Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Porady praktyczne

Porady praktyczne Zmiany regulacji wewnętrznych związanych z zarządzaniem i zasadami komercjalizacji w 2017 roku

Zmiany regulacji wewnętrznych związanych z zarządzaniem i zasadami komercjalizacji w 2017 roku

Wprowadzona dzięki tzw. „małej ustawie o innowacyjności” deregulacja procedury nabywania praw przez pracowników naukowych do wypracowanych wyników badań (szerzej w artykule http://bridge.gov.pl/aktualnosc/pokaz/deregulacja-procedury-nabywania-przez-pracownikow-naukowych-praw-do-wypracowanych-wynikow-badan-w-praktyce-uczelni-i-instytutow-pan/) stawia również pytanie o trwałość wymaganych ustawowo regulacji wewnętrznych związanych z regulaminami zarządzania własnością intelektualną (art. 86c ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 94a ustawy o PAN) i możliwość ich uelastycznienia. Ważne jest to również w kontekście kolejnych zapowiadanych zmian tj. nowa tzw. „ustawa 2.0” dotycząca szkolnictwa wyższego czy tzw. „duża ustawa o innowacyjności”, która również może dotyczyć działalności jednostek badawczych.

Problem jest szczególnie ważny zwłaszcza w dużych jednostkach badawczych, w których jakiekolwiek zmiany tego typu regulacji mogą wymagać nie tylko uchwały senatu w przypadku uczelni czy rady naukowej w przypadku instytutu PAN, ale również np. konsultacji społecznych. Nawet obecnie w bardzo wielu jednostkach nie uchwalono jeszcze zmian związanych ze wspomnianą deregulacją.

Jednym ze sposobów poradzenia sobie z potencjalnie zmiennymi uwarunkowaniami formalnymi może być próba podziału elementów związanych z komercjalizacją wyników badań na ogólne zasady – regulacje fundamentalne, co do których istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie ulegną tak łatwo zmianom lub zmiany będą dotyczyć zasad zdefiniowanych w ustawie dotyczącej danej kategorii jednostek oraz regulacje, które potencjalnie mogą podlegać częstszym zmianom i mogą mieć charakter operacyjny. Regulacje fundamentalne dotyczą podstawowych zasad związanych z procesem komercjalizacji oraz zasad związanych z zarządzaniem wynikami badań i związanych z nimi dobrami intelektualnymi. Regulacje operacyjne dotyczą natomiast głównie parametrów, dokumentacji, wskaźników oraz sytuacji nieszablonowych stanowiących narzędzia do skutecznego przeprowadzenia całego procesu. Regulacje fundamentalne zgodnie z przepisami ustawy (art. 86c ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 94a ustawy o PAN) wymagają decyzji senatu lub rady naukowej, natomiast regulacje operacyjne mogą wymagać jedynie decyzji osoby uprawnionej – najczęściej rektora uczelni lub dyrektora instytutu, czyli jest to znacznie uproszczona ścieżka decyzyjna. Uelastycznienie regulacji wewnętrznych może więc polegać np. na przesunięciu części regulacji do regulacji operacyjnych tak, aby w razie potrzeby móc je łatwiej dostosować do zmieniających się regulacji ustawowych.

Uelastycznienie regulacji wewnętrznych wymaga przyjrzenia się bliżej przykładowym regulacjom stosowanym w regulaminach zarządzania własnością intelektualną w jednostkach badawczych. Punktem wyjścia przy konstruowaniu tego typu dokumentu najczęściej jest odpowiedź na pytanie jakie kategorie wyników są domeną danej jednostki badawczej. Najczęściej w praktyce spotyka się utwory (zarówno naukowe jak i nienaukowe) i powiązane z nimi modele, algorytmy oraz oprogramowanie, bazy danych, nowe odmiany roślin oraz prawa własności przemysłowej, w szczególności wynalazki i związane z nimi zgłoszenia patentowe. Elementem różnicującym w praktyce zakres regulacji jest ilość zgłoszeń patentowych w danej jednostce: znacząca ilość zgłaszanych wynalazków powoduje, że bardzo istotne staje się zgłoszenie wynalazku do zabezpieczenia obok lub w ramach zgłoszenia wyniku badań – zależnie od ich ilości można przyjąć zasadę, iż zgłoszeniom patentowym podlegają wszystkie wynalazki, które mają zdolność patentową lub tylko te, które mają szanse na ich komercjalizację i wdrożenie. Tym procedurom z reguły towarzyszą formularze zgłoszeniowe - najczęściej jest to jeden formularz, ale w jednostkach, w których kładzie się szczególny nacisk np. na zachowanie prawa pierwszeństwa mogą to być 2 odrębne formularze. Uelastycznienie regulacji wewnętrznych może w tym przypadku polegać na przeniesieniu decyzji o zakresie formularzy zgłoszeniowych (i wszystkich innych wzorców dokumentów) do regulacji operacyjnych.

Bardzo istotną kwestią w regulacjach wewnętrznych są zasady dotyczące nabywania przez jednostkę badawczą praw do wyników i to zarówno ze względu na sposób finansowania badań i prac rozwojowych jak i podstawę prawną nabycia praw do wyników od ich twórców (stosunek pracy lub umowa cywilno-prawna). W praktyce spotyka się bardzo różne zasady – od założenia, że wszystkie prawa do wyników, niezależnie od sposobu ich nabycia przez jednostkę badawczą mogą być później nabyte przez twórców w drodze tzw. „uwłaszczenia” do zasady związanej z różnym podejściem do dóbr intelektualnych zależnie od tego, czy mogą podlegać procedurze przekazania praw twórcom czy nie. W tym ostatnim przypadku można podzielić np. wytworzone dobra intelektualne na te, które powstały w ramach stosunku pracy i na te, które powstały poza stosunkiem pracy. Ta pierwsza grupa ustawowo podlega „uwłaszczeniu”, ta druga grupa już nie musi podlegać tej procedurze (niezależnie od deklaracji twórcy) – z tym powiązany może być sposób finansowania np. wyniki badań statutowych podlegają tej procedurze, a badania finansowane z innych źródeł jako, że często są wykonywane przez twórców na podstawie dodatkowych umów poza stosunkiem pracy już tej procedurze podlegać nie muszą. Ze względu na to, czy dane dobra intelektualne podlegać mogą tej procedurze czy nie inaczej mogą być rozliczane środki uzyskane z komercjalizacji – głównie ze względu na inne możliwości rozliczania kosztów. Różny może być również udział twórców w środkach uzyskanych z komercjalizacji.

Praktyka ostatnich lat pokazała jednak, że mimo bardzo wielu zabiegów, aby przyjąć odpowiednie zasady w regulacjach wewnętrznych zainteresowanie twórców nabyciem praw było niewielkie - stąd właśnie wprowadzenie wspomnianej na początku deregulacji. Zmiany dotyczyły 3 głównych kwestii: oświadczenia o zainteresowaniu nabyciem przez twórcę praw do wyniku w ciągu 14 dni od jego zgłoszenia, zmiany wskaźnika maksymalnej opłaty za nabycie praw, ograniczenia czasowego czerpania korzyści z komercjalizacji przez stronę niezaangażowaną w proces komercjalizacji do 5 lat.

O ile samo uruchamianie procedury związanej z przekazaniem praw i zakres czasowy czerpania korzyści w przypadku deregulacji mają charakter fundamentalny, o tyle już same dokumenty (np. wzór oświadczenia) czy wskaźnik związany z opłatą za nabycie praw mogą mieć charakter regulacji operacyjnych.

Lektura niektórych obowiązujących regulaminów zarządzania własnością intelektualną skłania do refleksji, iż wiele przyjętych założeń i zasad powoduje, że wewnętrzny proces komercjalizacji jest przeregulowany. Przykładem takich nadmiernych regulacji mogą być np. zasady dotyczące monitorowania wyników badań już na poziomie realizowanych projektów czy rozbudowane zasady współpracy pomiędzy centrum transferu technologii i spółką celową. Przy aktualizacji regulaminów związanej np. z ostatnimi zmianami ustawowymi warto rozważyć również  deregulację wewnętrzną i uelastycznienie niektórych rozwiązań poprzez przesunięcie ich do regulacji operacyjnych.

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska – Partner Zarządzający CoWinners Sp. z o.o., specjalizuje się w analizach potencjału rynkowego dóbr intelektualnych oraz analizie uwarunkowań niezbędnych do przygotowywania wycen nowych technologii, przygotowuje również scenariusze i strategie komercjalizacji, posiada doświadczenie regionalnego brokera technologicznego oraz koordynatora projektów wspierających instytucje otoczenia biznesu.

Zbigniew Krzewiński – doktor nauk ekonomicznych, główny konsultant firmy CoWinners Sp. z o.o., ekspert Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, doradca w szeregu projektach z zakresu komercjalizacji i wdrożeń nowych technologii, specjalista w zakresie projektowania regulacji i rozwiązań związanych z zarządzaniem własnością intelektualną na uczelniach.

CoWinners Sp. z o.o. specjalistyczna firma doradcza zajmująca się konsultingiem komercjalizacji wyników badań oraz procedur i procesów z tym związanych.

Poir

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Przeczytaj również

Tagi:

Treść jest dostępna dla zalogowanych użytkowników.
 
 
 
Nie posiadasz jeszcze konta?
Kliknij tu, aby się zarejestrować
 
Nie pamiętasz hasła?
Kliknij, aby ustanowić nowe hasło