Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Wzór przemysłowy jako sposób na zabezpieczenie praw do wyników badań

Wzór przemysłowy jako sposób na zabezpieczenie praw do wyników badań

Wzór przemysłowy to jedna z kategorii praw wyłącznych udzielanych dla przedmiotów własności intelektualnej. Odmiennie niż wynalazki, które obejmują rozwiązania techniczne, wzór przemysłowy dotyczy wrażeń estetycznych jakie wywiera nowe rozwiązanie na użytkownikach. Jest więc związany z twórczością artystyczną i jego zadaniem jest uzupełniać (i wzmacniać) ochronę jaką każda działalność twórcza posiada z mocy praw autorskich http://bridge.gov.pl/akt-prawny/pokaz/dzu2016666/. Korzystanie z ochrony prawem autorskim dla rezultatów działalności B+R było już przedmiotem rozważań http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/wyniki-prac-b-r-jako-utwory-w-rozumieniu-prawa-autorskiego/. Co do zasady prawo autorskie służy do ochrony przynajmniej części rezultatów każdej działalności badawczej. Istnieją jednak przypadki prac badawczych, w których rezultaty mogą być chronione dodatkowo prawem z rejestracji wzorów przemysłowych. http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/wyniki-prac-b-r-a-wzory-przemyslowe/.

Ochronę dla wzorów przemysłowych obowiązującą w Polsce można uzyskać w dwóch trybach:

· tryb prawa krajowego - na mocy ustawy z dnia 30. czerwca 2000r. prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2013r. poz. 1410 z późn. zmianami) http://bridge.gov.pl/akt-prawny/pokaz/dzu20131410/.

· tryb prawa Unii Europejskiej - na mocy DYREKTYWY 98/71/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów 28.10.1998 Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich z dnia 28.10.1998, nr L289/28. Warto zaznaczyć, że w tym trybie prawo z rejestracji obowiązuje jednocześnie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce.

Regulacje zawarte w obydwu trybach są zbieżne i ochronę prawem z rejestracji wzoru przemysłowego można uzyskać gdy analizowane rozwiązanie:

·  dotyczy wytworu, który może być wytwarzany w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy,

· dotyczy wyglądu tego wytworu, jego kształtu, konturów, kolorystyki, faktury powierzchni, ornamentyki itp.

· postać wytworu jest nowa, to znaczy, że przed zgłoszeniem do ochrony wytwór nie został udostępniony publicznie gdziekolwiek na świecie;

· postać wytworu posiada indywidualny charakter, to znaczy, że dla zorientowanego użytkownika wzór wywiera wrażenie inne niż wzory wcześniej znane.

W przypadku wymogu zachowania nowości wzoru przemysłowego istnieje jednak istotny wyjątek w stosunku np. do zgłoszenia patentowego, który może mieć znaczenie w pracy naukowej. W przypadku, kiedy istnieje silna presja na opublikowanie części wyników, które mogą stanowić istotny fragment zgłaszanego patentu na wynalazek obowiązuje bardzo ścisła zasada związana z zachowaniem nowości nakazująca bezwzględne pierwszeństwo zgłoszeniu w stosunku do publikacji. W przypadku wzoru przemysłowego, jeżeli ujawnienia dokona Twórca jego następca prawny lub osoba trzecia jednak za zgodą uprawnionego, wówczas w ciągu 12 miesięcy od takiego ujawnienia można jeszcze dokonać rejestracji wzoru przemysłowego z zachowaniem wymogu nowości, przy czym nikt nie może w międzyczasie ujawnić takiego samego wytworu.

Wymagania dotyczące uzyskania monopolu jaki daje wzór przemysłowy jako specyficzne dobro intelektualne pozwalają na określenie przedmiotów i scenariuszy, w których wyniki prac badawczych i rozwojowych warto chronić właśnie przy pomocy wzoru przemysłowego. Jednym z najbardziej oczywistych obszarów jest działalność badawcza uczelni artystycznych i bardzo modne ostatnio hasło design. Jest to chyba najbardziej oczywisty beneficjent praw wyłącznych dla wzorów przemysłowych. Zwłaszcza katedry wzornictwa i architektury w tym prace dotyczące np.:

·  mebli,

·  przedmiotów użytku domowego jak artykuły gospodarstwa domowego,

·  samochodów osobowych,

·  projektów odzieży,

·  wzorów tkanin,

·  wzorów wykładzin, okładzin architektonicznych, tapet,

·  projektów elementów budowlanych jak okna, drzwi, inne detale architektoniczne.

Obok wyników związanych z typowym wzornictwem przemysłowym istnieje szereg wyników związanych z badaniami technicznymi i technologicznymi. Mimo, iż zasadniczym celem prac badawczych np. w uczelniach technicznych jest uzyskanie rezultatu technicznego, to w praktyce wytwór techniczny musi posiadać postać zewnętrzną i nie ma powodu, aby ta postać nie miała cech chronionego wzoru przemysłowego. Zwykle projektowanie postaci zewnętrznej projektu technicznego powierza się artystom, ale bez udziału inżynierów stworzenie projektu jest niemożliwe, zwłaszcza gdy trzeba pogodzić atrakcyjnego wyglądu z ograniczeniami technicznymi. Dotyczy to np. pojazdów użytkowych jak:

·  samochody ciężarowe,

·  autobusy,

·  cysterny,

·  pojazdy do przewozu w warunkach chłodniczych czy w podwyższonej temperaturze,

·  pojazdy szynowe: lokomotywy, wagony towarowe i osobowe, tramwaje,

·  statki i łodzie,

·  samoloty.

Wzory przemysłowe możemy również spotkać w projektach badawczych realizowanych w uczelniach ekonomicznych, w pracach badawczych dotyczących np.:

· towaroznawstwa, budowy, kolorystyki, faktury i wyglądu opakowań;

· elementów wyposażenia magazynów.

Wzornictwo przemysłowe jest również obecne bardzo aktywnie w naukach przyrodniczych, gdzie wzory przemysłowe winny zainteresować zwłaszcza:

·  katedry architektury krajobrazu dla projektowanych urządzeń i przedmiotów stosowanych w ogrodach i parkach,

·  katedry technologii drewna np. dla projektów architektury drewnianej, mebli, czy zewnętrznego wyglądu tworzyw drzewnych (płyty, okleiny),

·  katedry technologii żywności dla wyglądu projektowanych urządzeń przetwórstwa żywności,

·  katedry hodowli zwierząt dla projektów elementów ferm hodowlanych.

Nawet naukowe instytucje wojskowe nie są pozbawione związku z wzornictwem przemysłowym. Prawem z rejestracji są chronione projekty zewnętrznej budowy broni strzeleckiej, a szczególnie elementów wyposażenia żołnierza - mundur, obuwie itp.

Wzory przemysłowe są chronione prawem z rejestracji do 25 lat. Warunkiem utrzymania ochrony jest wnoszenie opłat w pięcioletnich okresach. Opłaty za ochronę w kolejnych okresach są coraz wyższe i za ostatni okres opłata jest wielokrotnie wyższa niż za pierwszy. Właśnie dlatego, aby nie utrzymywać ochrony dla wzorów nieobecnych już na rynku. Wzory będące w sprzedaży przynoszą na tyle duże dochody, aby wysokość opłat nie była problemem dla właściciela wzoru. Brak opłaty powoduje ustanie ochrony prawem z rejestracji.

Racjonalnym działaniem jest utrzymywanie prawa z rejestracji tylko przez taki okres jak jest to niezbędne, czyli tylko tak długo jak długo zainteresowaniem rynkowym cieszy się chroniona postać wytworu. Decydujące znaczenie ma czas życia postaci wytworu. Nie ma to związku z trwałością i czasem użytkowania wytworu do jego zużycia technicznego. Meble domowe użytkuje się zwykle kilkanaście i więcej lat, ale obecnie konsumenci coraz częściej wymieniają meble. Średni cykl życia niektórych z nich nie przekracza 8 lat, co może również przekładać się na ochronę takiego wzoru - nie ma więc potrzeby utrzymywać ochrony dłużej niż 10 lat - dwa pięcioletnie okresy. Projekty odzieży mają jeszcze krótszy okres gdy są w modzie, ok. 3 lat, i chociaż są wciąż użytkowane to nie są kupowane i utrzymywanie ochrony ponad 5 lat mija się z celem. W przypadku pojazdów użytkowych nowe modele nie są tworzone tak często i wydaje się, że ochrona takich wzorów przemysłowych utrzymywana będzie przez całe 25 lat.

Planując ochronę wzorów należy brać pod uwagę zapotrzebowanie na części zamienne do wytworów. Dotyczy to zwłaszcza części zamiennych do pojazdów. Zapotrzebowanie na części może wpływać na przedłużanie prawa ochronnego poza okres pozostawania w ofercie handlowej kompletnego chronionego wytworu. Prawo z rejestracji wzoru przemysłowego dotyczy wtedy części wytworu. Możliwe jest bowiem uzyskanie prawa dla części wytworu, właśnie na potrzeby ochrony części zamiennych lub gdy wzór jako całość nie może być chroniony bo nie posiada indywidualnego charakteru, a jego nowość przejawia się tylko w postaci tego jednego elementu.

Zwykle prawo z rejestracji wzoru przemysłowego uzupełnia patent lub wzór użytkowy dotyczący szczegółów konstrukcyjnych wytworów technicznych. Praktyka komercjalizacji wskazuje na to, iż posiadanie kilku monopoli prawnych w zakresie jednego rozwiązania, mających często uzupełniający charakter może podnosić wartość całej technologii i stanowić atrakcyjną ofertę dla potencjalnych kontrahentów.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Autorzy: Zespół CoWinners - specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Redakcja merytoryczna:

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji B+R w 2018 roku

Warte odnotowania zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji przyniesie ustawa o jawności, której projekt podlega w tej...

więcej
Zarządzanie bazą technologii przygotowanych do komercjalizacji w jednostkach naukowych

Państwowe jednostki badawcze coraz częściej prezentują wyniki swoich prac w formie zwartego katalogu technologii, często...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny