Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Zaawansowane dysertacje naukowe o charakterze wdrożeniowym

Zaawansowane dysertacje naukowe o charakterze wdrożeniowym

O roli prac naukowych w pracach badawczo-rozwojowych oraz komercjalizacji i wdrażaniu wyników ich badań pisaliśmy już wielokrotnie na portalu www.bridge.gov.pl – chociaż za sprawą najnowszych regulacji ustawowych opisywane problemy dotyczyły głównie prac doktorskich, z którymi związane były plany lub bezpośrednie prace o charakterze aplikacyjnym. Ta dyskusja dotyczyła m.in. artykułów tj. istoty doktoratu wdrożeniowego: http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/doktoraty-wdrozeniowe-i-ich-rola-w-komercjalizacji/ oraz przykładów możliwych regulacji: http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/modele-regulacji-prowadzenia-doktoratu-wdrozeniowego-i-komercjalizacji-jego-wynikow/

Wiadomo, że w praktyce zaawansowana wiedza wynikająca z badań może mieć różny poziom – podobnie jak prace naukowe. Różny może być zatem również stopień zaawansowania dysertacji naukowych i towarzyszących im komercjalizacji (wdrożeniu) ich wyników. Obok podstawowego stopnia naukowego (związanego z zastosowaniem w praktyce wyników badań), jakim jest doktorat w proponowanych zmianach przewiduje się również możliwość uzyskania habilitacji o charakterze aplikacyjnym. Projekt tzw. „dużej ustawy o innowacyjności”, nad którym toczą się prace w Rządowym Centrum Legislacji, przewiduje m. in. zmiany dotyczące możliwości uzyskania „przyspieszonej habilitacji” - także na podstawie pracy o charakterze wdrożeniowym. Warto zatem przyjrzeć się bliżej obecnym uwarunkowaniom formalnym w tym zakresie.

Obecnie ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki z 14 marca 2003 r. („Ustawa o stopniach naukowych”) stwarza możliwość uzyskania stopnia naukowego doktora habilitowanego po przeprowadzeniu postępowania habilitacyjnego i podjęciu uchwały w tym przedmiocie przez odpowiednią radę (wydziału, innej jednostki organizacyjnej szkoły wyższej albo radę naukową innej jednostki). Jest to klasyczny sposób uzyskiwania uprawnień doktora habilitowanego.

Art. 16 Ustawy o stopniach naukowych dopuszcza do postępowania habilitacyjnego osobę, która posiada stopień doktora oraz osiągnięcia naukowe lub artystyczne, uzyskane po otrzymaniu stopnia doktora, stanowiące znaczny wkład autora w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej oraz wykazuje się istotną aktywnością naukową lub artystyczną. Wspomnianym osiągnięciem, może być zrealizowane oryginalne osiągnięcie projektowe, konstrukcyjne, technologiczne lub artystyczne.

Ustawa o stopniach naukowych przewiduje w art. 21a tzw. „przyspieszoną habilitację”, czyli uzyskanie „uprawnień równoważnych uprawnieniom wynikającym z posiadania stopnia doktora habilitowanego”. Uprawnienia te nadawane są w zależności od jednostki zatrudniającej kandydata decyzją: rektora, dyrektora instytutu naukowego PAN, albo dyrektora instytutu badawczego. Decyzja następnie jest przekazywana Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów („Centralnej Komisji”) wraz z opisem kariery zawodowej i wykazem publikacji, która może w terminie 4 miesięcy od jej otrzymania wyrazić sprzeciw i uchylić decyzję o nadaniu uprawnień. Jest to rozwiązanie upraszczające procedurę. W „klasycznym” postępowaniu habilitacyjnym nie ma tego etapu, bowiem Centralna Komisja jest już zaangażowana we wcześniejszym stadium, powołując komisję habilitacyjną.

Art. 21a Ustawy o stopniach naukowych umożliwia zdobycie przyspieszonej habilitacji osobom które uzyskały stopień doktora w Polsce lub za granicą i podczas pracy w innym państwie przez co najmniej pięć lat kierowały samodzielnie zespołami badawczymi oraz posiadają znaczący dorobek i osiągnięcia naukowe, jeżeli są zatrudnione na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub profesora wizytującego na uczelni czy w instytucie. Zgodnie natomiast z art. 115 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym („PSW”), na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub wizytującego może być zatrudniona osoba nieposiadająca habilitacji ani tytułu naukowego profesora, jeżeli posiada znaczne i twórcze osiągnięcia w pracy naukowej, zawodowej lub artystycznej, potwierdzone w trybie określonym w statucie. Do zatrudnienia na stanowisku profesora nadzwyczajnego potrzebna jest pozytywna opinia Centralnej Komisji.

Przyspieszona habilitacja została wprowadzona ustawą z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw („Ustawa zmieniająca 2011”). Celem jej wprowadzenia było otwarcie uczelni i instytutów na wybitnych badaczy z zagranicy, a także na osoby, które zdobyły stopień naukowy doktora w Polsce, ale kontynuowały karierę za granicą. Stąd też dość trudny do spełnienia warunek samodzielnego kierowania zespołami badawczymi przez okres 5 lat. Ustawa zmieniająca z 2011 roku przez wprowadzenie przyspieszonej habilitacji dała takim osobom w szczególności możliwość uzyskania uprawnień do prowadzenia samodzielnych badań naukowych oraz pełnienia funkcji promotorskich.

Pomimo krytykowanej techniki legislacyjnej, skutkującej m.in. sporami o to, jakie uprawnienia posiada osoba po przyspieszonej habilitacji (zob. Rozmus, A./Waltoś, S.: Kariera naukowa w Polsce: Warunki prawne, społeczne i ekonomiczne, s. 121 i nast.), kierunek zmian z 2011 roku wydaje się być kontynuowany.

Projekt z dnia 1 sierpnia 2017 roku, otwiera drogę „przyspieszonej habilitacji” osobom, które uzyskały stopień doktora i posiadają co najmniej pięcioletnie doświadczenie w prowadzeniu działalności badawczo-rozwojowej oraz znaczące osiągnięcia w zakresie opracowania i wdrożenia w sferze gospodarczej lub społecznej oryginalnego rozwiązania projektowego, konstrukcyjnego, technologicznego lub artystycznego, o ponadlokalnym zakresie oraz trwałym i uniwersalnym charakterze, zatrudnionym w jednostce organizacyjnej posiadającej uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego oraz kategorię naukową A+ lub A. Taką ścieżkę nabywania uprawnień można określić także mianem „habilitacji wdrożeniowej”.

Uprawnienia te nadawane miałyby być na podstawie decyzji dyrektora instytutu naukowego PAN, albo dyrektora instytutu badawczego, w którym osoba ubiegająca się o nadanie uprawnień jest zatrudniona. Różnica dotyczy kandydatów zatrudnionych w szkole wyższej, gdzie decyzję podejmować będzie rektor za zgodą senatu uczelni.

Decyzja taka wraz z opisem kariery zawodowej i wykazem osiągnięć w zakresie działalności badawczo-rozwojowej będzie przekazywana Centralnej Komisji, która może wyrazić sprzeciw i uchylić decyzję.

Uwagę zwracają warunki dla uzyskania „habilitacji wdrożeniowej”, zaostrzone w porównaniu do rozprawy doktorskiej przez ustanowienie wymogu opracowania i wdrożenia rozwiązania, o ponadlokalnym zakresie oraz trwałym i uniwersalnym charakterze. Kryteria te są w dość luźny sposób skorelowane z kryteriami oceny w zakresie osiągnięć naukowo-badawczych w „klasycznym” postępowaniu habilitacyjnym. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie kryteriów oceny osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego z dnia 1 września 2011 r. przykładowo w obszarze nauk technicznych pod uwagę jest m.in. autorstwo zrealizowanego oryginalnego osiągnięcia projektowego, konstrukcyjnego lub technologicznego; udzielone patenty międzynarodowe lub krajowe; wynalazki, wzory użytkowe i przemysłowe, które uzyskały ochronę i zostały wystawione na międzynarodowych lub krajowych wystawach lub targach.

Odpowiednią jakość „habilitacji wdrożeniowych” ma zapewnić m.in. wymóg, by osoba ubiegająca się o uprawnienia zatrudniona była w jednostce posiadającej kategorię naukową A+ albo A. Taki sam wymóg jakościowy wobec jednostek występujących o dofinansowanie w ramach programu ministerialnego „Doktorat wdrożeniowy” przewiduje w art. 26 ust. 3h znowelizowana niedawno ustawa o zasadach finansowania nauki.

Po otwarciu polskich uczelni oraz jednostek naukowych i badawczych na wybitnych naukowców z epizodem zagranicznym w 2011 roku, proponowane obecnie otwarcie na wybitnych praktyków wydaje się konsekwentnie przyjętą strategią. W początkowym okresie funkcjonowania ustawy, jeżeli zostanie ona uchwalona odnośnie tego punktu w brzmieniu projektu z 1 sierpnia 2017 r. należy się spodziewać krystalizowania się interpretacji pojęcia trwałego i uniwersalnego charakteru osiągnięcia. Problematyczna wciąż pozostaje jednak przyjęta technika legislacyjna, opierająca się na rozwiązaniach z 2011 roku („uprawnienia równoważne uprawnieniom wynikającym z posiadania stopnia doktora habilitowanego”). 

Niniejsze opracowanie i załączona umowa mają jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Marcin Rodek – Radca prawny, stały ekspert zespołu CoWinners, absolwent Wydziału Prawa i Administracji oraz Wydziału Chemii UAM w Poznaniu, ukończył Studium prawa Anglii i UE w Instytucie Uniwersytetu Cambridge, absolwent studium LL.M. na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana w Monachium, stypendysta Instytutu Maksa Plancka. Specjalizuje się w kompleksowej obsłudze przedsiębiorców, w szczególności w dziedzinie prawa własności intelektualnej, prawa konkurencji, prawa farmaceutycznego oraz prawa lotniczego. 

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych. 

Przeczytaj również

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Zmiany w podatku PIT w 2018 roku w zakresie opodatkowania twórców i kwoty wolnej od podatku

W zakresie rozliczania podatku PIT umożliwiającego twórcom odliczenie 50% kosztów uzyskania przychodu nowe przepisy w pierwszej...

więcej
Zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji B+R w 2018 roku

Warte odnotowania zmiany mogące mieć wpływ na praktykę komercjalizacji przyniesie ustawa o jawności, której projekt podlega w tej...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny