Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Aktualności

Artykuł Zarządzanie bazą technologii przygotowanych do komercjalizacji w jednostkach naukowych

Zarządzanie bazą technologii przygotowanych do komercjalizacji w jednostkach naukowych

Państwowe jednostki badawcze coraz częściej prezentują wyniki swoich prac w formie zwartego katalogu technologii, często dostępnego w Internecie za pośrednictwem przeglądarki internetowej (najczęściej na stronach Centrów Transferu Technologii). W ten sposób każdy potencjalny kontrahent może dotrzeć do dowolnego rozwiązania i uzyskać wstępną informację o danej technologii. Mimo ogromnego wysiłku włożonego w przygotowanie tego typu katalogów w praktyce rzadko zdarza się, aby taka baza spełniała jeszcze jakąś funkcję poza funkcją informacyjną. Ta ostatnia jest z reguły ograniczona do dość lakonicznej informacji o możliwości komercjalizacji (czyli jakiejś formy nabycia praw) do danego rozwiązania. Problem ten ma ogromne znaczenie zarówno jeżeli chodzi o stronę udostępniającą tego typu rozwiązania jak i o potencjalnego nabywcę, który może czasem przeoczyć naprawdę wartościowe z jego punktu widzenia rozwiązania.

Bardzo często te wirtualne katalogi bywają nazywane katalogami ofert, a poszczególne opisy – ofertami technologicznymi. Warto zwrócić uwagę, że jest to duże uproszczenie wynikające z języka potocznego, ponieważ zgodnie z art. 66 i 71 kodeksu cywilnego oferta jest oświadczeniem woli zmierzającym do zawarcia umowy, które powinno być złożone drugiej stronie lub stronom (dopuszczalne są środki komunikacji elektronicznej), która/które może/mogą tę ofertę przyjąć (i zawrzeć umowę) lub odrzucić. To oświadczenie (czyli oferta) powinno zawierać istotne warunki umowy tj. cena, sposób wykorzystania przedmiotu umowy, czy warunki jego przekazania. Nie zawsze te warunki są spełnione, co sprawia, że pod względem formalnym nie do końca można mówić o ofercie i bazie ofert. Bardziej adekwatnym określeniem dla takiej bazy jest baza technologii przygotowanych do komercjalizacji – podobnego określenia użyto np. w bazie MIT jako technologie dostępne do licencjonowania (ang. technologies available for licensing).

Niezależnie od tego czy zawarte w bazie opisy spełniają kryterium oferty czy nie, pełnią bardzo ważną funkcję również w samym procesie poszukiwania kontrahentów i zachowaniu tzw. zasady konkurencyjności. Każda technologia wypracowana ze środków publicznych powinna być również udostępniana potencjalnym nabywcom na transparentnych zasadach, zapewniających równy dostęp. Jednostki naukowe wdrożyły różne procedury w tym zakresie – biorąc pod uwagę wymagania dotyczące ofert najbardziej adekwatną jest procedura postępowania, które jest zaproszeniem do składania ofert przez potencjalnych kontrahentów: jest to zatem formalnie odwrócenie ról. Przy tego typu postępowaniach baza pełni rolę pomocniczą, ale dobrze skonstruowane kryteria mogą pomóc kontrahentowi w podjęciu decyzji o złożeniu oferty na zakup takiej technologii.

Z perspektywy osób zarządzających procesem komercjalizacji w danej jednostce badawczej (centrum transferu technologii czy spółki celowej) bardzo istotne może być odpowiednie przygotowanie zarówno struktury samej bazy jak i kategorii ułatwiających wyszukiwanie informacji w takiej bazie. W praktyce bardzo często pojawia się pokusa, aby struktura bazy odzwierciedlała strukturę organizacyjną danej jednostki. Może to być pewne ułatwienie dla firm już współpracujących z daną jednostką, ale jeżeli ktoś nie zna dokładnie jednostek (wydziałów, katedr, instytutów czy zakładów) może mieć trudność z odnalezieniem właściwych informacji. Bardziej efektywny wydaje się podział bazy na określone kategorie dziedzinowe, które wskazują jednocześnie na specjalizację technologiczną danej jednostki. Równie efektywna może być możliwość wyszukiwania wg słów kluczowych, choć ta ostatnia wymaga bardzo dokładnego ich przyporządkowania do każdej z ofert w bazie. Już na tych przykładach widać, że odpowiednie zarządzanie bazą technologii przygotowanych do komercjalizacji ma duże znaczenie. W tym artykule chcielibyśmy jedynie zasygnalizować kilka praktycznych problemów z perspektywy użytkownika takiej bazy związanych z takimi elementami opisu jak:

  • czytelność bazy - jasne i porównywalne kryteria opisu,
  • wizualizacja wypracowanego rozwiązania,
  • odpowiednie zdefiniowanie problemu i jego rozwiązania,
  • informacje o twórcach,
  • informacje o powiązanych publikacjach,
  • monopole prawne towarzyszące technologii.

Pierwszy element bazy dotyczy właściwie całego opisu danego rozwiązania. Czytelność związana jest zarówno z wyborem głównych kryteriów wg których opisana jest każda technologia, jak i bardzo syntetycznego i zawierającego wszystkie główne (z punktu widzenia kontrahenta) informacje.

Obok opisu działania, technologii i jej uzasadnienia bardzo ważny jest oddzielny opis  korzyści/wartości dodanych/innowacji, które może generować dane rozwiązanie. Chodzi o wskazanie, gdzie dany kontrahent może budować potencjalne przewagi konkurencyjne, z opisu powinno również wynikać, czy te przewagi będą miały charakter trwały (np. poprzez monopol prawny w postaci patentu).

Wizualizacja może mieć bardzo różne formy, ale ważne jest, aby dotyczyła prezentowanego w opisie rozwiązania: to może być rysunek dotyczący danego schematu, procesu lub architektury danego rozwiązania, zdjęcie prototypu, film prezentujący proces, działanie urządzenia lub specyficzne właściwości otrzymanych wyników itp.

Bardzo ważny w opisie jest dobrze zdefiniowany problem, który adresuje opisane rozwiązanie. Jest to w praktyce bardzo trudne zadanie – niektóre technologie mają wiele zastosowań. Pracownicy przygotowujący bazę z reguły opierają się na opisach przygotowanych przez twórców, tymczasem wymaga to spojrzenia z perspektywy kontrahenta. Warto również zwrócić uwagę, że z opisu powinien wynikać wyraźny kontrast pomiędzy problemem i sposobem jego rozwiązania przy pomocy dostępnych środków.

Pewną nowością w polskich warunkach jest możliwość zawarcia informacji o twórcach takiej technologii (bez danych kontaktowych). Tego typu informacje można np. znaleźć w bazach jednostek naukowych w USA (np. we wspomnianym MIT). Doświadczenie autorów wskazuje, że istnieje obawa, że ktoś może dotrzeć do twórców drogą nieoficjalną. Wydaje się, że tego typu obawy nie są do końca uzasadnione i warto również zamieszczać tego typu informacje, które w wielu przypadkach mogą stanowić dodatkową zachętę np. współpracy z wyróżniającym się naukowcem. W takim przypadku w opisie można dodać, że np. przewidziano również pewną formę opieki autorskiej.

Podobnie nowatorskim rozwiązaniem wydaje się załączanie informacji o publikacjach dotyczących prezentowanej technologii. Brak tego typu informacji w bazach może wynikać z obawy przed udostępnianiem zbyt wielu opisów, które mogą posłużyć do alternatywnego rozwiązania danego problemu. W tym przypadku również wydaje się, że załączenie np. linków do publicznie dostępnych informacji nie powinno stanowić realnego zagrożenia, ale lepiej wyjaśniać dane zagadnienie, które w praktyce może być bardzo złożone.

Prezentowane w bazach dobra intelektualne są z reguły związane monopolem prawnym. Najczęściej jest to zgłoszenie patentowe, rzadziej patent lub inne prawo własności przemysłowej lub chronione prawem autorskim oprogramowanie. Nawet jeżeli jest to tylko tajemnica przedsiębiorstwa (know-how) pewne informacje można zamieścić w bazie zaznaczając przy tym, że szczegółowe dane dostępne są po podpisaniu klauzuli poufności.

Efektywne zarządzanie bazą dostępnych technologii wymagać zatem będzie zarówno zapewnienie odpowiedniej struktury takiej bazy, łatwego dostępu do poszukiwanych informacji oraz (co najważniejsze) starannego przygotowania opisów przy odpowiedniej wizualizacji.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska – Partner Zarządzający CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w analizach potencjału rynkowego dóbr intelektualnych oraz analizie uwarunkowań niezbędnych do przygotowywania wycen nowych technologii, przygotowuje również scenariusze i strategie komercjalizacji, posiada doświadczenie regionalnego brokera technologicznego oraz koordynatora projektów wspierających instytucje otoczenia biznesu.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło

Ważne wydarzenia i terminy

 

Aktualności

Modele licencyjne baz danych

Bazy danych i ich treści, w zależności od spełnienia ustawowych warunków, mogą być chronione na kilka sposobów.

więcej
Terapie niestandardowe w praktyce

Uczelniane ośrodki naukowe, a nie wielkie koncerny, są najczęściej autorami nowatorskich technologii, leków sierocych czy...

więcej

Publikacje dla praktyków

thumbImage
Polityka rachunkowości w ramach komercjalizacji B+R
Egzemplarz bezpłatny