Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Ustalenie ceny rynkowej usług świadczonych przez laboratoria

Ustalenie ceny rynkowej usług świadczonych przez laboratoria

Regulacje dotyczące finansowania projektów ze środków publicznych nie wprowadzają jednoznacznej definicji ceny rynkowej. Zgodnie z art. 2 pkt 89 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 651/2014 [1], określenie „na warunkach rynkowych” oznacza, że warunki transakcji między umawiającymi się stronami nie różnią się od tych, jakie określiłyby niezależne przedsiębiorstwa, i nie zawierają jakiegokolwiek elementu zmowy. Każda transakcja, która wynika z otwartego, przejrzystego i niedyskryminującego postępowania, jest uznana za spełniającą zasadę ceny rynkowej. 

Cena rynkowa" i „warunki rynkowe" to pojęcia definiowane za pomocą wartości ekonomicznych, także w kontekście pomocy publicznej, czy szerzej – finansowania projektów ze środków publicznych, w tym z funduszy europejskich. Cena rynkowa towarów i usług jest kształtowana przez tendencje podaży i popytu, ustalana w oparciu o aktualne warunki rynkowe oraz przejrzyste i niedyskryminacyjne zasady, jakie w transakcjach handlowych stosują między sobą podmioty niepowiązane. Zasadniczo cena rynkowa powinna odpowiadać wartości zbywczej towarów lub usług na danym rynku.

W ekonomii funkcjonuje kilka metod ustalania ceny rynkowej towarów i usług, w tym metoda porównawcza (pari passu), transakcji przetargowych czy badań niezależnych.

Zachowanie warunków rynkowych gwarantuje dokonywanie wyboru kontrahenta w drodze przetargu lub konkursu, na podstawie obiektywnych i mierzalnych przesłanek czy porównania cen innych podobnych usług.

Cena usług świadczonych przez laboratoria sfinansowane ze środków np. POIG będzie uważana za rynkową, jeśli zostanie ustalona z zachowaniem zasad uczciwej konkurencji, a na jej wymiar nie będą wpływały ewentualne powiązania lub porozumienia pomiędzy stronami transakcji.

Komisja Europejska przyjmuje, że jeżeli laboratoria prowadzą badania na zlecenie przedsiębiorstwa, które określa warunki umowy, jest właścicielem wyników badań i ponosi ryzyko ich niepowodzenia, pomoc państwa nie jest przenoszona na to przedsiębiorstwo, jeżeli te podmioty otrzymują odpowiednie wynagrodzenie za swoje usługi. 

Jeśli laboratorium świadczy powtarzalne usługi badawcze, wówczas cenę rynkową należy ustalić przy wykorzystaniu metod ekonomicznych i zgodnie z zasadami prawa konkurencji. Wyjątkowo – jeśli takie badania są jedyne w swoim rodzaju i można wykazać, że nie ma na nie popytu a są prowadzone w imieniu danego przedsiębiorstwa po raz pierwszy, na próbę i w wyraźnie ograniczonych ramach czasowych – umówioną opłatę uznaje się za cenę rynkową.

Natomiast, jeśli brak jest możliwości ustalenia ceny rynkowej w oparciu o porównawcze metody ekonomiczne, laboratoria świadczą usługi badawcze po cenie, która:

1)    odzwierciedla pełne koszty usługi oraz obejmuje marżę określoną poprzez odniesienie do marż powszechnie stosowanych przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność w sektorze danych usług

lub

2)    jest wynikiem negocjacji przeprowadzonych w warunkach pełnej konkurencji, podczas których laboratorium – w charakterze dostawcy usług – negocjuje w celu uzyskania maksymalnej korzyści gospodarczej w momencie zawarcia umowy oraz pokrywa przynajmniej swoje koszty krańcowe.

Posiłkowo, do ustalenia ceny rynkowej usług oferowanych przez laboratoria pomocne może być określenie rynku właściwego dla usług tego rodzaju. W prawie konkurencji rynek właściwy może zostać ustalony:

1) produktowo,
2) geograficznie
lub
3) czasowo.

Jeśli laboratorium świadczy usługi podobne do usług innych podmiotów działających lokalnie, wówczas rynek właściwy może zostać wyznaczony jako rynek właściwy produktowo. Podobnie może zostać wyznaczona cena rynkowa. Jeśli nadal nie można jednoznacznie ustalić ceny rynkowej, należy skorzystać z metody geograficznej. Pomocne może okazać się ustalenie, czy zasięg usług oferowanych przez laboratorium jest lokalny czy międzynarodowy. Jeśli się okaże, że laboratorium świadczy usługi w skali UE, wówczas oferowana cena powinna odpowiadać warunkom globalnym, a nie tylko lokalnym.

Trudno w oderwaniu od konkretnego przypadku wskazać jednoznacznie metodę ustalania ceny rynkowej. Każdy przypadek wymaga bowiem odpowiedniego, indywidualnego podejścia. Niemniej posiłkowanie się wskazanymi wytycznymi będzie stanowiło obiektywne uzasadnienie stosowanych cen.

Ostatecznie, dla wyeliminowania wątpliwości, czy cena oferowanych towarów lub usług odpowiada warunkom rynkowym, można posłużyć się wyceną sporządzoną przez niezależnego rzeczoznawcę.

Ryzyko wystąpienia pośredniej pomocy publicznej

Ustalenie ceny rynkowej towarów i usług ma szczególne znaczenie dla wyeliminowania ryzyka udzielenia tzw. pośredniej pomocy publicznej, która może wystąpić, jeśli laboratoria, których powstanie i infrastruktura zostały sfinansowane ze środków publicznych, będą świadczyły swoje usługi poniżej ceny rynkowej lub na warunkach odbiegających od rynkowych.

W przypadku gdy laboratoria finansowane ze środków publicznych są wynajmowane przedsiębiorstwom lub prowadzą badania na zlecenie, może pojawić się ryzyko udzielenia pośredniej pomocy publicznej, czyli przeniesienia finansowania publicznego na przedsiębiorcę, który stał się faktycznym ostatecznym beneficjentem.

Wytyczne w tym zakresie oraz metody pozwalające na wyeliminowanie takiego ryzyka zostały uwzględnione w Komunikacie Komisji K 2014/C 198/01. Jeśli przedsiębiorca korzysta z infrastruktury badawczej lub wyników badań za wynagrodzeniem ustalonym na warunkach rynkowych, wówczas ryzyko pomocy publicznej jest ograniczone. Jeśli jednak cena za usługi publicznego laboratorium nie została ustalona obiektywnie, może wystąpić sytuacja, w której środki publiczne faktycznie zostaną przeniesione na przedsiębiorstwo, co oznacza, że może ono otrzymać pośrednią pomoc publiczną.

Ze względu na funkcjonalny charakter pomocy publicznej, każdy przypadek powinien zostać poddany indywidualnej analizie. Natomiast z Komunikatu Komisji Europejskiej w sprawie pomocy publicznej[2] z 2014 r. oraz z orzecznictwa sądów europejskich wynika jedynie, że kształcenie publiczne i badania naukowe organizowane w ramach systemu nadzorowanego przez państwo najczęściej nie stanowią działalności gospodarczej. Wobec tego, trudno tu doszukiwać się elementów niedozwolonej ingerencji państwa w postaci pomocy publicznej.

Pomoc publiczna może zostać udzielona wyłącznie podmiotom posiadającym przymiot przedsiębiorcy (przedsiębiorstwa) w rozumieniu unijnego prawa konkurencji, czyli podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą bez względu na ich status prawny oraz sposób finansowania tej działalności.

Poza zakresem pomocy publicznej pozostaje m.in.:

1)    prowadzenie niezależnej działalności badawczej i rozwojowej mającej na celu powiększanie zasobów wiedzy i lepsze zrozumienie oraz współpraca w zakresie badań i rozwoju,

a także

2)    rozpowszechnianie wyników tych badań naukowych.

Co więcej, zdaniem Komisji, działalność w zakresie transferu technologii, obejmująca udzielanie licencji, tworzenie spółek spin-off lub innych form zarządzania wiedzą utworzonych przez organizacje badawcze, ma charakter niegospodarczy, jeżeli odbywa się wewnątrz przedsiębiorstwa i cały pochodzący z niej dochód jest reinwestowany w podstawową działalność organizacji badawczej lub naukowej.

Niezależnie od tego, organizowanie badań naukowych czy udostępnianie infrastruktury badawczej nawet przez podmioty publiczne może mieć charakter działalności gospodarczej. Wówczas takie publiczne jednostki naukowe i badawcze mogą działać jak przedsiębiorcy (przedsiębiorstwa) w rozumieniu unijnego prawa konkurencji, a tym samym może zostać im udzielona pomoc publiczna. Publiczne jednostki naukowe i badawcze mogą również spowodować udzielenie pośredniej pomocy publicznej.

Jeśli prace B+R nie są realizowane na potrzeby konkretnego przedsiębiorcy, a ich wyniki zostaną udostępnione z zachowaniem transparentnych zasad zainteresowanym podmiotom, wówczas finansowanie badań nie powinno podlegać przepisom pomocy publicznej. Jeśli natomiast prace B+R będą realizowane na rzecz konkretnego podmiotu, może istnieć ryzyko uzyskania pomocy publicznej pośrednio lub bezpośrednio. 

Sposób udostępniania wyników prac B+R (odpłatnie lub nieodpłatnie) ma wpływ na poziom dofinansowania i występowanie pomocy publicznej. Jeśli podmiot publiczny będzie udostępniał wyniki prac B+R lub infrastrukturę badawczą na warunkach komercyjnych może się okazać, że konieczne jest obniżenie poziomu udzielonego dofinansowania o przychody netto z tej działalności.

Rodzaje prowadzonych badań

Laboratoria, których utworzenie i funkcjonowanie zostało sfinansowane ze środków publicznych, zobowiązane są do prowadzenia działalności zgodnie z założeniami projektu. Jeśli wytyczne na to zezwalają, laboratoria mogą prowadzić działalność gospodarczą, która będzie dopuszczalna, pod warunkiem że będą one oferowały otwarty dostęp do świadczonych usług na zasadach rynkowych. W innym wypadku, jeśli prowadzenie komercyjnej działalności nie jest dopuszczalne lub gdy wynagrodzenie za prowadzenie badań na zlecenie jest zaniżone w stosunku do jego wartości rynkowej, może dojść do naruszenia umowy lub decyzji o dofinansowanie oraz udzielenie pośredniej pomocy publicznej.

Opracowanie:

Małgorzata Darowska, Partner
Katarzyna Zdunek,Associate
Bird & Bird
Maciej Gawroński sp.k.
www.twobirds.com/pl


[1] Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. z dnia 26 czerwca 2014 r. L 187 s. 1).

[2] Komunikat Komisji. Zawiadomienie Komisji w sprawie pojęcia pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUR.

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Umowa licencyjna jako jedna z głównych form komercjalizacji

Na najbardziej dojrzałych rynkach (zwłaszcza na rynku amerykańskim) najbardziej popularną formą (ścieżką) komercjalizacji...

więcej
Modelowe scenariusze badań zleconych w relacjach umownych pomiędzy przedsiębiorcą i jednostką naukową

Aby relacja pomiędzy przedsiębiorcą i jednostką naukową była owocna dla obu jej stron, powinna ona zostać ukształtowana w sposób...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny