Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Dobre praktyki

Zalecenia Komisji Europejskiej w zakresie komercjalizacji Zalecenia Komisji Europejskiej w zakresie komercjalizacji

Działania mające na celu wspieranie prac B+R oraz komercjalizacji wiedzy przez PJB, w tym uczelnie, są podejmowane nie tylko na szczeblu krajowym, ale również na szczeblu unijnym. Aby ujednolicić działania podejmowane przez poszczególne kraje członkowskie Unii Europejskiej oraz w celu poprawy współpracy między uczelniami i przemysłem, a także aby efektywnie wykorzystywać wyniki prac B+R poprzez właściwe zarządzanie własnością intelektualną posiadaną przez uczelnie, Komisja Europejska wydała za-lecenie w sprawie zarządzania własnością intelektualną w ramach działań związanych z transferem wiedzy (dalej: „Zalecenie”).

Zalecenia Komisji Europejskiej w zakresie komercjalizacji

Schematy komercjalizacji Schematy komercjalizacji

Schematy komercjalizacji

Istnieją trzy podstawowe sposoby komercjalizacji wyników prac badawczych i rozwojowych:
1.    Sprzedaż wyników prac badawczych i rozwojowych.
2.    Udzielenie licencji na wyniki prac B+R.
3.    Wniesienie wyników prac badawczych i rozwojowych do spółki.
Należy pamiętać, że komercjalizacja nie rozpoczyna się w momencie przeprowadzenia którejś z czynności wskazanej powyżej (dalej: „komercjalizacja sensu stricto”). Krytyczne znaczenie dla procesu komercjalizacji ma bo-wiem podjęcie szeregu działań na etapie poprzedzającym komercjalizację sensu stricto.

Schematy komercjalizacji

Zasady dokonywania odpisów amortyzacyjnych dla wartości niematerialnych i prawnych Zasady dokonywania odpisów amortyzacyjnych dla wartości niematerialnych i prawnych

Odwołując się do koncepcji komercjalizacji sensu largo, należy pamiętać, że odpisy amortyzacyjne odzwierciedlają zużycie pracy rozwojowej w związku z jej komercjalizacją.
Nabyte składniki wartości niematerialnych i prawnych powinny zostać we właściwy sposób zaewidencjonowane. W tym miejscu możemy rozróżnić ewidencję operacyjną oraz ewidencję księgową. Państwowe Jednostki Badawcze mogą prowadzić równolegle obie ewidencje bądź jedynie księgową i uwzględniać w niej pewne elementy ewidencji operacyjnej.

Zasady dokonywania odpisów amortyzacyjnych dla wartości niematerialnych i prawnych

Ustalenie wartości początkowej składników wartości niematerialnych i prawnych nabytych lub wytworzonych przez PJB Ustalenie wartości początkowej składników wartości niematerialnych i prawnych nabytych lub wytworzonych przez PJB

Ustalenie wartości początkowej składników wartości niematerialnych i prawnych nabytych lub wytworzonych przez PJB

Akt prawnyTematyka kwestii początkowej (w momencie ich pierwszego ujęcia w księgach) wyceny bilansowej wartości niematerialnych i prawnych według ustawy o rachunkowości jest istotna, ponieważ w procesie komercjalizacji kluczowe znaczenie ma ustalenie wartości księgowej aktywów powstałych w wyniku prac rozwojowych, co pozwala na określenie wyniku na komercjalizacji.

Ustalenie wartości początkowej składników wartości niematerialnych i prawnych nabytych lub wytworzonych przez PJB

Trwała utrata wartości dla wartości niematerialnych i prawnych Trwała utrata wartości dla wartości niematerialnych i prawnych

Trwała utrata wartości dla wartości niematerialnych i prawnych

Zarówno dla prac rozwojowych będących w toku (nieukończonych), jak i dla przyjętych do użytkowania wartości niematerialnych, powstałych w wyniku prac rozwojowych, PJB powinna oceniać (na każdą datę bilansową), czy nie wystąpiły przesłanki, które mogły doprowadzić do trwałej utraty wartości danego składnika aktywów.

Trwała utrata wartości dla wartości niematerialnych i prawnych

Przeniesienie praw dotyczących wyników prac badawczych Przeniesienie praw dotyczących wyników prac badawczych

Prawa do wyników prac badawczych i prawa związane z ich stworzeniem mogą być przenoszone przez: twórców na PJB, a następnie przez PJB na inne podmioty w ramach komercjalizacji jako:
1) prawa autorskie do wyników prac badawczych (wyłącznie majątkowe);
2) prawo do zgłoszenia tych wyników do odpowiedniej instytucji i do uzyskania jednego z rodzajów praw wyłącznych pochodzących z rejestracji (patenty, prawa ochronne, prawa z rejestracji);
3) prawo pierwszeństwa (tzw. uprzedniego pierwszeństwa) zgłoszenia do UPRP wyników prac badawczych będących wynalazkami, wzorami użytkowymi i wzorami przemysłowymi (jako szczególne odrębne prawo, które może być przedmiotem obrotu);

Przeniesienie praw dotyczących wyników prac badawczych

Prace badawczo-rozwojowe z przeznaczeniem na sprzedaż Prace badawczo-rozwojowe z przeznaczeniem na sprzedaż

Prace badawczo-rozwojowe z przeznaczeniem na sprzedaż

Zupełniej inaczej jest wówczas, gdy prace B + R prowadzone są przez jednostkę z intencją odsprzedaży. W takiej sytuacji, poniesione przez jednostkę nakłady będą klasyfikowane raczej jako „produkcja w toku”, zakładając, że kryteria ujęcia tych nakładów jako składnika aktywów są spełnione (np. przewidywane przyszłe korzyści ekonomiczne). Po zakończeniu tych prac, wytworzone przez jednostkę składniki aktywów zostaną zaklasyfikowane jako zapasy

Prace badawczo-rozwojowe z przeznaczeniem na sprzedaż

Nabycie w drodze dotacji rządowej Nabycie w drodze dotacji rządowej

Nabycie w drodze dotacji rządowej

W przypadku nabycia składnika wartości niematerialnych i prawnych w drodze dotacji rządowej (nieodpłatnie lub za symboliczną opłatę), jednostka może zdecydować się na  początkowe ujęcie w wartości godziwej składnika wartości niematerialnych oraz dotacj lub początkowe ujęcie składnika w wartości nominalnej powiększonej o wszystkie koszty bezpośrednio przyporządkowywane przystosowaniu składnika do użytkowania zgodnie z planowanym wykorzystaniem (§ 44 MSR 38).

Nabycie w drodze dotacji rządowej

Nabycie praw autorskich do wyników prac badawczych (przez twórcę oraz PJB) Nabycie praw autorskich do wyników prac badawczych (przez twórcę oraz PJB)

Zgodnie z podstawową zasadą polskiego prawa autorskiego, zarówno majątkowe, jak i osobiste prawa autorskie należą do twórcy utworu (twórca może rozporządzać prawami majątkowymi). Jednocześnie uznaje się, że twórcą może być wyłącznie osoba fizyczna. Utwór może oczywiście powstać w wyniku współdziałania kilku osób, ale mówimy wówczas o współtwórstwie. Należy pamiętać, że zawsze muszą to być osoby fizyczne, gdyż żaden podmiot niebędący osobą fizyczną (np. PJB) nie może być twórcą.

Nabycie praw autorskich do wyników prac badawczych (przez twórcę oraz PJB)

Ekspert NCBR
Ekspert NCBR
Regulamin komercjalizacji B+R
Najlepsi fachowcy
Skuteczna pomoc
Odpowiedź eksperta na piśmie