowiedzenia, to nie można mówić o wyjaśnieniu w sprawie wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia

10. Wyrok SN z dnia 14.02.2003 r., IV CKN 1779/00, OSNC 2004 nr 5, poz. 76, str. 48

Artykuł 159 § 3 KH (art. 151 § 4 KSH) nie wyłącza przewidzianej w art. 298 § 1 KH (art. 299 § 1 KSH) odpowiedzialności w stosunku do członków zarządu będących zarazem wspólnikami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.


[1] Zwana również „spółką odpryskową”, tak w P. Tamowicz, Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off w Polsce, Warszawa 2006.

[2] P. Tamowicz, Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off w Polsce, Warszawa 2006, s. 10 – 11.

[3] R. Skubisz (red.), SysPrawPryw, Prawo własności przemysłowej, 2012

[4] R. Skubisz, op.cit.,

[5] Z. Jara (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, 2016, 

[6] A. Brzozowski, [w:] E. Łętowska (red.), System Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – część ogólna, T 5, Warszawa 2006, s. 380.

[7] E. Nowińska, K. Szczepanowska-Kozłowska (red.), System Prawa Handlowego. Prawo własności przemysłowej, T 3, wyd. 1, 2015, Legalis.

[8] Postanowienie SN z dnia 19 września 1990 r., III CRN 268/90, PUG 1991, Nr 5, poz. 25.

[9] E. Nowińska, K. Szczepanowska-Kozłowska (red.), System Prawa Handlowego. Prawo własności przemysłowej, T 3, 2015

[10] E. Nowińska, K. Szczepanowska-Kozłowska (red.), op.cit., jednocześnie wskazać należy na stanowisko L. Żelechowskiego.

[11] art. 201 § 1 KSH.

[12] art. 215 § 1 i 2, art. 216 KSH.

[13] art. 217 KSH.

[14] J. Bieniak, M. Bieniak, G. Nita-Jagielski, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2015, Legalis.

[15] J. Bieniak, M. Bieniak, G. Nita-Jagielski, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2015

[16] S. Sołtysiński, System Prawa Prywatnego. Prawo spółek kapitałowych, T 17A, 2015

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Pliki do pobrania

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło