Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Wynalazek tajny – główne uwarunkowania

Wynalazek tajny – główne uwarunkowania

Artykuł 7 ustawy z 4 listopada 2016 roku o zmianie niektórych ustaw określających warunki prowadzenia działalności innowacyjnej (Dz.U. 2016 poz. 1933 – dalej zwana małą ustawą o innowacyjności) zmienił brzmienie art. 32 ust. 3 i dodał ust. 3a określający zakres i tryb przejmowanych przez Skarb Państwa dóbr intelektualnych stanowiących wynik prac badawczych i rozwojowych na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa. Te przepisy dotyczą wprawdzie jedynie projektów finansowanych ze środków publicznych (NCBR), ale przy tej okazji warto również bliżej zapoznać się z innymi procedurami związanymi z przejmowaniem wyników badań przez Skarb Państwa. Jedną z nich może być np. wynalazek tajny. Zgodnie z art. 56-62 ustawy – Prawo własności przemysłowej (PWP) uznanie wynalazku za tajny daje możliwość jego przejęcia przez Skarb Państwa i powoduje konieczność wypłaty odszkodowania (art. 59 PWP). Warto podkreślić, że nakłady związane z uzyskaniem takiego wynalazku nie były finansowane z funduszy publicznych.

Warto zwrócić również uwagę na fakt, iż wynalazek tajny jest wyjątkiem od ogólnej zasady jawności rozwiązań stosowanej w systemach patentowych. Obronność i bezpieczeństwo państwa jest jedną z najszybciej rozwijających się dziedzin, ale jednocześnie rozwiązania i środki techniczne z nią związane są chronione przed publicznym dostępem. Zachowanie tajemnicy jest bardzo ważne ponieważ nadanie klauzuli niejawności rozwiązaniu przez uprawnione organy państwa jest kluczem do rozstrzygnięcia problemu patentu na rozwiązanie z dziedziny obronności i bezpieczeństwa państwa. Zasady nadawania klauzuli niejawności określają przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (tekst jednolity Dz.U. 2016r. poz. 1167). Wszystkie kategorie niejawności rozwiązania technicznego, wymienione w ustawie tj. „ściśle tajne”, „tajne”, „poufne”, „zastrzeżone” są podstawą specjalnego traktowania wynalazku przez Urząd Patentowy RP jako wynalazku tajnego.

Aby w ogóle mówić o wynalazku tajnym muszą być jednocześnie spełnione następujące warunki podstawowe:

  • rozwiązanie dotyczy obronności lub bezpieczeństwa państwa,
  • rozwiązanie objęte wynalazkiem jest objęte klauzulą niejawności przez Ministra Obrony Narodowej lub Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji lub Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego;
  • wynalazek został dokonany przez obywatela polskiego;

Szczególne rozwiązania dotyczące obronności i bezpieczeństwa państwa, które mogą stanowić wynalazek tajny zostały wymienione w § 2 rozporządzenia RADY MINISTRÓW z dnia 23 lipca 2002 r. w sprawie wynalazków i wzorów użytkowych dotyczących obronności lub bezpieczeństwa Państwa (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 2002 r.) http://bridge.gov.pl/nc/akt-prawny/show/dzu20021231056/

Oczywiście jak już wcześniej wspomniano kluczem jest uznanie rozwiązania technicznego za niejawne, bez względu na rodzaj klauzuli niejawności. W praktyce postanowienie o uznaniu wynalazku za tajny wydawane jest przez uprawniony z ustawy organ państwa, ale procedura uzyskania tej klauzuli zależy od rodzaju wynalazku i uprawnionego. 

Najczęściej przed dokonaniem zgłoszenia patentowego w Urzędzie Patentowym RP z wnioskiem, do uprawnionego organu państwa o nadanie klauzuli niejawności i uznanie za wynalazek tajny, występuje podmiot uprawniony do patentu na wynalazek dokonany przez polskiego obywatela. Po pozytywnej ocenie organ wydaje postanowienie i prawo do patentu przechodzi na własność Skarbu Państwa, a organ zgłasza wynalazek do Urzędu Patentowego RP w celu uznania pierwszeństwa ze zgłoszenia. Jeśli uprawnionym do patentu jest jednostka objęta ustawą o ochronie informacji niejawnych będzie to najczęściej wykorzystywana procedura ponieważ wynalazek tajny jest zwykle rezultatem badań, które już wcześniej otrzymały klauzulę niejawności.

Z wnioskiem o uznanie wynalazku za tajny uprawniony do patentu może wystąpić już po dokonaniu zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym RP, wówczas postanowienie organu państwa o uznaniu wynalazku za tajny dołącza się do zgłoszenia dokonanego wcześniej i od tej chwili wynalazek traktowany jest jako tajny.

Urząd Patentowy RP może poinformować uprawniony organ państwa o zgłoszeniu wynalazku dokonanego przez polskiego obywatela, które może dotyczyć wynalazku tajnego. Wówczas organ uprawniony, po zapoznaniu się z dokumentacją, także może wydać postanowienie o uznaniu wynalazku za tajny i przejąć prawa do patentu od zgłaszającego. Ta procedura uznaniu wynalazku za tajny dotyczy zarówno zgłoszenia krajowego w trybie prawa własności przemysłowej http://bridge.gov.pl/akt-prawny/pokaz/dzu20131410/ jak i zgłoszenia dokonanego w trybie konwencji o udzielaniu patentów europejskich http://bridge.gov.pl/akt-prawny/pokaz/dzu200479737/ czy to za pośrednictwem Urzędu Patentowego RP czy bezpośrednio do Europejskiego Urzędu Patentowego.

Po uznaniu wynalazku za tajny Urząd Patentowy RP wstrzymuje postępowanie na etapie przyznania pierwszeństwa ze zgłoszenia wynalazku. Patent nie zostaje więc udzielony. Prawo do patentu przechodzi na własność Skarbu Państwa, reprezentowanego przez organ uprawniony, który wydał postanowienie o uznaniu za wynalazek tajny. Urząd Patentowy RP, na wniosek uprawnionego do patentu, może podjąć wstrzymaną wcześniej procedurę udzielania patentu jeśli klauzula niejawności zostanie uchylona. Po pozytywnej weryfikacji takiego zgłoszenia właścicielem patentu będzie Skarb Państwa.

Zgłaszający wynalazek, tracąc prawo do patentu na rzecz Skarbu Państwa na skutek uznania wynalazku za tajny, otrzymuje odszkodowanie. Zgodnie z ustawą wysokość odszkodowania winna odpowiadać wartości rynkowej wynalazku i uzgodnionej między uprawnionym organem państwa a zgłaszającym. Odszkodowanie może być wypłacone jednorazowo lub w częściach co rok, jednak nie dłużej niż przez pięć lat. Jeśli strony nie mogą uzgodnić kwoty odszkodowania ustalane jest ono przez uprawniony organ państwa. Tak ustalona wielkość i zasady wypłaty odszkodowania może być przedmiotem postępowania przed sądem cywilnym na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 284 ust. 5 prawa własności przemysłowej.

Po uznaniu wynalazku za tajny wszelkie korzyści z wynalazku przysługują Skarbowi Państwa, jako uprawnionemu do patentu.

Podstawowym celem takiej konstrukcji prawnej jest umożliwienie sprawowania kontroli nad efektami prac rozwojowych w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności państwa. Dotyczy to także prac wykonywanych przez podmioty nieobjęte ustawą o ochronie informacji niejawnych. Konstrukcja ta pozwala również na pozostawienie możliwości uzyskania patentu, gdy klauzula tajności nie będzie już potrzebna.

Podjęcie przerwanej procedury przyznawania patentu po ustaniu tajności pozwoli na korzystanie z wynalazku, np. sprzedaż urządzenia zawierającego wynalazek, z zachowaniem monopolu wynikającego z patentu. Uniemożliwi także ewentualne przyznanie patentu w innym państwie z uwagi na wcześniejszą datę pierwszeństwa ze zgłoszenia wynalazku tajnego w Polsce.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Autorzy: Zespół CoWinners - specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Redakcja merytoryczna:

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło