Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Wycena wyników prac B+R

Wycena wyników prac B+R

Wycena wyników prac B+R

Przed rozpoczęciem komercjalizacji wytworzonych we własnym zakresie wyników prac badawczych i rozwojowych, szczególnego znaczenia nabiera wiarygodne określenie łącznych poniesionych kosztów oraz sprawdzenie, jaka jest wartość rynkowa komercjalizowanych wyników prac B+R.

UWAGA!
Nieprzeprowadzenie przez PJB wyceny, przed przystąpieniem do procesu komercjalizacji, może zostać uznane za niegospodarność środkami publicznymi.

W celu przeprowadzenia wiarygodnej wyceny najlepiej zwrócić się do specjalisty – analityka specjalizującego się w wycenie wartości niematerialnych i prawnych, który dokona wyboru metody najlepiej pasującej do danego przedmiotu komercjalizacji. Przemyślany wybór specjalisty jest ważny, biorąc pod uwagę fakt, że wycena wartości niematerialnych jest do pewnego stopnia szacunkiem (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 25.09.2012).

UWAGA!
Wycena własności intelektualnej to specjalistyczna dziedzina, wymagająca odpowiedniej wiedzy i praktycznego doświadczenia. Dlatego przy wyborze eksperta wykonującego taką wycenę, PJB powinna wziąć pod uwagę następujące kwestie:
Czy ekspert ma kwalifikacje zawodowe w dziedzinie wyceny?
Czy ekspert wykonywał projekty związane z wyceną własności intelektualnej?
Czy ekspert ma kwalifikacje zawodowe w zakresie rachunkowości?
Czy ekspert wykonywał projekty wymagające aplikacji wiedzy rachunkowej?
Czy ekspert miał okazję realizować projekty dla danej branży?
Czy ekspert ma dostęp do danych porównywalnych?
Czy ekspert dysponuje odpowiednim zapleczem merytorycznym i technicznym?
Czy ekspert będzie w stanie sformować doświadczony i merytorycznie wykwalifikowany zespół, niezbędny w celu przeprowadzenia wyceny?
Czy ekspert będzie w stanie zakończyć pracę w przewidzianym terminie, bez uszczerbku dla jakości tej pracy?

Wśród najczęściej stosowanych metod wyceny wartości niematerialnych wymienia się:

  • metody kosztowe, uwzględniające koszty związane z wygenerowaniem wartości prawa (jego przedmiotu), takie jak: koszty badań, doradztwa, rejestracji, promocji itp.;
  • metody dochodowe, które szacują wartość przedmiotu ochrony na podstawie przewidywanych korzyści ekonomicznych oraz okresu, w którym dobro intelektualne miałoby te korzyści przynosić;
  • metody mnożnikowe, będące odmianą metod dochodowych, oparte na historycznych zyskach generowanych przez dane dobro.

Powyższy katalog można rozszerzyć o metodę rynkową (metodę porównania sprzedaży) (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 25.09.2012). 

Wybór konkretnej metody wyceny składnika aktywów wartości niematerialnych i prawnych jest w dużym stopniu uzależniony od specyficznych uwarunkowań danej sytuacji. Na etapie wstępnej analizy przydatności każdej z metod można oprzeć się na propozycjach przedstawionych w tabeli 5.1 (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 25.09.2012).  

Tabela. Zalecane metody wyceny w zależności od rodzaju wyników prac B+R

Rodzaje wartości niematerialnych i prawnych

Metoda zalecana w pierwszej kolejności

Metoda zalecana w drugiej kolejności

Metoda stosowana sporadycznie

Patenty i technologie

Dochodowa

Rynkowa

Kosztowa

Znaki towarowe i marki

Dochodowa

Rynkowa

Kosztowa

Prawa autorskie

Dochodowa

Rynkowa

Kosztowa

Zgromadzona siła robocza

Kosztowa

Dochodowa

Rynkowa

Systemy informacyjne

Kosztowa

Rynkowa

Dochodowa

Produkty informatyczne

Dochodowa

Rynkowa

Kosztowa

Wypracowane przez PJB procedury

Kosztowa

Dochodowa

Rynkowa

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: D. Zarzecki, Metody wyceny wartości niematerialnych i prawnych, e-rachunkowosc.pl/artykul.php (pobrano: 26.10.2010).

Tabela przedstawia podstawowe rodzaje aktywów niematerialnych i prawnych oraz sugerowane metody ich wyceny uszeregowane według stopnia preferencji. W przypadku zastosowania metod, które są rekomendowane w pierwszej kolejności, z dużym prawdopodobieństwem rezultaty będą najbardziej wiarygodnym oszacowaniem wartości danego składnika aktywów, metody zaś sugerowane w drugiej kolejności dostarczają wyników obciążonych pewnymi słabościami. Z tego względu metody wskazane w drugiej kolumnie powinny być raczej stosowane do weryfikacji i wsparcia rezultatów uzyskanych po zastosowaniu metod proponowanych w pierwszej kolejności. Najmniej wiarygodne rezultaty (dla danej wartości niematerialnej i prawnej) otrzymuje się przy użyciu metod stosowanych sporadycznie. Tabela prezentuje ogólnie przyjętą hierarchię metod wyceny. Mając na względzie specyfikę prac B+R, należy pamiętać, że nie w każdym przypadku hierarchia metod zaprezentowanych w tabeli 5.1 będzie optymalna. Dlatego też PJB powinna każdorazowo rozważyć możliwość skorzystania z pomocy eksperta ds. wyceny.  

Metody kosztowe opierają się na założeniu, że nabywca nie zapłaci za dany składnik aktywów więcej niż wynosi, zdefiniowany w odpowiedni sposób, koszt realizacji składnika, który będzie generował korzyści na takim samym poziomie.

Analizując podejście kosztowe, można zidentyfikować kilka metod, bazujących na różnych definicjach kosztów, takich jak m.in. (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 25.09.2012):

  • koszt odtworzenia (ang. reproduction cost – metoda kosztu odtworzenia),
  • koszt zastąpienia (ang. replacement cost – metoda kosztu zastąpienia),
  • koszt wytworzenia (ang. creation cost – metoda kosztu wytworzenia),
  • koszt duplikacji (ang. recreation cost – metoda kosztu duplikacji).

Metoda kosztu odtworzenia wymaga ustalenia wartości pieniądza, którą należy wydatkować w celu zastąpienia (przy zastosowaniu takiej samej technologii) danego składnika aktywem identycznym pod względem ekonomicznym i technicznym (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 26.10.2010). W celu wiarygodnego ustalenia kosztu odtworzenia konieczna jest pełna wiedza na temat danych technicznych wycenianych składników. Wydaje się, że jest to najpopularniejsza metoda spośród metod kosztowych stosowanych w Polsce.

PRZYKŁAD
Instytut XyZ przeprowadza wycenę wytworzonego we własnym zakresie składnika majątku – informatycznego systemu wspomagania kompleksowego zarządzania zagrożeniami górniczymi, stosując metodę kosztu odtworzenia. W tym celu Instytut powinien wziąć pod uwagę wszystkie techniczne parametry systemu i technologię użytą do jego powstania (nawet jeśli obecnie dostępne są inne, bardziej efektywne technologie czy materiały). Instytut powinien ocenić koszt ponownego jego stworzenia, przy założeniu niewprowadzania do niego żadnych zmian.

W odróżnieniu od metody kosztu odtworzenia, stosując metodę kosztu zastąpienia wyceniający bierze pod uwagę koszt rekonstrukcji funkcjonalności bądź użyteczności analizowanych składników niematerialnych przy użyciu najbardziej efektywnej technologii i materiałów. W praktyce oznacza to brak konieczności uwzględniania dla celów wyceny technologii i materiałów stosowanych w trakcie wytwarzania danego składnika (które w momencie dokonywania wyceny mogą być przestarzałe i nieefektywne). Alternatywnie, koszt zastąpienia może być rozumiany jako koszt nabycia składnika aktywów spełniającego funkcje aktywów elementów majątkowych, które aktualnie posiada dana jednostka.

PRZYKŁAD
Instytut XyZ przeprowadza wycenę wytworzonego we własnym zakresie składnika majątku – informatycznego systemu wspomagania kompleksowego zarządzania zagrożeniami górniczymi, stosując metodę kosztu zastąpienia. W tym celu Instytut powinien wziąć pod uwagę koszt nabycia innego systemu informatycznego, który będzie spełniać wszystkie funkcje wycenianych aktywów. Alternatywnie, za koszt zastąpienia można uznać koszt wytworzenia takiego systemu, ale przy użyciu nowoczesnych i dostępnych metod oraz materiałów.

Metoda kosztu wytworzenia jako punkt odniesienia przyjmuje pierwotny – historyczny, koszt wytworzenia danego składnika aktywów.

PRZYKŁAD
Instytut XyZ przeprowadza wycenę wytworzonego we własnym zakresie składnika majątku – informatycznego systemu wspomagania kompleksowego zarządzania zagrożeniami górniczymi, stosując metodę kosztu wytworzenia. W tym celu Instytut powinien wziąć pod uwagę poniesione koszty prac związanych z rozwojem systemu. Po raz kolejny warto w tym miejscu podkreślić wagę prowadzenia odpowiedniej ewidencji księgowej, pozwalającej na przypisanie całości nakładów do konkretnego projektu.

Metoda kosztu duplikacji związana jest z kosztem zduplikowania danego składnika aktywów, zakładając, że jest dostępna wiedza na temat procesu wytworzenia danego składnika.

PRZYKŁAD
Instytut XyZ przeprowadza wycenę wytworzonego we własnym zakresie składnika majątku – informatycznego systemu wspomagania kompleksowego zarządzania zagrożeniami górniczymi, stosując metodę kosztu duplikacji.
W tym celu Instytut powinien wziąć pod uwagę poniesione koszty prac związanych z rozwojem systemu. W tej konkretnej metodzie zakłada się, że Instytut nie będzie ponosił kosztów związanych m.in. z przestojami, stosowaniem nieodpowiednich materiałów czy nieoptymalnych metod.

Metoda rynkowa opiera się na założeniu, że mechanizmy wolnego rynku (czynniki podaży i popytu) doprowadzają do wykształcenia się ceny równowagi na rynku.

Zgodnie z metodą rynkową, wycena aktywów niematerialnych powinna przebiegać zgodnie z następującym planem (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 25.09.2012):

1) zidentyfikowanie przeprowadzanych transakcji/ofert kupna/sprzedaży składników wartości niematerialnych, takich samych bądź podobnych do wycenianych aktywów, gdzie stopień podobieństwa określa się na podstawie istotnych charakterystyk (np. rodzaj, sposób wykorzystania, data wytworzenia);
2) sprawdzenie prawdziwości informacji uzyskanych w pierwszym etapie i upewnienie się, czy odzwierciedlają one standardowe warunki rynkowe;
3) wybór odpowiednich mnożników rynkowych, np. mnożniki zysku na jednostkę porównawczą (wykorzystuje się takie jednostki odniesienia, jak: klient, lokalizacja, charakter rynku, procent udziału w rynku itd.), a następnie przeprowadzenie analizy porównawczej dla każdej z rozpatrywanych jednostek porównawczych;
4) porównanie zebranych transakcji na podobnych aktywach niematerialnych z pozycją aktywów niematerialnych będącą przedmiotem wyceny, przy wykorzystaniu odpowiednich jednostek porównawczych i korygowaniu ceny kupna/sprzedaży do konkretnych warunków;
5) sprowadzenie poszczególnych wskaźników wartości uzyskanych za pomocą analizy transakcji porównywalnych do jednego szacunku wartości lub przedziału wartości (na rynkach niedoskonałych, z małą liczbą transakcji, przedział wartości jest zwykle lepszym zwieńczeniem wyceny niż oszacowanie wyrażone w postaci jednej liczby);
6) reasumpcja, pozwalająca na uzyskanie ostatecznych wniosków dotyczących wartości szacowanej pozycji aktywów niematerialnych; reasumpcja sprowadza się do podsumowania i oceny danych uzyskanych w trakcie analizy transakcji porównawczych.

Dochodowe metody wyceny, inaczej określane jako metody zdyskontowago dochodu ekonomicznego, utożsamiają wartość danego składnika aktywów z obecną wartością oczekiwanego dochodu, który będzie uzyskany z tytułu posiadania tego składnika. Dochód może być na potrzeby tej metody zdefiniowany jako:

  • dywidendy,
  • przepływy pieniężne,
  • zyski księgowe (na ogół zysk netto bądź zysk operacyjny) (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 25.09.2012).  

W przypadku aktywów niematerialnych szczególne znaczenie mają metody oparte na szacowaniu (http://e- rachunkowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2 (pobrano: 25.09.2012):
1) przyrostowych poziomów dochodu ekonomicznego (np. posiadacz danego rodzaju składnika wartości niematerialnych najprawdopodobniej może spodziewać się wyższego poziomu dochodu ekonomicznego w porównaniu z osobą, która nie dysponuje takimi aktywami);
2) spadkowych poziomów kosztu ekonomicznego (np. posiadacz dane go rodzaju składnika wartości niematerialnych najprawdopodobniej może oczekiwać ponoszenia z tego tytułu niższych kosztów niż miałoby to miejsce, gdyby nie posiadał tych aktywów);
3) kwot zaoszczędzonych na hipotetycznych transakcjach zakupu określonych praw autorskich lub płatności z tytułu dzierżawy (np. kwota za korzystanie z praw autorskich, którą właściciel określonego rodzaju aktywów niematerialnych byłby gotów płacić trzeciej stronie za możliwość czerpania pożytków z danego składnika wartości niematerialnych);
4) różnicy w wartości całego przedsiębiorstwa lub podobnej wydzielonej jednostki biznesowej (np. PJB) jako wyniku posiadania określonego rodzaju aktywów niematerialnych, w relacji do analogicznej wyceny przeprowadzonej przy założeniu, że nie dysponuje się takimi aktywami;
5) wartości rezydualnej z ogólnej wartości całego PJB lub wartości rezydualnej z ogólnej wartości oszacowania wszystkich aktywów niematerialnych PJB.

Obok przedstawionej powyżej klasyfikacji stosuje się również grupowanie metod dochodowych na metody bazujące na kapitalizacji bezpośredniej oraz na metody bazujące na rentowności.

Źródła:
− D. Zarzecki, Metody wyceny wartości niematerialnych i prawnych (http://e-rachun-kowosc.pl/artykul.php?view=404&part=2).

Źródło: PWC/Dentons

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Umowa licencyjna jako jedna z głównych form komercjalizacji

Na najbardziej dojrzałych rynkach (zwłaszcza na rynku amerykańskim) najbardziej popularną formą (ścieżką) komercjalizacji...

więcej
Modelowe scenariusze badań zleconych w relacjach umownych pomiędzy przedsiębiorcą i jednostką naukową

Aby relacja pomiędzy przedsiębiorcą i jednostką naukową była owocna dla obu jej stron, powinna ona zostać ukształtowana w sposób...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny