Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Wykonywanie obowiązków pracowniczych warunkiem nabycia IP przez pracodawcę

Wykonywanie obowiązków pracowniczych warunkiem nabycia IP przez pracodawcę

W obowiązującym stanie prawnym istnieje szereg przepisów, które prawo do uzyskania patentów na wynalazki (lub innych wytworów intelektu) przyznają jednostce naukowej lub przedsiębiorcy, u którego pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Przykładami tego typu regulacji są między innymi:

1) art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (dalej: PWP), stosownie do którego w razie dokonania wynalazku, wzoru użytkowego albo wzoru przemysłowego w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy, prawo odpowiednio do uzyskania wynalazku, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji przysługuje pracodawcy lub zamawiającemu, chyba że strony ustaliły inaczej;

2) art. 86d–86e ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, w świetle których prawa do wyników badań naukowych i prac rozwojowych powstałych w ramach wykonywania przez pracownika uczelni publicznej obowiązków ze stosunku pracy oraz do know-how związanego z tymi wynikami przysługują w pierwszej kolejności uczelni publicznej;

3) art. 94b–94c ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk, w świetle których prawa do wyników badań naukowych i prac rozwojowych powstałych w ramach wykonywania przez pracownika instytutu naukowego PAN obowiązków ze stosunku pracy oraz do know-how związanego z tymi wynikami przysługują w pierwszej kolejności instytutowi naukowemu PAN;

4) art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, stosownie do którego jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

Potocznie tego typu sytuacje określa się mianem stworzenia utworów lub wynalazków pracowniczych. W pewnym uproszczeniu sytuacje te polegają na tym, że kto inny jest rzeczywistym autorem danego rozwiązania czy utworu (pracownik) a komu innemu przysługują prawa do tych utworów lub rozwiązań, jak np. autorskie prawa majątkowe czy prawo do uzyskania wynalazku (pracodawca).

Nie zawsze jednak musi być tak, że prawa do wytworu intelektu wytworzonego przez pracownika zatrudnionego przez jednostkę naukową czy przedsiębiorcę będą przysługiwać pracodawcy. Nie zawsze bowiem opracowanie danego rozwiązania będzie efektem wykonywania przez pracownika obowiązków pracowniczych, co jest podstawowym warunkiem nabycia praw własności intelektualnej przez pracodawcę kosztem swojego pracownika.

Istotą wykonywania obowiązków pracowniczych jest ich odbywanie na koszt pracodawcy, w ramach jego struktury organizacyjnej, z wykorzystaniem jego zaplecza technicznego i osobowego. Takim samym warunkom powinny odpowiadać prace nad projektem badawczym zwieńczone dokonaniem wynalazku, aby to pracodawca miał prawo do uzyskania patentu na ten wynalazek. Samo wykorzystanie w pracach badawczych wiedzy, doświadczenia i umiejętności nabytych w związku z wykonywaniem obowiązków pracowniczych nie oznacza zaś, że projekt badawczy jest wynikiem wykonywania obowiązków ze stosunku pracy w rozumieniu powyższych przepisów. Przyjęcie odmiennej interpretacji takiej sytuacji prowadziłoby do wniosków, które trudno byłoby zaakceptować. Oznaczałoby to bowiem, że wykorzystanie w ten sposób nabytych umiejętności zawsze, także wiele lat po zakończeniu stosunku pracy, pozbawiałoby twórcę prawa do uzyskania patentu czy innej ochrony wytworu własnego intelektu.

Ponadto należy mieć na uwadze, że wiedza pracownika o wynalazkach, do których patent uzyskał pracodawca, stanowi stan techniki w rozumieniu art. 25 ust. 3 PWP. Stosownie do tego przepisu, za stanowiące część stanu techniki uważa się również informacje zawarte w zgłoszeniach wynalazków lub wzorów użytkowych, korzystających z wcześniejszego pierwszeństwa, nieudostępnione do wiadomości powszechnej, pod warunkiem ich ogłoszenia w sposób określony w ustawie. Korzystanie ze stanu techniki jest nieodłącznym atrybutem prac badawczych. Zgodnie zaś z art. 69 PWP nie narusza się patentu przez stosowanie wynalazku do celów badawczych i doświadczalnych, dla dokonania jego oceny, analizy albo nauczania. Uprawnienie do korzystania przez każdego twórcę w pracach badawczych z wiedzy o stanie techniki, w tym ze zgłoszonych uprzednio wynalazków, wynika zatem wprost z postanowień ustawy. Stąd też dozwolona możliwość czerpania przez pracownika wiedzy ze stanu techniki wytworzonego u własnego pracodawcy wynika z ogólnych reguł rządzących prawem własności przemysłowej.

Powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w wyroku z dnia 8 marca 2010 r., sygn. akt II PK 260/09 (opubl. OSNAPiUS 2011 nr 1718, poz. 226, s. 716).

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło