Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Wytworzenie wartości niematerialnych i prawnych przez PJB we własnym zakresie

Wytworzenie wartości niematerialnych i prawnych przez PJB we własnym zakresie

W przypadku wytworzenia wartości niematerialnych i prawnych przez jednostkę we własnym zakresie szczególne znaczenie mają następujące kwestie:
1) zdefiniowanie prac badawczych;
2) ujęcie nakładów na prace badawcze;
3) zdefiniowanie prac rozwojowych;
4) ustalenie momentu rozpoczęcia i zakończenia prac rozwojowych i powstania możliwego do zidentyfikowania składnika aktywów;
5) koszt wytworzenia składnika wartości niematerialnych i prawnych przez jednostkę we własnym zakresie.

UWAGA!
Warta ponownego podkreślenia jest konieczność prowadzenia pełnej ewidencji nakładów w podziale na:
1) nakłady podlegające ujęciu jako koszt okresu, w którym zostały one poniesione oraz
2) nakłady podlegające kapitalizacji.

Biorąc pod uwagę fakt, że prace badawcze nie prowadzą do powstania składnika majątkowego, prawidłowe rozróżnienie prac badawczych od prac rozwojowych zyskuje na istotności. W większości przypadków nakłady na prace badawcze nie są związane z konkretnym produktem czy technologią. Dlatego też nakłady te powinny być wykazane jako koszty w rachunku zysków i strat.

UWAGA!
W praktyce często bardzo trudno oddzielić prace badawcze od prac rozwojowych. W takich sytuacjach całość prac powinna być traktowana jako prace badawcze. W rezultacie, całość nakładów na B+R powinna być, zgodnie z MSR 38, ujęta jako koszty w rachunku zysków i strat.

Ustalenie momentu zakończenia prac rozwojowych jest istotne, ponieważ zgodnie z MSR 38 koszt wytworzenia składnika wartości niematerialnych przez jednostkę we własnym zakresie jest sumą nakładów poniesionych od dnia, w którym po raz pierwszy dany składnik wartości niematerialnych spełni kryteria dotyczące jego ujęcia.

PRZYKŁAD
Instytut XYZ opracowuje nową generację łączników dla dystrybucji energii elektrycznej średniego napięcia. Nakłady poniesione na rozwój projektu do 30 czerwca 2009 r. wyniosły 1 000 000 zł, a od lipca 2009 r. do końca 2009 r. – 1 500 000 zł. Instytut udowodnił, że nowa generacja łączników spełniała kryteria uznania ich za wartości niematerialne i prawne 1 lipca 2009 r.
Na koniec 2009 r. nowa generacja łączników została ujęta jako składnik wartości niematerialnych i prawnych w kwocie 1 500 000 zł (nakłady poniesione od daty, kiedy spełnione zostały kryteria ujmowania, tj. od 1 lipca 2009 r.). Nakłady poniesione do 1 lipca 2009 r., tj. 1 000 000 zł, zostały ujęte jako koszt w rachunku zysków i strat i nie stanowią części kosztu wytworzenia ujętego w bilansie.

Koszt ten obejmuje wszystkie nakłady, które mogą być bezpośrednio przypisane czynnościom tworzenia, produkcji i przystosowania składnika aktywów do użytkowania w sposób zamierzony przez kierownictwo.

Do nakładów bezpośrednich, zgodnie z MSR 38, zalicza się (§ 66 MSR 38):
1) nakłady na materiały i usługi wykorzystane lub zużyte przy wytwarzaniu składnika wartości niematerialnych;
2) koszty z tytułu świadczeń pracowniczych wynikające bezpośrednio z wytworzenia składnika wartości niematerialnych;
3) opłaty za rejestrację tytułu prawnego;
4) amortyzację patentów i licencji, które są wykorzystywane przy wytwarzaniu składnika wartości niematerialnych.

PRZYKŁAD
Instytut badawczy XYZ prowadzi prace rozwojowe nad pęczniejącym środkiem ogniochronnym. Zgodnie z MSR 38 do nakładów bezpośrednich Instytut może zaliczyć:
• nakłady poniesione na zakup materiałów wykorzystanych w toku prac rozwojowych;
• koszty wynagrodzeń pracowników zajmujących się tym projektem (tylko w zakresie czasu pracy przypisanego temu projektowi, wynikającemu z ewidencji czasu pracy);
• koszty uzyskania ochrony patentowej wyizolowanego materiału biologicznego o właściwościach ogniochronnych.

Do kosztu wytworzenia składnika wartości niematerialnych przez jednostkę we własnym zakresie nie zalicza się (§ 67 MSR 38):
1) kosztów sprzedaży, administracji oraz innych kosztów ogólnozakładowych, chyba że można je bezpośrednio przyporządkować do procesu przystosowania składnika aktywów do użytkowania;
2) wyraźnie zidentyfikowanych braków wydajności oraz początkowych strat operacyjnych poniesionych przed osiągnięciem planowanej wydajności;
3) nakładów na szkolenie przygotowujące pracowników do obsługiwania danego składnika aktywów.

PRZYKŁAD
Instytut XYZ wytworzył we własnym zakresie system monitorowania stanu technicznego konstrukcji metodą analiz propagacji fal Lambda. Po opracowaniu systemu, wszyscy pracownicy Instytutu wzięli udział w obowiązkowym szkoleniu z obsługi systemu. Zgodnie z MSR 38, nakłady na szkolenie z obsługi programu nie są zaliczane do kosztu wytworzenia danego składnika wartości niematerialnych i prawnych. Ustawa o rachunkowości nie zawiera jednoznacznego przepisu w tym temacie, jednak praktyka księgowa, zgodnie z wytycznymi MSR 38, przyjmuje, że nakłady te nie zwiększają wartości początkowej wytworzonego programu i nie wpływają na jego działanie, szkolenia mają bowiem na celu podniesienie kwalifikacji pracowników (które zgodnie z MSR 38 nie mogą być uznane za składnik wartości niematerialnych i prawnych, ponieważ nie są przez jednostkę kontrolowane).

Jednostka może ponosić nakłady w celu osiągnięcia przyszłych korzyści ekonomicznych, ale nakłady te nie są związane ani z wytworzeniem, ani z nabyciem żadnego składnika wartości niematerialnych i prawnych. W takich sytuacjach, zgodnie z MSR 38, nakłady są ujmowane w rachunku zysków i strat w momencie ich poniesienia. Dotyczy to następujących rodzajów nakładów:
1) nakłady na działalność szkoleniową;
2) nakłady na działalność reklamową i promocyjną;
3) nakłady na przemieszczenie lub reorganizację części lub całości jednostki;
4) koszty rozpoczęcia działalności.

UWAGA!
Z punktu widzenia zarządzania rentownością PJB istotne jest monitorowanie poziomu całości nakładów na prace badawcze i rozwojowe. Ma to szczególne znaczenie przy komercjalizacji wyników prac B+R i ustalaniu np. ceny sprzedaży netto, która powinna uwzględniać sumę następujących wartości:
początkową wartość bilansową (skapitalizowane nakłady na prace rozwojowe spełniające odpowiednie kryteria) lub bieżącą wartość bilansową powiększoną o dotychczas dokonane odpisy amortyzacyjne;
wysokość nakładów ujętych jako koszty w rachunku zysków i strat (a więc również te, które zostały poniesione przed momentem, kiedy spełnione zostały wszystkie kryteria do aktywowania takich kosztów).
Dla celów komercjalizacji PJB może również ustalić cenę zbycia w oparciu o ceny rynkowe. Jednostka powinna wówczas dysponować odpowiednią ewidencją, w tym również odpowiednim planem kont, umożliwiającym kontrolę nakładów ponoszonych na dany projekt badawczo-rozwojowy.

Źródło: PwC

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło