Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Plik Umowa wspólności patentu

I. Zagadnienia ogólne

Problematyka wspólności praw do uzyskania patentu i prawa z patentu reguluje art. 72 PrWłPrzem, konstruując normatywny model wspólności patentu i prawa do patentu.

W art. 72 ust. 1 PrWłPrzem uregulowana jest sytuacja współuprawnionych z patentu, natomiast w zakresie dotyczącym sytuacji współuprawnionych do uzyskania patentu ma jedynie zastosowania w drodze odpowiedniego stosowania prawa.

Wspólność praw do uzyskania patentu lub patentu zachodzi wówczas, gdy, dwóm lub więcej osobom przysługuje odpowiednio prawo do uzyskania patentu lub patent na ten sam wynalazek, a między nimi istnieje więź prawna.[1]

Zgodnie z art. 72 ust. 1 i zasadą korzystania z prawa przez współuprawnionych z patentu, współuprawniony z patentu może, bez zgody pozostałych współuprawnionych, korzystać z wynalazku we własnym zakresie oraz dochodzić roszczeń z powodu naruszenia patentu. W ust. 2 wskazano natomiast, że w razie uzyskania korzyści z wynalazku przez jednego ze współuprawnionych każdy z pozostałych współuprawnionych ma prawo, o ile umowa nie stanowi inaczej, do odpowiedniej części z jednej czwartej tych korzyści po potrąceniu tych nakładów, stosownie do swego udziału w patencie.

W art. 72 ust. 3 PrWłPrzem odsyła w kwestiach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania przepisów k.c. o współwłasności w częściach ułamkowych, o ile strony w umowie o wspólności patentu nie rozstrzygnęły inaczej w zakresie zasad korzystania i wykonywania wspólnego prawa.

Pomimo istnienia normatywnego modelu wspólności patentu i prawa do patentu w celu lepszej organizacji stosunku wewnętrznego pomiędzy współuprawnionymi wskazane jest zawarcie umowy określającej szczegółowo stosunek wewnętrzny pomiędzy współuprawnionymi.

Podnieść należy, jak wskazał M. du Vall, że w odniesieniu do współautorstwa wynalazku powstaje zagadnienie o jego charakter prawny[2], czy mamy tutaj do czynienia z wspólnym (jednym) osobistym prawem do autorstwa wynalazku, czy też wielością osobistych praw do współautorstwa (których byłoby tyle, ile współtwórców).

Wskazać należy jednocześnie, że prawo własności przemysłowej nie zawiera żadnych przepisów dotyczących tych kwestii. W związku z tym od istnieje spór co do charakteru prawnego tej wspólności.[3] Wypowiedzi przedstawicieli doktryny w tej kwestii nie są jednolite. Przeważa jednak opinia, że przytoczony pogląd SN nie może zostać zaakceptowany ze względu na to, że prawo polskie nie przewiduje jakiegoś ogólnego typu wspólności łącznej, a jedynie wskazuje konkretne typy stosunków, z których ona wynika.

Jednocześnie do wspólności praw majątkowych, zgodnie z art. 72 ust.3 i 4 PrWłPrzem, w zakresie nieuregulowanym w art. 72 ust. 1 i 2 PrWłPrzem mają odpowiednio zastosowanie przepisy KC o współwłasności w częściach ułamkowych, o ile umowa o wspólności patentu nie stanowi inaczej.

II. Źródła wspólności

Wskazać należy, że wspólność praw do patentu, a także wspólność patentu, powstawać może równocześnie z powstaniem samego prawa (wspólność pierwotna), jak również w wyniku zdarzeń prawnych (wspólność późniejsza) (nabycie prawa, dziedziczenie, nabycie udziału w prawie).

III. Udziały współuprawnionych

Wyrazem uczestniczenia współuprawnionych we wspólnym prawie jest przysługujący mu udział w prawie, którym współuprawniony może rozporządzać. Zbywalność udziałów w prawie do patentu, jak i w patencie, jak i dopuszczalność rozporządzania nimi, zarówno poprzez ich przenoszenie, jak i ustanawianie na nich ograniczonych praw rzeczowych, których mogą być te prawa.

Rozporządzenie udziałem może też nastąpić w formie zrzeczenia się[4].

IV. Zarząd wynalazkiem wspólnym

Stosunki wewnętrzne pomiędzy współuprawnionymi do patentu i z patentu obejmują zarówno zarząd przedmiotem wspólnego prawa, korzystanie z wynalazku, jak również podział pożytków i innych przychodów, a także ponoszenie ciężarów przez współuprawnionych.

Strony umowy mogą umownie uregulować zarząd przedmiotem wspólnego prawa, korzystanie z wynalazku, jak również podział pożytków i innych przychodów, a także ponoszenie ciężarów przez współuprawnionych, odmiennie o modelu ustawowego.

Z uwagi na źródło unormowania wyróżnia się trzy rodzaje zarządu: ustawowy, umowny i sądowy. Wskazać jednocześnie należy, że w przypadku wspólności patentu lub prawa do patentu mogą wystąpić wszystkie trzy rodzaje zarządu.

Dla wskazania zakresu wykonywania zarządu przez każdego z uczestników istotne jest wyróżnienie czynności zwykłego zarządu, czynności przekraczających zwykły zarząd, jak i czynności zachowawczych. Wskazać należy, że zgodnie z art. 201 KC w zw. z art. 72 ust.   do dokonania czynności zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda większości, natomiast w przypadku czynności przekraczających zwykły zarząd wymagają zgody wszystkich współuprawnionych (art.199 KC w zw.  z art. 72 ust.3 PrWłPrzem). W razie braku uzyskania takiej zgody, współuczestnicy których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia sporu przez sąd wszelkich roszczeń (art. 159 KC w zw. z art. 72 PrWłPrzem)., które zmierzają do zachowania wspólnego prawa (art. 209 KC w zw. z art. 72 PrWłPrzem).

Wskazać należy, że do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wspólnym prawem do uzyskania patentu mogą w szczególności należeć dokonanie publikacji lub inne ujawnienia wynalazku przed jego zgłoszeniem do opatentowania (np. wystawienie na targach), dokonanie zgłoszenia wynalazku w celu uzyskania patentu, wybór oraz zmiana formy ochrony prawnej opracowanie tekstu zgłoszenia wynalazku, ograniczenie zakresu żądanej ochrony patentowej w toku postępowania zgłoszeniowego, wycofanie zgłoszenia wynalazku; zawarcie umowy o udostępnienie wynalazku wspólnego, zbycie wspólnego prawa do patentu, decyzja o konwersji zgłoszenia patentowego na zgłoszenie wzoru użytkowego.

Jako czynności zwykłego zarządu wskazuje się starania o zachowanie w poufności wynalazku, w przypadku zgłoszenia wynalazku do ochrony patentowej podejmowanie działań zmierzających do uzyskania patentu, np. uiszczanie opłat[5], wykonywanie postanowień UP wydawanych w toku postępowania zgłoszeniowego.[6]

Czynnością zachowawcze mogą być podejmowane zarówno przed dokonaniem zgłoszenia wynalazku przed UP, jak również po dokonaniu zgłoszenia. I tak, przed dokonaniem zgłoszenia do czynności zachowawczych należą w szczególności wszelkie działania faktyczne mające na celu zachowanie wynalazku w tajemnicy, wystąpienie z roszczeniem z art. 439 KC[7], odniesienie się do uwag osób trzecich, które podważają spełnienie ustawowych przesłanek przez wynalazek (art. 44 PrWłPrzem) lub też wyjaśnienia zgłaszającego wskazujące na spełnienie ustawowych przesłanek ochrony przez dane rozwiązanie (art. 46 PrWłPrzem).

V. Pożytki i przychody z wynalazku wspólnego

Wskazać należy, że wynalazek jako przedmiot patentu może stanowić źródło przychodów, stanowiących pożytki cywilne z wynalazku[8] (art. 53 ust.2 KC) oraz pożytki quasi-naturalne.[9]

Zagadnienie pożytków zostało uregulowane w art. 72 ust. 2 PrWłPrzem, w którym wskazano, że  w razie uzyskania korzyści z wynalazku przez jednego ze współuprawnionych każdy z pozostałych współuprawnionych ma prawo, o ile umowa nie stanowi inaczej, do odpowiedniej części z jednej czwartej tych korzyści po potrąceniu nakładów, stosownie do swojego udziału.

W literaturze[10] wskazuje się jednak, że zasady rozliczeń określone w art. 72 ust. 2 mają jedynie zastosowanie tylko w odniesieniu do korzyści uzyskanych ze stosowania wynalazku i jego używania, natomiast inne korzyści podlegają rozliczeniom według reguł określonych w art. 207 KC.  Pogląd pozostaje w zgodności z regułą rozkładu między współuprawnionych wydatków i innych ciężarów, które zgodnie z art. 207 KC w zw. z art. 72 ust. 3 PrWłPrzem przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów.

Wskazać również należy, że w zgodnie z art. 72 ust. 3 PrWłPrzem, jeżeli współuprawnieni nie umówią się inaczej, wszelkie wydatki i ciężary rozkładają się na nich zgodnie z art. 207 KC, w stosunku do wielkości ich udziałów.[11]

VI. Ustanie wspólności

Zniesienie wspólności prawa do patentu, jak i patentu zgodnie z art. 72 ust. 3 i 4 podlega art. 210-212 KC, który należy stosować odpowiednio, zgodnie z którym każdemu współuprawnionemu do patentu lub z patentu może żądać zniesienia współwłasności.  Jednak żądanie zniesienia współwłasności może zostać wyłączone przez czynność prawną (np. umowę) na czas nie dłuższy niż 5 lat.

VII. Orzecznictwo

1) Wyrok SN z 24.4.2013 r., IV CSK 596/12, OSNC-ZD 2014, Nr B, poz. 25

Umowa przedwstępna sprzedaży wspólnego prawa zawarta bez wymaganej zgody współuprawnionych jest skuteczna wobec tych współuprawnionych, którzy ją zawarli. Współuprawnieni, którzy nie wyrazili zgody, mogą sprzeciwić się jej wykonaniu, zaś współuprawniony będący stroną takiej umowy odpowiada wówczas za szkodę wynikłą z niewykonania zobowiązania.

2) Postanowienie SN z 24.1.2013 r., V CSK 79/12, Legalis

Zgoda na czynność rozporządzenia wspólnym prawem, o której mowa w art. 199 KC, może być wyrażona zgodnie z art. 60 KC przez każde zachowanie się współuprawnionego, które ujawnia jego wolę w sposób dostateczny.

3) Wyrok SN z 4.10.2006 r., II CSK 218/06, Legalis

Umowa współuprawnionych powierzająca wykonywanie zarządu jednemu z nich wyłącza uprawnienia pozostałych współuprawnionych do sprawowania zarządu określone w art. 199–202 KC.

4) Wyrok SA w Poznaniu z 7.2.2006 r., I ACA 829/05, OSA 2006, Nr 12, poz. 40

Czynności prawne dokonane bez zachowania wymagań z art. 199 KC (a zatem bez koniecznej zgody wszystkich współuprawnionych lub stosownego orzeczenia sądu), czy z art. 201 KC (bez zgody większości współuprawnionych lub zastępującego ją upoważnienia sądu) są bezwzględnie nieważne, nie mogą być później potwierdzone przez innych współwłaścicieli.

5) Wyrok SA w Katowicach, 27.3. 2015,  I ACa 1072/14, Legalis

Przepisy KC normujące zarząd rzeczą wspólną nie są przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Współwłaściciele rzeczy, ustalając zasady zarządu tą rzeczą mogą modyfikować zasady wykonywania zarządu przewidziane w ustawie. Umowa ustalająca zasady sprawowania zarządu rzeczą wspólną jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, dlatego też musi być zawarta przez wszystkich współwłaścicieli. Nie wystarcza wola większości współwłaścicieli.

6) Postanowienie SN z 23.08.2012, II CSK 5/12, Legalis

Przedmiotem regulacji art. 207 KC jest rozkład wydatków i ciężarów oraz pożytków i innych dochodów związanych z rzeczą wspólną. W świetle rozwiązań przyjętych w tym przepisie podział ten powinien być proporcjonalny. Za podstawę rozliczenia pożytków należy przyjąć pożytki rzeczywiste, a nie potencjalne, możliwe do uzyskania.

7) Postanowienie SN z 29.06.2011, IV CSK  496/10, Legalis

Rozliczenie pożytków i innych przychodów z rzeczy wspólnej oraz wydatków i ciężarów związanych z tą rzeczą następuje według zasad określonych w art. 207 KC wtedy, gdy współwłaściciele w umowie nie postanowili inaczej.

8) Postanowienie SN z dnia 21 września 2006 r., I CSK 128/06, Legalis

1. Zgodnie z art. 207 KC pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów. Przepis ten ma charakter dyspozytywny. Współwłaściciele mogą zatem w drodze umowy określić inaczej rozkład ciężarów i wydatków oraz przypadające poszczególnym współwłaścicielom części pożytków i innych przychodów. Zasada podziału pożytków i przychodów według wielkości udziałów nie ma także zastosowania, gdy współwłaściciele zawarli umowę o podział nieruchomości do korzystania i każdy z nich korzysta na zasadzie wyłączności z określonej fizycznie części nieruchomości.

2. Okoliczność, iż właściciel rzeczy nie posiada ani nie realizuje w drodze roszczenia swojego uprawnienia do współposiadania rzeczy lub posiadania wyodrębnionej części rzeczy, nie stanowi przeszkody do domagania się przez tego współwłaściciela partycypowania w przychodach z rzeczy, jeżeli przynosi ona dochody. Żądanie takie ograniczone jest jednak wielkością udziału. Każdemu ze współwłaścicieli rzeczy przypada bowiem w części odpowiadającej wielkości udziału wyłączne  i niezależne od innych współwłaścicieli uprawnienie do korzystania z pożytków cywilnych jakie daje prawo własności. Oznacza to, że uczestnikom postępowania o zniesienie współwłasności przysługuje odrębnie uprawnienie żądania pożytków i innych przychodów z nieruchomości  w stosunku do wielkości ich udziałów. Pożytki powinny zatem zostać rozliczone w stosunku do wielkości udziałów. Za podstawę rozliczenia pożytków należy przyjąć pożytki rzeczywiste (realnie uzyskane) nie zaś pożytki potencjalne (możliwe do uzyskania w świetle opinii biegłego).

3. Wierzytelność z tytułu czynszu najmu, podobnie jak inne przychody, jakie rzecz wspólna przynosi, stanowi składnik pewnej gospodarczej całości, która niejednokrotnie, jeżeli współwłaściciele nie korzystają z prawa domagania się zniesienia współwłasności ma byt długotrwały. Wierzytelność ta nie jest przeto wierzytelnością przypadkowo powstałą dla kilku osób, lecz jest wierzytelnością wspólną, przypadającą kilku osobom związanym węzłem współwłasności i powstałą ze względu na tę współwłasność. W tych warunkach żaden ze współwłaścicieli nie może żądać, aby inny współwłaściciel lub współwłaściciele, którzy zajmują się zarządzaniem rzeczą wspólną, wypłacali do jego rąk odpowiadającą jego udziałowi część każdej wierzytelności, jaka powstała w związku z eksploatacją rzeczy wspólnej. Dopiero wyrażający się  w określonej kwocie dochód netto, pozostały po upływie roku gospodarczego, w którym pokrywane były wydatki na rzecz wspólną, odrywa się całkowicie od przedmiotu współwłasności i dzieli się na odrębne części, przypadające poszczególnym współwłaścicielom.

9)  Wyrok SN z dnia 19.03.2009 r., III CSK 307/08, Legalis

Umowa obejmująca zniesienie współwłasności nieruchomości w wyniku nieodpłatnego przeniesienia przez jednego ze współwłaścicieli udziałów we współwłasności na drugiego współwłaściciela może być kwalifikowana jako umowa darowizny. Mają do niej zastosowanie także przepisy o odwołaniu darowizny (art. 898 § 1 KC).

10)  Postanowienie z dnia 23.07.1982, III CRN 161/82, Legalis

Sąd rejonowy w granicach uprawnień wynikających z art. 212 KC jest władny nawet bez zgody uczestników postępowania dokonać samodzielnie wyboru sposobu zniesienia współwłasności stosownego do okoliczności rozpoznawanej sprawy.


[1] A. Szajkowski, H. Żakowska- Henzler, w: System PrPryw, t.14 A, Warszawa 2012, s. 534 i n.

[2] M. du Vall, Prawo patentowe, Warszawa 2008 r., s. 215 i n.

[3] Wskazać należy zwłaszcza wyrok z dnia 15 listopada 1974 r,, którym Sąd Najwyższy przyjął, że: „Z chwilą dokonaniu wynalazku przez kilka osób powstaje na ich rzecz wspólne prawo do autorstwa. Przepisy (…) nie określają cech tego prawa osobistego, który nie jest przenaszalne (…). Wspólność ta wynika z połączenia wkładów inwencji twórczej poszczególnych wynalazców, któych udziały w tym prawie nie są ściśle oznaczone, wiesz zaś istniejąca między nimi w zakresie autorstwa jako prawa osobistego jest nierozerwalna. Z tych przyczyn współautorstwo wynalazku ma cechy wspólności łącznej, a nie w częściach ułamkowych”. Zdaniem M. du Vall przyjąć należy, że prawa osobiste współtwórców powinny być traktowane jako odrębne uprawnienia osobiste każdego z nich. M. du Vall, op.cit., s. 216 i n.

[4] Tak A. Szajkowki, H. Żakowska- Henzler, w: System PrPryw, t.14 A, Warszawa 2012, s. 544 i n.

[5] A. Szajkowski, w: J. Szwaja, A. Szajkowski (red.), System prawa własności intelektualnej, t. 3, s. 242  i n.

[6] Zdaniem A. Michalaka do czynności zwykłego zarządu może nie należeć wykonywanie wszystkich postanowień Urzędu Patentowego w przypadku gdy wykonanie danego postanowienia wymaga głębszej ingerencji w opis patentowy, np. przeredagowania zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający zakres pierwotnie żądanej ochrony (art. 37 ust. 2 PrWłPrzem), to należy przyjąć, iż taka zmiana mao należy przyjąć, iż taka zmiana ma charakter czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu. A. Michalak (red.), Prawo własności przemysłowej, 2016.

[7]  A. Szajkowki, H. Żakowska- Henzler, w: System PrPryw, t.14 A, 2012, s. 548 i n.

[8]  Pożytki cywilne z wynalazku stanowią pożytki jakie przynosi wynalazek na podstawie stosunku prawnego (opłata licencyjna).

[9]  Określenie to zostało zaproponowane przez A. Szajkowskiego, Wynalazki wspólne, s. 315 i n. Jak wskazuje A. Michalak, op.cit.: „są to przychody uzyskiwane z gospodarczej eksploatacji wynalazku, a przede wszystkim z jego stosowania”.

[10] Z. Miklasiński, Prawo własności przemysłowej, s. 121; P. Kostański, w: Kostański, Komentarz PrWłPrzem, s. 394, uznając, że opłaty licencyjne powinny być dzielone według wielkości udziałów, a więc nie na podstawie art. 72 ust. 2 PrWłPrzem, ale na podstawie przepisów KC.

[11] Jak wskazuje A. Michalak, op. cit., możliwe jest ustalenie sposobu korzystania z wynalazku przez współuprawnionych poprzez podział quoad usum, który np. może być podziałem według sposobów stosowania wynalazku i jego przeznaczenia (podział pionowy), a także według terytorium.

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Pliki do pobrania

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło