Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Wycena technologii B+R i jej funkcje praktyczne

Wycena technologii B+R i jej funkcje praktyczne

Ustawa z 4 listopada 2016 roku o zmianie niektórych ustaw określających warunki prowadzenia działalności innowacyjnej (Dz.U. 2016 poz. 1933 – dalej mała ustawa o innowacyjności) oraz ustawa z 25 września 2015 roku o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem innowacyjności (Dz. U. z 2015 r. poz. 1767, z 2016 r. poz. 1311 – dalej ustawa wspierająca innowacyjność) wprowadziły kilka istotnych zmian dotyczących rozporządzania aktywami trwałymi (w tym nabytymi poprzez wytworzenie wartości niematerialnych i prawnych). Obecnie wszystkie jednostki obowiązuje zapis, że za wyjątkiem czynności w zakresie komercjalizacji od 2016 roku zarówno uczelnie, instytuty badawcze jak i instytuty PAN do rozporządzania aktywem trwałym o wartości rynkowej przekraczającej równowartość w złotych kwoty 250 000 euro zobowiązane są do uzyskania zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa. Te zapisy oznaczają, że wykonywanie czynności w zakresie komercjalizacji (bezpośredniej i pośredniej) wyników badań i prac rozwojowych nie wymaga zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa (w przypadku uczelni do czynności związanych z komercjalizacją wpisano również wniesienie wkładu do spółki celowej).

Przy wykonywaniu niektórych czynności w zakresie komercjalizacji niezbędne mogą okazać się inne działania tj. zgłoszenie do ministra nadzorującego zamiar wniesienia dobra intelektualnego stanowiącego aktywo trwałe o wartości przekraczającej równowartość 134 000 euro w przypadku zamiaru jego wniesienia do spółki i zgoda tego ministra, która wymagana jest, kiedy instytut zamierza utworzyć  spółkę kapitałową, objąć lub nabyć akcje i udziały w takich spółkach oraz osiągać przychody z tego tytułu. Czynności prawne wykonane z naruszeniem tych przepisów są nieważne.

W przypadku instytutów PAN zgody Prezesa Akademii wymaga czynność w zakresie komercjalizacji mająca za przedmiot mienie stanowiące aktywo trwałe o wartości przekraczającej równowartość 134 000 euro polegająca na zbyciu, wydzierżawieniu, wynajmie, przeniesieniu mienia lub wniesieniu tego mienia do spółki lub fundacji, obliczonej na podstawie średniego kursu ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski według stanu z pierwszego dnia miesiąca, w którym  rozporządzenie ma być dokonane.

Część czynności w zakresie komercjalizacji tj. tworzenie spółek, obejmowanie lub nabywanie i posiadanie udziałów oraz akcje spółek handlowych przez instytuty PAN wymaga uprzedniego zgłoszenia ministrowi właściwemu do spraw nauki, a ten w terminie 30 dni od dnia doręczenia może sprzeciwić się (w drodze decyzji administracyjnej) takiej czynności. Czynności wykonane bez takiej zgody nie mogą być skutecznie dokonane, a w przypadku ich dokonania będą  uznane za nieważne.

Potrzeba odniesienia się do ww. kwot bardzo często stanowi wśród decydentów uzasadnienie dla wykonania niezależnej wyceny, choć w praktyce nie zawsze przedmiot wyceny stanowi aktywo trwałe.

Wykonanie zewnętrznej wyceny dobra intelektualnego nie jest obowiązkiem ustawowym, ale zakup takiej usługi często wynika ze względów praktycznych. Niezależne spojrzenie zewnętrznego eksperta często pomaga w określeniu tzw. wartości godziwej czyli „kwoty za jaką dany składnik aktywów mógłby być wymieniony, a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami” (wg ustawy o rachunkowości i MSR). Wykonanie niezależnej wyceny pomaga również uniknąć ryzyka popełnienia błędu niedoszacowania lub przeszacowania wartości i ewentualnej odpowiedzialności związanej z naruszeniem dyscypliny finansów publicznych lub odpowiedzialności związanej z niedoszacowaniem lub przeszacowaniem wartości aportu. < http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/sytuacje-kiedy-sporzadzenie-wyceny-praw-wlasnosci-intelektualnej-jest-wskazane/ >

Większość ekspertów zajmujących się komercjalizacją wyników badań w Polsce zna doskonale typologię związaną z głównymi metodami wyceny (metody dochodowe, rynkowe i kosztowe) < http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/wycena-wynikow-prac-b-r/> . W literaturze metody te często ujmuje się jednak jako wyłączny sposób na określenie wartości danego dobra intelektualnego, tymczasem w praktyce zazwyczaj występuje połączenie tych metod. Dobro intelektualne nie ma wartości samoistnej – jego wartość pojawia się zawsze w kontekście jego zastosowania, stąd statystycznie najczęściej jako główną metodę wyceny wybiera się metodę dochodową polegającą na szacowaniu wartości dodanej wynikającej ze zdyskontowanych przepływów pieniężnych generowanych dzięki wdrożeniu danej technologii i towarzyszącej jej dóbr intelektualnych. Przy określeniu wielkości tych przepływów niezależnie od ich źródła (wyższy dochód, niższe koszty itd.) wykorzystuje się jednak metody porównawcze np. związane z odniesieniem do podobnej kategorii produktów dostępnych na rynku, które stanowią część kosztów dodatkowych związanych z wdrożeniem (metoda rynkową, zwana również porównawczą) lub metody kosztowe związane z szacowaniem kosztów wytworzenia danego produktu i średnim poziomie marż. Przyjęcie określonej metody uzależnione jest często od dostępności danych i możliwości postawienia wiarygodnych hipotez. W praktyce zatem niezwykle trudno jest określić dokładną metodę z góry, ponieważ dopiero zbadanie wszystkich uwarunkowań umożliwia przyjęcie określonych założeń metodycznych.

Warto sobie uświadomić, że wykonanie takich symulacji wymaga dokładnej analizy problemu i uzasadnienia przyjętych założeń. Niejednokrotnie zatem wykonanie wyceny wymaga nabycia bardzo szczegółowej wiedzy branżowej. Ze względu na niepewność i ryzyko towarzyszące nowym technologiom przy ich wdrażaniu bardzo przydaje się podejście scenariuszowe czyli wyznaczanie pewnych alternatywnych ścieżek komercjalizacji. Kryteria umożliwiające wyodrębnienie tych scenariuszy mogą być bardzo różne, np.: wyłączność prawa korzystania z dobra intelektualnego, szansa na uzyskanie trwałego monopolu prawnego w formie patentu, szansa na pozyskanie inwestora branżowego, niepewność związana z regulacjami mogącymi stanowić barierę wejścia na dany rynek itd. W praktyce bardzo często różne kryteria różnicujące mogą okazać się istotne. Konsultant przygotowujący wycenę dobra intelektualnego analizując uwarunkowania poszczególnych opcji i towarzyszących im przepływów finansowych często wspiera tworzenie zrębów strategii komercjalizacji. W praktyce wykonanie wyceny staje się więc często podstawą do przygotowania bądź zmiany strategicznych założeń dotyczących komercjalizacji.

Praktyczne doświadczenia z rynku wycen dóbr intelektualnych pokazują, że raport z wyceny nie jest jedynie dokumentem uzasadniającym przyjęcie określonej wartości technologii. Klienci oczekują coraz częściej, że tego typu ekspertyza będzie zawierać również pewną mapę drogową – wskazówki dotyczące wartości różnych wariantów niezbędne do przeprowadzenia pełnego procesu komercjalizacji. Te oczekiwania związane są z koniecznością elastycznego podejścia do ścieżki komercjalizacji, która na etapie wyceny np. przez jednostki publiczne (ze względu na konieczność zachowania zasady konkurencyjności) może nie być jeszcze znana. Jednostki naukowe zlecając wykonanie wyceny często nie wiedzą co zdarzy się na etapie negocjacji i czy zamiast licencji otwartej na dane dobro kontrahent nie będzie zainteresowany zakupem praw własności, licencji wyłącznej lub wniesieniem aportem tego dobra do spółki.

W przypadkach braku pełnej informacji przy dokonywaniu wyceny osoby odpowiedzialne w danej jednostce za komercjalizację oczekują więc często narzędzi, które wyznaczą im pewne ramy postępowania. Dla publicznych jednostek naukowych główną funkcją takiego narzędzia jest na pewno możliwość wynegocjowania optymalnej strategii wdrożeniowej (komercjalizacji) przy zapewnieniu równego (otwartego) dostępu dla wszystkich potencjalnych kontrahentów. Praktyka pokazuje również, że na specjalistyczne rozwiązania nie ma zbyt wielu chętnych – dlatego podmiot, któremu zależy na komercjalizacji musi uwzględniać potrzeby i oczekiwania potencjalnego klienta. Wycena powinna zatem określać wartość technologii, ale również potencjalną wartość licencji otwartej oraz licencji wyłącznej.

Elastyczność w negocjacjach może wymagać również, aby wycena wpisywała się w określony model biznesowy - np. bardzo często stosowanym przez centra transferu technologii modelem opłat licencyjnych jest opłata złożona z 2 części: opłaty stałej i opłaty zmiennej. Część stała zazwyczaj stanowi opłatę jednorazową płatną po podpisaniu umowy, a część zmienną procentowy udział np. w przychodach, zysku lub wielkości sprzedaży. Wycena może dostarczać również informacji o warunkach brzegowych określonego modelu biznesowego opłat za korzystanie z danego monopolu prawnego.

Komercjalizacji dobra intelektualnego może towarzyszyć również usługa ze strony podmiotu komercjalizującego. Najczęściej jest to tzw. „opieka autorska” związana z fachowym wsparciem, doradztwem merytorycznym związanym z know-how towarzyszącym wynikom badań czy nadzorem nad procesem wdrożeniowym danego dobra intelektualnego. Niezależna wycena może również pomóc w określeniu zakresu usługi związanej z komercjalizacją oraz możliwych ram określających wartość takiej usługi. Wymaga to jednak bardzo precyzyjnego określenia kategorii kontrahenta oraz uwarunkowań wdrożeniowych.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska – Partner Zarządzający CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w analizach potencjału rynkowego dóbr intelektualnych oraz analizie uwarunkowań niezbędnych do przygotowywania wycen nowych technologii, przygotowuje również scenariusze i strategie komercjalizacji, posiada doświadczenie regionalnego brokera technologicznego oraz koordynatora projektów wspierających instytucje otoczenia biznesu.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Przeczytaj również

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Obrót krwią - nowe regulacje

Tworzenie rekombinowanych leków, analogicznych do tych pozyskiwanych z krwi ludzkiej, jest ciekawym kierunkiem rozwoju i...

więcej
Baza funduszy Venture Capital

Uruchomiliśmy internetowe narzędzie do monitorowania rynku inwestycji wysokiego ryzyka w projekty technologiczne.

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny